|
|
|
|
"Prvi pokret žena" (1848.-1914.): Istrajna borba za politička i građanska prava Kada se u 19. veku obrazovao pokret žena, prve feministkinje su se najpre borile za poboljšanje položaja u oblasti civilnog prava, te za otklanjanje njihove pravne nezrelosti (pravo na razvod, pravo na starateljstvo o deci, ukidanje starateljstva njihovog supruga nad njima samima itd.). U njihovim zahtevima pravo glasa je imalo podređenu ulogu. Doduše, vrlo brzo su imale i to gorko iskustvo. Bez prava glasa u javnom i političkom životu mogle su ostati samo na postavljanju molbi, koje su zavisile o dobroj volji njihovih muževa (punopravnih građana sa pravom glasa). Saveznici pokreta žena, već ustanovljene partije i organizacije podržavale su žene samo onoliko dugo dok je to bilo u njihovom sopstvenom interesu. Kada bi ti saveznici, partije i organizacije ostvarili svoje ciljeve žene bi ostajale same. Zbog toga se prvi pokret žena sve više i više koncentrisao na dobivanje prava glasa. Žene koje su se borile za svoja prava organizovale su se sve više u autonomnim organizacijama. Žene koje su ispred organizacija nastupale javno grubo se mogu podeliti u tri grupe: "Umerene": Ovde se radilo o heterogenoj grupi saveza žena, čije su pripadnice zahtevale promene manjih mera, dakle korak po korak u okviru postojećih građanskih društava. Naglašavano je da je žena drugačija i da ima druge zadatke u društvu, za razliku od muškarca. U ovu grupu pripadala su npr. hrišćanska udruženja žena koja su se brinula o najsiromašnijim ženama, liberalna udruženja žena, kao i konzervativna. Zahtev za pravom glasa nisu postavljala sva udruženja žena koja su pripadala u ovu grupu, odnosno taj je zahtev ukoliko bi i bio postavljan, povlačen naglašavajući da žene još nisu dovoljno zrele kako bi dobile pravo glasa ili da se trenutno vladajuće osobe ne žele skinuti s trona, onosno zahtevalo se pravo glasa koje bi uključivalo i žene. Pravo glasa ne bi trebalo biti dodeljeno svima, već samo dobrostojećim građankama. Ali nakon militarizovanja i nacionalizovanja pred sami početak Prvog svetskog rata sve žene koje su pripadale u ovu grupu složile su se i podržale svoje pristalice u "odbrani" domovine. "Radikalne": Ovo je relativno mala grupa građanki, koje su se zalagale za radikalnu promenu društva. One su bile pokretačka snaga borbe za pravo glasa. Ove žene naglašavale su jednakost muškarca i žene iz čega je proizilazilo da i muškarac i žena moraju imati jednaka prava. Radikalni pokret žena bio je mali pokret koji se nije osećao delom niti jedne partije. Neke od njih su ipak tražile kontakt sa socijalistički nastrojenim ženama. Neke od kampanja, npr. kampanja za pravo glasa, provedene su u saradnji sa ženama socijalističkog pokreta. Pripadnice radikalnog pokreta žena zalagale su se i za prava socijalno oštećenih žena, za prava radica i prostitutki. Pripadnice ove grupe za vreme Prvog svetskog rata osnovale su "Međunarodnu ligu žena za mir i slobodu", kojoj su pripadale žene svih zaraćenih nacija. "Socijalistički": Ovde se
radilo o relativno autonomno organizovanim grupama žena unutar socijalističkih,
a kasnije i komunističkih pokreta. Osnova zahteva socijalističkog
pokreta žena jednaka je zahtevima socijalitičkog pokreta, a to je
ukidanje klasa i ukidanje privatnog vlasništva u oblasti produkcijskih
sredstava. Jedna od istaknutih ličnosti socjalističkog pokreta žena
bila je Klara Cetkin koja se kao i pripadnice njenog pokreta zalagala za ekonomsku
nezavisnost žene kao osnovnu pretpostavku jednakopravnosti, te za ukidanje
herarhije među polovima analogno ukidanju klasa. U središtu zahteva
socijalističkog pokreta žena stajalo je izednačavanje plata radnica
sa platama radnika (ista plata za isti rad i isti posao, otvaranje sindikata
za žene itd.), a kasnije je uz to došao i zahtev za pravom glasa.
Uspostavljanje međunarodnog Dana žena, 8. marta povezuje se sa socijalističkim
pokretom žena: [Rezolucija Druge međunarodne konferencije socijalističkog pokreta žena u Kopenhagenu 1910.] Razvoj pokreta žena u nekoliko odabranih zemalja SAD: Pokret žena razvio se iz pokreta za borbu protiv ropstva (abolicionizam), unutar kojeg je bilo mnogo organizovanih žena. One su svoje zahteve morale usmeriti protiv crkve, ali i protiv bogatih muških abolicionista. Ono što je tipično za pokret žena u Americi je sestrinstvo belih i obojenih žena. Do konflikta sa abolicionistima došlo je po prvi put kada je pravo glasa Ustavom bilo zagarantovano i crncima. U ustavne amandmane jednostrano je uvedena reč "male" (muškarac), tako da je isključivanje žena iz ovih promena bilo sasvim jasno. Pokret žena je pre toga postojao dosta autonomno u pojedinačnim saveznim državama. Ove pokrete su s početka podržavali muškarci Republikanske stranke, s kojima su se žene borile za prava crnaca. Nakon toga pokret za dodeljivanje prava glasa ženama osnovao je sopstvene organizacije "National Woman Suffrage Association" (NWSA) i "American Woman Suffrage Association" (AWSA), koje su se kasnije stopile u jednu. 1920. godine u Americi su žene dobile potpuno pravo glasa - okruglo 50 godina nakon njihovog obespravljivanja Ustavom. Engleska: Pokret žena u Engleskoj počeo je sa prvom reformom o pravu glasa 1832. godine. Ova reforma trebala je demokratizovati engleski parlamentarizam, ali je isključila žene iz odredbe o pravu glasa na opštinskom i parlamentarnom nivou, dodavanjem prideva "male" uz reč "persons". Organizovana i sveobuhvtna politička borba počela je 60-tih godina 19. veka. Nastajali su uticajni pokreti za dobivanje prava glasa, koji su pokušali dobiti pravo glasa za žene javnim radom i peticijama. Važan saveznik ovog pokreta bio je engleski filozof i poslanik u Donjem domu engleskog Parlamenta John Stuart Mill. Žene su najpre dobile pasivno i aktivno pravo glasa na nižim nivoima u opštinama i na nižim upravnim nivoima (od 1869.). "Moralni pokret" na čelu sa Josepine Batler okrenuo se protiv regulisanja prostitucije od strane policije. Po prvi put su se građanke založile za prava prostitutki. Nedugo nakon toga ova regulacija bila je ukinuta. Proleterke su se organizovale u "Women’s Trade Union Provident League". Kasnije su se i one uključile u borbu za dobivanje prava glasa. Tako da je pokret žena postao jedan od najvećih pokreta u Engleskoj pre Prvog svetskog rata. Pošto vlada nije reagovala na njihove molbe, žene se nisu suzdržavale od spektakularnih akcija i demoliranja. Njihova popularnost rasla je nakon hapšenja i zlostavljanja pripadnica pokreta koja bi usledila nakon ovakvih akcija. Prvi svetski rat predstavljao je zastoj pokreta žena. Nemačka: Pokret za prava žena najpre je stajao u uskoj vezi sa Revolucijom 1848. godine. U periodu restauracije koji je usledio nakon Revolucije ženama su oduzeta osnovna prava, npr. pravo na članstvo u nekom udruženju ili pravo na redakcijski rad u nekom časopisu, kao i pravo na bilo koju vrstu političke delatnosti. Time je pokret žena dospeo gotovo do gašenja. Politička liberalizacija u 60-tim godinama 19. veka dovela je do osnivanja prvog udruženja žena (ADF) pod vodstvom Luize Oto-Peters 1865. godine. Ranije veoma jaka socijaldemokratija išla je ruku pod ruku sa pokretom žena, čija je organizatorica bila Klara Cetkin. Pod uticajem ovog pokreta žena socijaldemokrati su u svoj program preuzeli pravo glasa žena. Nakon izgubljenog rata u Nemačkoj je pravo glasa za žene uvedeno 1918. godine od strane socijaldmokrata.
Rezultati: Najvažniji zahtev pokreta žena - dobijanje prava glasa - konačno je usvojen. Ipak, nakon Drugog svetskog rata društveni fokus se opet pomerio prema materinstvu i porodici - deziluzionisani povratnici iz rata morali su imati nekoga da brine o njima, pad nataliteta morao se nadoknaditi. Oko 60 godina nakon toga ideje njihovih baka ponovo su prisutne u svakodnevnici današnjih žena. [Autor: Dorete Vezeman, Redakcija: Ragnar Miler]
|
|
Teme: Ljudska
prava I Uzori I Demokratija I Partije I Evropa
I Globalizacija I Ujedinjene
nacije I
Održivi razvoj
|
