Financat
Lart Financat Paqja Efikasiteti Reforma e OKB-se

 


 

Kombet e Bashkuara

Kriza financiare e Kombeve tė Bashkuara

Financat e Organizatės Botėrore sigurohen nga tre burime:
 
bulletKontributet e detyruara tė shteteve anėtare nė buxhetin e rregullt,
bulletKontributet e detyruara pėr misionet e paqes (Jugosllavi, Ruanda),
bulletKontribute vullnetare pėr organet speciale dhe pėr programe tė ndryshme. 

Financimi i buxhetit tė rregullt

Karta e OKB-sė nuk pėrmban asnjė kod shpėrndarjeje pėr kontributet, neni 17 parashikon vetėm qė: "Shpenzimet e Kombeve tė Bashkuara do tė mbarten nga anėtarėt sipas njė kodi shpėrndarjeje tė pėrcaktuar nga Asambleja e Pėrgjithshme ." Nė praktikė, "komisioni i kontributeve ... shqyrton me ndihmėn e njė kodi kompleks vlerėn pėrkatėse tė kontributit tė ēdo vendi nė buxhetin e rregullt tė Kombeve tė Bashkuara pėr njė periudhė prej tre vjetėsh.

Si bazė matjesh shėrben nė rradhė tė parė prodhimi social bruto i gjashtė viteve tė fundit. Atyre vendeve me tė ardhura pėr person nėn mesataren si dhe atyre me kuotė tė lartė borxhesh u lejohen reduktime tė pagesave. Pra me kuotizacionet e pėrllogaritura nė kėtė mėnyrė sigurohet buxheti i rregullt i Kombeve tė Bashkuara, i cili gjithsesi pėrbėn vetėm rreth 40 pėr qind tė tė gjitha shpenzimeve. Buxheti i rregullt pėr vitin 2000/01 arrin vlerėn 2,535 miliardė dollarė amerikanė."

[nga: Ministria e Jashtme Federale, ABC-ja e Kombeve tė Bashkuara, Berlin 2000, F. 33]

Kontributet nė buxhetin e rregullt tė OKB-sė (nė pėrqindje)

 

1998

2000

SHBA

25,00

25,00

Japonia

17,98

20,57

Gjermania

9,63

9,86

Franca

6,49

6,55

Italia

5,39

5,44

Britania e Madhe

5,08

5,09

Rusia

2,87

1,08

Kanada

2,83

2,73

Spanja

2,57

2,59

Holanda

1,62

1,63

Brazili

1,51

1,47

Australia

1,47

1,48

Suedia

1,10

1,08

Belgjika

1,10

1,10

Shtete tė tjera

15,36

14,33

Buxheti i rregullt pėrmbledh kryesisht shpenzimet pėr infrastrukturėn e Kombeve tė Bashkuara si dhe shpenzimet e personelit. Detyrat operative, si p.sh. aktivitetet nė kuadėr tė bashkėpunimit pėr zhvillim ose tė ndihmės humanitare, financohen nga kontributet vullnetare tė shteteve anėtare (shih mė poshtė).

Financimi i operacioneve tė paqes dhe gjykatave ndėrkombėtare

"Operacionet paqeruajtėse tė Kombeve tė Bashkaura financohen nga njė tarifė e veēantė. Edhe kėtu baza janė kontributet e tė gjitha shteteve anėtare tė Kombeve tė Bashkuara, ku anėtarėve tė pėrhershėm tė Kėshillit tė Sigurimit, pėr shkak tė pėrgjegjėsisė sė tyre tė veēantė pėr paqen dhe sigurinė, u caktohet edhe njė shtesė mbi kėtė tarifė (...).

Gjykatat Ndėrkombėtare pėr Ruandėn dhe ish-Jugosllavinė kanė njė buxhet tė tyren dhe financohen nė bazė tė njė kodi tė posaēėm. Ky kod orientohet nė njė masė 50% sipas buxhetit tė rregullt dhe 50% sipas buxhetit tė operacioneve paqeruajtėse. Buxheti i pėrgjithshėm i Gjykatave Ndėrkombėtare ... nė vitin 2000 arriti pothuaj 176 milionė dollarė amerikanė."

[nga: Ministria e Jashtme Federale, ABC-ja e Kombeve tė Bashkuara, Berlin 2000, F. 34]

Financimi i detyrave operative

Kontributet pėr organet speciale, programet dhe fondet e Kombeve tė Bashkuara, tė cilat e kalojnė dukshėm buxhetin e rregullt, jepen mbi bazė vullnetare dhe varen nga vlerėsimi i shteteve anėtare.

Tabelė pėrmbledhėse mbi shpenzimet e sistemit tė Kombeve tė Bashkuara (nė miliona dollarė amerikanė)

Viti

Buxheti i OKB-sė

Peace-keeping

Organet speciale

Organizatat e posaēme

Kontribute vullnetare

Shpenzimet gjithsej

1986

725

242

1.142

3.075

951

6.135

1987

725

240

1.178

3.266

931

6.340

1988

752

266

1.349

3.868

1.129

7.364

1989

765

635

1.359

4.078

1.182

8.019

1990

838

379

1.495

4.436

1.346

8.494

1991

999

449

1.509

5.401

1.360

9.718

1992

1.008

1.697

1.731

5.888

1.271

11.595

1993

1.031

3.005

1.713

6.091

1.216

13.056

1994

1.087

3.357

1.826

5.967

1.126

13.363

1995

1.181

3.281

1.847

5.778

1.159

13.246

1996

1.112

1.522

2.057

5.009

1.045

10.745

1997

1.112

1.226

2.033

4.936

1.057

10.364

1998

1.265

907

1.866

--

--

--

1999

1.265

1.110

1.792

--

--

--

2000

1.267

1.800

1.766

--

--

--

[nga: Sven Gareis/Johannes Varwick, Kombet e Bashkuara. Detyrat, instrumentat dhe reformat; Zyra Federale Qendrore Seri shkrimesh vėll.403, Bonn 2003, F. 66]
Shkaqet e krizės financiare

Duke qenė se ka kontribute vullnetare edhe tė detyrueshme, do tė supozonim, se shkaqet e problemeve tė vazhdueshme financiare tė Kombeve tė Bashkuara duhen kėrkuar nė faktin, qė niveli i kontributeve vullnetare realizuar nga shtetet anėtare ėshtė mjaft i ulėt. Mirėpo nuk ndodh k. Problemet shfaqen si nė kontributet pėr buxhetin e rregullt, ashtu edhe nė ato pėr misionet e paqes. Loja e pėrbashk:

bullet"disa shtete anėtare tė Kombeve tė Bashkuara tregojnė mungesa nė ndjenjėn e pėrgjegjėsisė pėr tė paguar, mes tyre deficitarė kuotash shumė tė rėndėsishėm, siē janė p.sh SHBA,
bulletpamundėsi pagese pėr ato shtete, tė cilat ngarkohen nė mėnyrė jo proporcionale nga sistemi i trashėguar i kuotizacioneve, ēka ka tė bėjė para sė gjithash me shtetet pasuese tė Bashkimit Sovjetik,
bulletfavorizim i pajustifikueshėm i disa shteteve, tė cilat nuk pėrfshihen nga sistemi i deritanishėm i kuotizacioneve sipas potencialit tė tyre ekonomik,
bulletmenaxhim i pakėnaqsh Sekretariatin e Kombeve tė Bashkuara,
bulletprocese tė vėshtira administrative."

[nga: Ministria e Jashtme Federale, ABC-ja e Kombeve tė Bashkuara, Berlin 2000, F. 34]

Kėtu shihet nė mėnyrė konkrete edhe lidhja e ngushtė mes problemeve tė ndryshme tė Kombeve tė Bashkuara, qė tematizohen nė kuadėr tė Kursit bazė 5: Mungesa nė Efikasitetin e punės duket dyfish mė e mprehtė nė krizėn financiare - nga njėra anė nė mėnyrė tė drejtpėrdrejtė pėrmes shtesave nė shpenzime, nga ana tjetėr tėrthorazi pėrmes faktit, qė njė shkak tjetėr i kėsaj situate ėshtė edhe mungesa e gatishmėrisė  p.sh. nga ana e SHBA tė paguajnė detyrimet e tyre tė kuotave nė masėn e tyre tė plotė.

"Pėr njė zgjidhje solide dhe tė qėndrueshme tė kėsaj krize ėshtė e nevojshme tė eliminohet mali i borxheve, i cili ndėrkohė ka arritur vlerėn e fiks 2,6 miliardė dollarėsh amerikanė si dhe tė organizohej nė mėnyrė mė logjike dhe mė tė drejtė shkalla e kontributeve, e cila pėrcakton edhe pozicionin e kuotave tė detyruara tė shteteve pėrkundrejt Kombeve tė Bashkuara (...).

Por njė zgjidhje afatgjatė dėshton nė qėndrimin e SHBA, tė cilat janė edhe ato, qė u detyrohen mė shumė Kombeve tė Bashkuara. SHBA e kushtėzojnė likuidimin e borxheve tė tyre me reduktimin e kuotizacionit tė tyre, ēka do tė binte ndesh me parimin e potencialit (...).

Pėrkundrejt kėsaj shumica e vendeve nė zhvillim pėrfaqėsojnė qėndrimin, sipas tė cilit nuk ėshtė e nevojshme tė ndryshohet shkalla e kontributeve si njė element qendror i njė reforme rrėnjėsore nė financa, pasi kriza financiare e Kombeve tė Bashkuara i motivet e veta vetem te mungesa e ndjenjės sė pėrgjegjėsisė sė pagesė nė disa prej kontribuetve tė mėdhenj."

[nga: Ministria e Jashtme Federale, ABC-ja e Kombeve tė Bashkuara, Berlin 2000, F. 34-35]

Kėtu duhet tė bėjmė tė qartė, se krizat financiare pengojnė qė prej viteve '60 aktivitetin e Kombeve tė Bashkuara si njė dukuri shoqėruese e pėrherėshme. "Njė reformė rrėnjėsore nė fushėn e financave tė Kombeve tė Bashkuara nuk ėshtė ndėrmarrė ende, po kėshtu propozimet e bėra nga Sekretari i Pėrgjithshėm nė kuadėr tė programit tė tij tė reformave deri tani nuk kanė gjetur zbatim. Me riparimin e shkallės sė kontributeve nė dhjetor 2000 ... u bė e mundur njė zgjidhje e pėrkohshme e njė konflikti disavjeēar me SHBA, por qė nuk mundi tė zgjidhte problemin bazė tė varėsisė sė organizatės nga paguesit e saj potentė tė kontributeve dhe nga gatishmėria e tyre pėr t'i paguar ato."

[nga: Sven Gareis/Johannes Varwick, Kombet e Bashkuara. Detyrat, instrumentat dhe reformat; Zyra Federale Qendrore Seri shkrimesh vėll.403, Bonn 2003, F.  65-66]

Kuotat e kontributeve nė buxhetin e rregullt tė OKB-sė prej vitit  2002 (nė pėrqindje)

SHBA

22,00

Japonia

19,67

Gjermania

9,85

Franca

6,52

Britania e Madhe

5,58

Italia

5,10

Kanadaja

2,58

Spanja

2,54

Brazili

2,09

Republika e Koresė

1,87

Holanda

1,75

Australia

1,64

Kina

1,55

Rusia

1,20

Argjentina

1,16

Belgjika

1,14

Meksika

1,10

Suedia

1,04

Shtetet e tjera

12,66

Faqe tė tjera mbi problemet e Kombeve tė Bashkuara:

bulletFINANCAT: Kriza financiare e Kombeve tė Bashkuara
 
bulletPAQJA: Kriza nė garantimin e paqes nga Kombet e Bashkuara
bulletEFIKASITETI: Probleme me koordinimin dhe efikasitetin e punės
 
bullet REFORMA: Projekti i reformave rrėnjėsore dhe problemet nė realizimin e tij

[Autor: Ragnar Müller]

[Kreu i faqes]

 

Temat:  Tė drejtat e njeriut I Modele I Demokracia I Partitė I Evropa I Globalizimi I Kombet e Bashkuara I Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e edukimit    II    Metodat

     
 
Kjo ofertė Online mbi edukimin politik u zhvillua nga agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh pėrmes mediave te reja dhe edukimit politik. Nė rast pyetjesh apo vėrejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.