Probleme me koordinimin dhe efikasitetin e punës

Kalimi përmes historisë së Kombeve të Bashkuara në Kursin bazë 2 tregoi, se organizata botërore ishte e detyruar në mënyrë të vazhdueshme, t'u përshtatej kushteve dhe sfidave të reja. Dhe këtu, në rradhë të parë, duhet menduar për konfliktin lindje-perëndim, i cili duke paralizuar Këshillin e Sigurimit paralizoi Organin kryesor dhe më të rëndësishëm, si dhe për proçesin e çkolonializimit, gjatë të cilit u rrit ndjeshëm numri i anëtarëve. Si pasojë e kësaj, vendet në zhvillim përbënin shumicën e  Asamblesë së Përgjithshme, e prejkëtij momenti veprimtaria e Kombeve të Bashkuara u karakterizua nga konflikti jug-veri.

Gjithnjë e më shumë fusha detyrash...

Organizata u themelua me qëllim pengimin e luftrave ndërshtetërore përmes një sistemi ndërkombëtar sigurie. Por ai nuk mundi ta realizonte këtë detyrë si pasojë e bllokimit të Këshillit të Sigurimit dhe mangësive të sistemit. Në vend të kësaj u shfaqën fusha të reja detyrash në qendër të vëmendjes: "Përveç rreziqeve dhe problemeve të njohura dhe të parathëna që në themelimin e Kombeve të Bashkuara në vitin 1945, u shfaqën edhe çështje të reja globale si reduktimi i  burimeve natyrore, shkatërrimi i mjedisit dhe ndryshimi përparues i klimës, rritja e vrullshme e popullsisë në botë si dhe forma të reja të kërcënimit të paqes dhe të mbarë njerëzimit përmes armëve të shkatërrimit në masë dhe konflikteve ndërshtetërore."

[nga: Sven Gareis/Johannes Varwick, Kombet e Bashkuara. Detyrat, instrumentat dhe reformat; Zyra Federale Qendrore Seri shkrimesh vëll.403, Bonn 2003, F. 258-259]

Parë në tërësi Kombet e Bashkuara janë treguar shumë të dobishme përsa u përket këtyre sfidave. Në këtë pikë do të mjaftonte një shembull: Për të kapërcyer mangësitë e sistemit të garantimit të sigurisë, prezantuar në Kartën e OKB-së, me "helmetat blu" u krijua një instrument i ri, i cili provoi se ishte i suksesshëm, edhe atëherë kur shënoheshin kriza të rënda të herëpashershme [shih fragmentin "Probleme në garantimin e paqes"]. Por edhe aftësia për t'u përshtatur dhe fleksibiliteti, procesi permanent i të mësuarit patën edhe pasoja negative:

... gjithnjë e më shumë organe

Sepse Kombet e Bashkuara kufizoheshin në "procesin e tyre të të mësuarit dhe reformave në pjesën më të madhe në zgjerimin e komiteteve ekzistuese si dhe në krijimin  e gjithnjë e më shumë Organeve të reja speciale, programeve dhe Organizatave të posaçme, të cilat i shtoheshin Sistemit të Kombeve të Bashkuara. Në këtë mënyrë doli gradualisht jashtë komtrollit një mekanizëm, i cili ishte parashikuar dikur nga themeluesit e organizatës botërore në mënyrë të vetëdijshme si një parim  organizimi. Kombet e Bashkuara duhej të ndërtoheshin si një lloj 'Sistemi planetar', organizata thelbësore e së cilës ishte më tepër një ndërthurje e çlirët lidhjesh mes institucioneve ... me qëllim koordinimin e një bashkëpunimi efektiv. Për këtë, kjo organizatë qendrore duhej t'i referohej tërësisë së informacioneve dhe dijeve të të gjithë sistemit, të formulonte strategji gjithëpërfshirëse dhe t'i zbatonte ato më pas në një mënyrë të gjithëmiratuar."

[nga: Sven Gareis/Johannes Varwick, Kombet e Bashkuara. Detyrat, instrumentet dhe reformat; Zyra Federale Qendrore Seri shkrimesh vëll.403, Bonn 2003, F.  259]

Por ky parim organizimi nuk funksionoi: ishte dhe është pikërisht mungesa e efikasitetit në punë, që ka qenë gjithmonë shkak kritikash drejtuar Kombeve të Bashkuara. Mbi rrjetin e komiteteve, rritur egërsisht përreth organizatës botërore, zor se mund të  krijoje një ide të përgjithshme, të mos flasim pastaj për ta koordinuar. Në fushat social-ekonomike dhe në atë të politikave për zhvillim veprimtaria e Kombeve të Bashkuara vuante "në mënyrë të veçantë nga mbivendosja e kompetencave dhe nga mungesat në koordinim. Në qendër të kritikës është veçanërisht Këshilli Ekonomik dhe Social së bashku me numrin pothuaj të parrokshëm të nënorganeve dhe të organeve dytësore.

Kështu kërkohet, që i gjithë sistemi të vendoset në proçes verifikimi rrënjësor. Këshilli Ekonomik dhe Social me strukturën aktuale nuk qenka në gjendje të realizojë funksionin e tij koordinues dhe punon në mënyrë të tejetburokratizuar dhe jorezultative (...). Një problem mjaft i rëndë është ... mungesa e koordinimit mes komiteteve të OKB-së dhe të organizatave të Bretton Woods, që në vitet e shkuara e kanë rritur ndikimin e tyre, mungesë kjo që mund të ketë çfarëdo lloj efekti, por jo atë të zgjidhjes së problemeve."

[nga: Sven Gareis/Johannes Varwick, Kombet e Bashkuara. Detyrat, instrumentat dhe reformat; Zyra Federale Qendrore Seri shkrimesh vëll.403, Bonn 2003, F. 288-289]

Por në këtë kontekst nuk duhet anashkaluar fakti, që ishin vetë shtetet si shtylla mbajtëse të Kombeve të Bashkuara, të cilat mbanin pëgjegjësi për krijimin e organeve gjithnjë e më të reja: "Sistemi i Kombeve të Bashkuara reflekton sot me shumëllojshmërinë e tij në numrin e madh të organizatave të posaçme dhe speciale, të fondeve dhe programeve si dhe me strukturën e tij tepër komplekse, vullnetformimin e shteteve të tij anëtare orientuar shpesh për nga tendencat dhe interesat e grupeve. Nxitjet për të ndërmarrë një reformë rrënjësore administrative kanë natyrisht pë motiv reduktimin e mbivendosjeve të kompetencave, punën e dyfishtë dhe për pasojë edhe shpërdorimin e  burimeve. Kështu nënndarje të panumërta merren me çështje të mjedisit, po kështu në zona krizash janë disa institucione njëherazi kompetente për veprimtari humanitare."

[nga: Sven Gareis/Johannes Varwick, Kombet e Bashkuara. Detyrat, instrumentat dhe reformat; Zyra Federale Qendrore Seri shkrimesh vëll.403, Bonn 2003, F.263]

Reformat përmes Kofi Annan

Sistematizimi i veprimtarisë në dimensionin e përmbajtjes

Kofi Annan, menjëherë pas emërimit të tij në postin e  Sekretarit të Përgjithshëm, filloi që, veç të tjerash, të përcaktonte një orientim të ri të përmbajtjes dhe një përqendrim të punës se Sekretarisatit duke përkufizuar pesë detyra thelbësore të Kombeve të Bashkuara. Këtyre pesë fushave ai u nënrenditi departamente të ndryshme të Sekretariattit si dhe një pjesë të organeve speciale dhe të programeve.

"Për çështje të paqes dhe sigurisë, ekonomisë dhe shoqërisë, për çështje humanitare si dhe për ato të zhvillimit u formuan të ashtuquajturat komitete ekzekutive, ndërsa të drejtat e njeriut u percaktuan si sektorë të tërthortë, që mund të prekin të katër fushat e tjera. Në programin e tij të reformave, paraqitur në korrik të vitit 1997 dhe me temë rinovimin e Kombeve të Bashkuara, Sekretari i Përgjithshëm u ka vënë theks disa aspekteve të ndryshme, çka i përngjante një  'revolucioni të heshtur' (...). Në këtë program nuk ishte përfshirë vetëm reforma e Këshillit të Sigurimit (...).

Në masat e reformave, që ishin realizuar deri në fund të viteve `90, por, në mënyrë të veçantë, në ato, që nuk ishin realizuar, shihet një model mbizotërues: Sekretariati ashtu sikurse edhe sektorët nënrenditur asaj, treguan se ishin të afta dhe të gatshme të ndërmerrnin edhe ndryshime të thella, për t'i orientuar kompetencat dhe kapacitetet e tyre drejt sfidave të ndryshueshme. Ndërsa shtetet anëtare vazhdonin të mos kishin aftësinë për të arritur një konsensus në fushat e reformave, në të cilat ndryshimi varej nga bashkëmiratimi i tyre."

[nga: Sven Gareis/Johannes Varwick, Kombet e Bashkuara. Detyrat, instrumentet dhe reformat; Zyra Federale Qendrore Seri shkrimesh vëll.403, Bonn 2003, F. 266, 268]

Faqe të tjera mbi problemet e Kombeve të Bashkuara

[Autor: Ragnar Müller]

[Kreu i faqes]