|
| |
Finansijska kriza Ujedinjenih nacija
Finansije
Organizacije potiču iz tri izvora:
 | Obavezni doprinosi država-članica
budžetu Organizacije; |
| Obavezni doprinosi za mirovne misije i
oba tribunala (za Jugoslaviju i za Ruandu); |
| Dobrovoljni doprinosi posebnim organima
i programima. |
Finansiranje budžeta
UN-ova Povelja ne sadrži ključ po
kojem je utvrđena visina obaveznih doprinosa, član 17. propisuje: "Troškove
Organizacije snose članovi prema raspodjeli koju izvrši
Generalna skupština." U praksi Odbor za doprinose budžetu uz pomoć
veoma kompleksnog ključa određuje za svake tri godine visinu doprinosa koje mora
da u budžet UN-a uplati svaka pojedina država-članica.
Osnova za određivanje visine doprinosa je bruto socijalni dohodak u posljednjih
šest godina. Za zemlje čiji je bruto socijalni dohodak po glavi stanovnika niži
od svjetskog prosjeka ili za one koje imaju visoke stope duga obezbjeđeni su
rabati. Nakon što se na ovaj način izračuna visina doprinosa za svaku
pojedinu zemlju, dobija se budžet Organizacije koji čini svega 40% svih
izdataka. Budžet za 2000/2001. iznosi 2 535 milijarde američkih dolara.
[Auswärtiges Amt, ABC der Vereinten Nationen, Berlin 2000, S. 33]
|
|
Doprinosi budžetu UN-a
(u procentima) |
|
|
1998. |
2000. |
|
SAD |
25,00 |
25,00 |
|
Japan |
17,98 |
20,57 |
|
Njemačka |
9,63 |
9,86 |
|
Francuska |
6,49 |
6,55 |
|
Italija |
5,39 |
5,44 |
|
Velika Britanija |
5,08 |
5,09 |
|
Rusija |
2,87 |
1,08 |
|
Kanada |
2,83 |
2,73 |
|
Španija |
2,57 |
2,59 |
|
Holandija |
1,62 |
1,63 |
|
Brazil |
1,51 |
1,47 |
|
Australija |
1,47 |
1,48 |
|
Švedska |
1,10 |
1,08 |
|
Belgija |
1,10 |
1,10 |
|
Ostale države |
15,36 |
14,33 |
|
Ovaj dio budžeta obuhvata troškove za
infrastrukturu i personal Ujedinjenih nacija. Operativni izdaci, kao što su
aktivnosti u oblasti saradnje i razvoja ili humanitarna pomoć, finansiraju se
na osnovu
dobrovoljnih doprinosa država-članica.
Finansiranje mirovnih operacija i međunarodnih tribunala
"Operacije održanja mira finansiraju se posebnom podjelom troškova. I ovdje
su u osnovi obavezni doprinosi svih država-članica, ali se od stalnih članova
Vijeća sigurnosti stalno zahtijevaju veći doprinosi zbog njihove posebne
odgovornosti za mir i sigurnost u svijetu (...).
Međunarodni tribunali za Ruandu i bivšu Jugoslaviju imaju sopstvene budžete i
finansiraju se na osnovu posebnih sredstava sakupljenih od doprinosa država-članica.
Njihov budžet se sastoji 50% od regularnog budžeta i 50% od budžeta za operacije
održavanja mira. Ukupan budžet međunarodnih tribunala za 2000. godinu iznosio je
oko 176 miliona američkih dolara."
[Auswärtiges Amt, ABC der Vereinten Nationen, Berlin 2000, S. 34]
Finansiranje operativnih zadataka
Doprinosi za
posebne organe, programe i fondove Ujedinjenih nacija, koji su mnogo viši od
regularnog budžeta, dobrovoljni su doprinosi i podliježu pojedinačnim odlukama
država-članica.
Pregled izdataka sistema Ujedinjenih nacija (u milionima američkih dolara)
|
Godina |
UN-ov budžet |
Očuvanje mira |
Posebni organi |
Posebne organizacije |
Dobrovoljni
doprinosi |
Ukupni izdaci |
|
1986. |
725 |
242 |
1.142 |
3.075 |
951 |
6.135 |
|
1987. |
725 |
240 |
1.178 |
3.266 |
931 |
6.340 |
|
1988. |
752 |
266 |
1.349 |
3.868 |
1.129 |
7.364 |
|
1989. |
765 |
635 |
1.359 |
4.078 |
1.182 |
8.019 |
|
1990. |
838 |
379 |
1.495 |
4.436 |
1.346 |
8.494 |
|
1991. |
999 |
449 |
1.509 |
5.401 |
1.360 |
9.718 |
|
1992. |
1.008 |
1.697 |
1.731 |
5.888 |
1.271 |
11.595 |
|
1993. |
1.031 |
3.005 |
1.713 |
6.091 |
1.216 |
13.056 |
|
1994. |
1.087 |
3.357 |
1.826 |
5.967 |
1.126 |
13.363 |
|
1995. |
1.181 |
3.281 |
1.847 |
5.778 |
1.159 |
13.246 |
|
1996. |
1.112 |
1.522 |
2.057 |
5.009 |
1.045 |
10.745 |
|
1997. |
1.112 |
1.226 |
2.033 |
4.936 |
1.057 |
10.364 |
|
1998. |
1.265 |
907 |
1.866 |
-- |
-- |
-- |
|
1999. |
1.265 |
1.110 |
1.792 |
-- |
-- |
-- |
|
2000. |
1.267 |
1.800 |
1.766 |
-- |
-- |
-- |
[Sven Gareis/Johannes
Varwick, Die Vereinten Nationen. Aufgaben, Instrumente und Reformen;
Bundeszentrale für politische Bildung Schriftenreihe Band 403, Bonn 2003, S.
66]
Uzroci finansijske krize
S obzirom na to da postoje dobrovoljni i obavezni doprinosi, moglo bi se
pomisliti da do problema u finansiranju dolazi zbog toga što je visina
dobrovoljnih doprinosa suviše mala. Međutim, to nije slučaj. Problemi se
javljaju kod obaveznih doprinosa, i to i kod doprinosa regularnom budžetu kao i
kod doprinosa mirovnim misijama. Postoji više faktora koji prouzrokuju
finansijsku krizu u Organizaciji:
| "nedostatak platnog morala kod nekih
država-članica, posebno kod država koje daju velike doprinose, poput SAD-a;
|
| nedostatna platežna moć država koje su
preopterećene visinom doprinosa, prije svega država nasljednica Sovjetskog
Saveza; |
| nepravedni popusti za države koje u
dosadašnjem sistemu raspodjele doprinosa nisu iskoristile svoje ekonomske
sposobnosti; |
| nezadovoljavajući menadžment resursa u
Sekretarijatu
Ujedinjenih nacija, prespori administrativni procesi."
[Auswärtiges Amt, ABC der Vereinten Nationen, Berlin 2000, S. 34] |
Ovdje je izuzetno vidljiva veza između
različitih problema Ujedinjenih nacija o kojima će biti riječi u okviru Osnovnog
kursa 5 - nedostatak
učinkovitosti rada zaoštrava
finansijsku krizu, i to s jedne strane neposredno zbog povećanja troškova, a sa
druge posredno jer je nedostatak učinkovitosti jedan od razloga zbog kojeg SAD
nije spreman da u punoj mjeri plati doprinos Ujedinjenim nacijama.
"Da bi se
našlo trajno rješenje ove krize neophodno je napraviti novu skalu doprinosa
po kojoj će se od država-članica na pravedniji i logičniji način zahtijevati
plaćanje obaveznih doprinosa, te je potrebno postepeno razgraditi dugovanja
koja trenutno iznose oko 2,6 milijardi američkih dolara (...).
Dugoročnije rješenje do sada nije uspijevalo, prvenstveno zbog ponašanja
SAD-a - najvećeg dužnika Ujedinjenih nacija. SAD je pristao da isplati svoja
dugovanja samo pod uslovom da se umanji visina njegovog obaveznog doprinosa
Ujedinjenim nacijama, što se, opet, kosi sa principom učinkovitosti
Organizacije (...).
Sa druge strane, većina zemalja u razvoju zastupa stajalište da promjena
skale doprinosa ne treba da bude najvažniji element finansijske reforme
UN-a, s obzirom na to da je, po njihovom mišljenju, finansijska kriza
nastupila zbog slabog platnog morala pojedinih država-članica koje po
dosadašnjoj skali plaćaju visoke doprinose."
[Auswärtiges Amt, ABC der Vereinten Nationen, Berlin 2000, S. 34-35]
Ostaje zaključak da su finansijske krize od šezdesetih godina prošlog vijeka
kao propratna pojava stalno ometale rad Ujedinjenih nacija. "Ujedinjene
nacije stoje pred finansijskom reformom, a prijedlozi koje je dao Generalni
sekretar u okviru svog reformskog programa 1997. godine do danas nisu
sprovedeni u djelo. Nova skala doprinosa, predstavljena u decembru 2000.
godine, mogla bi rezultirati smirivanjem dugogodišnje rasprave sa SAD-om,
ali se na taj način neće riješiti problem zavisnosti Organizacije od
država-članica koje ponekad nisu spremne da plate svoj dio doprinosa."
[Sven Gareis/Johannes
Varwick, Die Vereinten Nationen. Aufgaben, Instrumente und Reformen;
Bundeszentrale für politische Bildung Schriftenreihe Band 403, Bonn 2003, S.
65-66] |
|
Doprinosi regularnom budžetu od 2002 (u procentima) |
|
SAD |
22,00 |
|
Japan |
19,67 |
|
Njemačka |
9,85 |
|
Francuska |
6,52 |
|
Velika Britanija |
5,58 |
|
Italija |
5,10 |
|
Kanada |
2,58 |
|
Španija |
2,54 |
|
Brazil |
2,09 |
|
Republika Koreja |
1,87 |
|
Holandija |
1,75 |
|
Australija |
1,64 |
|
Kina |
1,55 |
|
Rusija |
1,20 |
|
Argentina |
1,16 |
|
Belgija |
1,14 |
|
Meksiko |
1,10 |
|
Švedska |
1,04 |
|
Ostale države |
12,66 |
|
Ostali tekstovi o problemima sa kojima se
susreću Ujedinjene nacije
|
FINANSIJE: Finansijska
kriza Ujedinjenih nacija
|
| MIR:
Kriza u oblasti osiguravanja mira putem Ujedinjenih nacija |
|
|
UČINKOVITOST: Problemi sa
koordiniranjem i učinkovitošću rada
|
|
REFORMA: Principijelna
namjera da se sprovede reforma i problemi njenog sprovođenja |
|
[Autor: Ragnar Müller]
[Početak
stranice]
|
