Paqja
Lart Financat Paqja Efikasiteti Reforma e OKB-se

 


 

Kombet e Bashkuara

Probleme nė garantimin e paqes

Prezantimi i zhvillimit tė Kombeve tė Bashkuara nė Kursin bazė 2 i kushtoi njė rėndėsi tė veēantė garantimit tė paqes - detyrės kryesore tė organizatės. Kėtu u bė e qartė, se organizata kishte kryer njė veprimtari tė konsiderueshme nė kėtė drejtim - gjė qė e konfirmon me forcė edhe dhėnia e ēmimit Nobel Helmetave Blu nė vitin 1988 dhe Kofi Annan-it nė vitin 2001-, por gjithashtu edhe qė ishin shėnuar kriza tė rėnda dhe hapa prapa.

Fillimisht duhet thėnė qartė, se tėrėsia e instrumenteve tė parashikuara nė Kartėn e OKB-sė pėr garantimin e paqes, sistemi i sigurisė ndėrkombėtare, u provua tė ishte i padobishėm. Shpesh tėrhiqet vėmendja nė lidhje me faktin se sisteme tė tilla nuk do tė mund tė funksiononin fare, pasi do tė rezultonin me deficite strukturore (shih tekstin nė kuadratin djathtas). E sigurt ėshtė, qė organi vendimtar pėr garantimin e paqes,  Kėshilli i Sigurimit, nė katėr  dekadat e para ka qenė i bllokuar nga konflikti Lindje-Perėndim.

"Zbulimi" i Helmetave Blu ishte pėrgjigja inovative ndaj mangėsive nė konstruktin e Kartės dhe bllokadės sė Kėshillit tė Sigurimit. Megjithatė, kohė pėrpara, qė nė krizėn e Kongos nė fillim tė viteve '60, u bėnė tė qartė kufijtė e kėtij instrumenti, dhe katastrofa e Srebenicės pėrbėn edhe kulmin e trishtė tė krizės sė garantimit tė paqes [Kursi bazė 2 skicon zhvillimin e garantimit tė paqes nga OKB-ja nė mėnyrė mė tė detajuar].

Johannes Varwick pėrmbledh nė kėtė mėnyrė diskutimin mbi reformat: "Orientimi fillestar dhe, padyshim, i suksesshėm i Kombeve tė Bashkuara pėr nga pengimi i luftrave ndėrshtetėrore ka ndryshuar rrėnjėsisht me shndėrrimin e idesė pėr luftėn nė drejtim tė konflikteve brendashtetėrore. Dėshtimet spektakolare si  Ruanda, Srebrenica ose Sierra Leone e kanė shtuar presionin e reformave nė kėtė fushė. Sipas Kapitullit VII tė Kartės sė Kombeve tė Bashkuara kanė nė dispozicion njė tėrėsi tė mjaftueshme instrumentash nė formė masash pėr rastet e kėrcėnimit apo tė shkeljes sė paqes, por qė nė praktikėn e deritanishme nuk janė pėrdorur ndonjėherė.

Sipas propozimeve tė njė grupi ekspertėsh nėn kryesinė e ish-ministrit algjerian pėr punėt e jashtme, Lakhdar Brahimi, nė gusht tė vitit 2000, trupat e Kombeve tė Bashkuara  ... nė tė ardhmen duhet tė pajisen me njė mandat solid dhe tė dėrgohen nė misione vetėm atėherė, kur rregullat tė flasin qartė pėr kėtė, kur ato tė mund tė zbatohen mjaftueshėm si dhe kur tė jenė tė pajisur mirė (...). Nė kėtė mėnyrė synohet tė rritet efikasiteti i sistemit tė garantimit tė paqes dhe ai i diplomacisė parandaluese si dhe t'i kushtohet mė tepėr vėmendje konsolidimit tė paqes.

E hapur mbetet ēėshtja, nėse Kėshilli i Sigurisė ka me tė vėrtetė monopolin nė fushėn e garantimit tė paqes, apo nėse ėshtė e pranueshme, qė nė raste tė veēanta - sikurse gjatė misionit tė NATO-s nė Jugosllavi nė vitin 1999 - tė ndėrhyet edhe pa njė mandat tė qartė tė Kėshillit tė Sigurimit."

[nga: Johan
nes Varwick, Kombet e Bashkuara; nė: Wichard Woyke (bot.), Fjalorth mbi politikėn ndėrkombėtare, Zyra Federale Qendrore pėr edukim politik, Seri shkrimesh vėF. 503]

Gabime nė konstruktin e  konceptit tė sigurisė kolektive

"Herė pas here tėrhiqet vėmendja nė lidhje me faktin, se dy kushtet paraprake me tė cilat lidhet sistemi i sigurisė kolektive:  tė qenėt dakord dhe imponimi kundėrshtojnė njėri-tjetrin, pra, edhe pėrjashtohen nė mėnyrė reciproke. Kur Fuqitė e Mėdha bien dakord, atėherė nuk ka nevojė pėr imponim. Nėse ky i fundit zbatohet nga Fuqitė e Mėdha kundėr shteteve mė tė vogla, atėherė kjo nuk ka tė bėjė mė me sigurinė kolektive por me diktatin e Fuqive tė Mėdha. Ose kur Fuqitė e Mėdha nuk janė  'in concert', atėherė masat shtrėnguese janė absolutisht tė pamundura dhe, nė kėtė mėnyrė, sistemi ėshtė i paaftė tė funksionojė.

Nė mbyllje, mund tė argumentohet madje, qė bipolarizimi nė rritje i sistemit tė shteteve pas vitit 1946 bėri qė Sistemi i Sigurisė Kolektive, i cili mund tė funksionojė vetėm nėse ekzistojnė njė numėr i madh aktorėsh mundėsisht tė tė njėjtit potencial, tė vjetėrohej pėrpara se tė hynte me tė vėrtetė nė veprim (...).

Tė dyja realizimet e Konceptit tė Sigurisė Kolektive, Lidhja e Popujve dhe Kombet e Bashkuara, treguan sėrish qartė, se kjo linjė nuk ėshtė e destinuar tė ketė sukses nė nivel global. Konceptimi i saj fsheh vetėm faktin, se ajo presupozon njė konsensus nė nivel botėror, i cili duket se  nuk do tė ekzistojė edhe pėr njė kohė tė pacaktuar.

Ajo ndeshet vetėm nė nivel rajonal, psh. nė Komunitetin Evropian, i cili nuk pėrmban nė vetvete njė Sistem tė Sigurisė Kolektive dhe nuk ka nevojė pėr tė, sepse siguria ėshtė garantuar dhe eėshtė zėvendėsuar me forma tė tjera tė bashkėpunimit (...).

Nėse parimet proceduriale tė Sigurisė Kolektive kanė treguar, se janė tė pazbatueshme pėr shkak tė hershmėrisė sė tyre, nuk ėshtė e thėnė qė tė vlejė e njėjta gjė edhe pėr Organizatėn Ndėrkombėtare (...). Kombet e Bashkuara, tė cilat me anė tė Rezolutės 'uniting for peace' tė vitit 1950 e vendosėn parimin e Sigurisė kolektive nė njė bazė edhe mė tė gjerė, qė pėrfshinte edhe Asamblenė e Pėrgjithshme, nė vitin 1956 hoqėn dorė prej tij nė favor tė njė parimi krejt tjetėr, pikėrisht tė parimit 'peace-keeping'.

Rėndėsia e kėtij proēesi nuk mund tė vlerėsohet kurrė aq sa duhet. Ai tregon pėr herė tė parė, se funksioni strategjik pėr paqen i Organizatės Ndėrkombėtare, pėr tė qenė sa mė i fortė, duhet qė jo vetėm tė mos jetė i lidhur me pėrdorimin kolektiv tė dhunės, por madje tė qėndrojė sa mė larg atij (...).

Dag Hammarskjöld, nė vitin 1956, e riorganizoi konceptin e garantimit tė paqes duke e bazuar atė nė parimin e konsensusit, tė tė rėnit dakord. Trupat e Kombeve tė Bashkuara pėr garantimin e paqes viheshin nė veprim vetė atėherė dhe aty, ku palėt nė konflikt kishin rėnė dakord pėr kėtė. Trupat nuk ishin parashikuar pėr tė aplikuar njė zgjidhje konkrete tė konfliktit, por vetėm pėr tė penguar njė rrugė tė dhunshme tė tij.

Kjo detyrė nuk ishte mė nė perspektivėn e asaj, ēka Siguria Kolektive kėrkonte tė arrinte  dhe iu besua para sė gjithash disa mjeteve dhe mėnyrave krejt tė tjera. Kėto tė fundit hiqnin dorė nga caktimi i fajtorėve dhe nga dėnimi; aplikimi i tyre lidhej me konsensusin e palėve nė konflikt (...).

Hammarskjöld ia doli nė kėtė mėnyrė, qė jo vetėm t'u siguronte Kombeve tė Bashkuara sukseset e tyre tė para dhe tė vėrteta nė fushėn e garantimit tė paqes (sado minimale qė tė duken ato); por ai e solli Organizatėn Ndėrkombėtare edhe mė afėr njė vlerėsimi tė ri dhe tė pėrshtatshėm tė mundėsive dhe aftėsive tė saj nė fushėn e Sigurisė."

[nga: Ernst-Otto Czempiel, Strategji paqeje. Ndryshimi i sistemit pėrmes Organizatave Ndėrkombėtare, demokratizimit dhe ekonomisė, Paderborn  1986, F. 96-98]

Faqe tė tjera mbi problemet e Kombeve tė Bashkuara

bullet FINANCAT: Kriza financiare e Kombeve tė Bashkuara
 
bulletPAQJA: Kriza nė garantimin e paqes nga Kombet e Bashkuara
bullet EFIKASITETI: Probleme me koordinimin dhe efikasitetin e punės
 
bullet REFORMA: Projekti i reformave rrėnjėsore dhe problemet nė realizimin e tij

[Autor: Ragnar Müller]

[Kreu i faqes]

 

Temat Tė drejtat e njeriut I Modele I Demokracia I Partitė I Evropa I Globalizimi I Kombet e Bashkuara I Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e edukimit    II    Metodat

     
 

Kjo ofertė Online mbi edukimin politik u zhvillua nga agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh pėrmes mediave te reja dhe edukimit politik. Nė rast pyetjesh apo vėrejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.