|
|
|
|
Pregled:
Dalje informacije: Pored sledećeg teksta na rasploaganju su Vam osnovne informacije o životu i delovanju Rabina, hronologija istorije Izraela, kao i kratki tekst sa osnovnim informacijama o političkom sistemu Izraela. Podvučene reči u tekstu, objašnjene su u Glosaru.
Zion se u tradicionalnom smislu zalaže za duhovni grad Jerusalem, sa moderne tačke gledišta time se misli na državu Izrael, ali i na grad Jerusalem. Zbog toga niti jedan izraelski političar nije za podelu Jerusalema. Hercl je umro 1904. godine u 44 godini u donjo-austrijskom Edlahu. Ikao nije mogao ostvariti svoje ciljeve za života, danas se on smatra jednim od ljudi koji su pripremili put nastanka moderne države Izrael. Krajem 19. veka sve više evropskih Jevreja migriralo je u Palesinu. Do osnivanja države Izrael 1948. godine usledile su još 4 velike migracije (hebrejski: Aliah), koji su mogu povezati sa aktuelnim političkim događajma u Evropi. Za vreme pete Aliah između 1932. i 1939. preko 250.000 Jevreja pobegli su pred progonima nacionalsocijalista iz Nemačke u "hvaljenu zemlju". U tom periodu dolazilo je do sve žešćih sukoba između jevrejskih doseljenika i Arapa, koji su živeli u Palestini. Britanskim mandatarima nije pošlo za rukom da reše ove sukobe. Da bi se zaštitile od arapskih udara jevrejske zajednice su obrazovale grupe otpora poput grupe Hagana, koja se nakon Drugog svetskog rata borila i protiv Engleza, obzirom da ovi nisu hteli dozvoliti migraciju Jevreja u Palestinu. 1947. godine britanski mandatari su se povukli iz Palestine i predali komandu nad ovim delom Bliskog Istoka Ujedinjenim nacijama (UN). Veće sigurnosti UN-a je odlučilo da osnuje jednu jevrejsku i jednu arapsku državu. Ovaj plan je prihvaćen od strane Jevreja, ali je odbijen od strane palestinskih Arapa i arapskih država. 14.5.1948. godine proklamovana je država Izrael. Nekoliko sati nakon osnivanja Izrael su diplomatski priznale SAD i Sovetski savez. Mlada država je ipak bila odmah napadnuta od arapskih suseda. U toku desetomesečnih borbi protiv Egipta, Transjordana, Sirije, Libana i Iraka, izraelska armija je uspela odbraniti sve svoje teritorije osim starog dela grada Jerusalem. Gotovo svi Arapi koji su živeli na teritorijama koje su zauzele izraelske trupe su pobegli u susedne arapske države. Tamo oko 700.000 izbeglica nije bilo integrirano u dotična društva zemalja u koje su pobegli, nego su morali živeti u logorima, što je delom slučaj i danas. Danas je ta grupa narasla na preko 3,5 miliona ljudi. Svi oni insistiraju na povratku u Izrael, što izraelska vlada ne prihvata. Nakon ovih vojnih sukoba mlada država se konsolidovala. Ograničenje migracije je ukinuto, a usledilo je i priznavanje od strane mnogih nearapskih država. Ali, ni u godinama koje su sledile na granicama Izraela nije vladao mir.
S druge strane Izrael je bio potpuno iznenađen sirijsko-egipatskim napadom na jevrejski praznik pomirenja (hebrejski: Jom-Kippur). U prvim danima Jom-Kippur-rata obe arapske armije zabeležile su uspehe, međutim, izraelska vojska je gotovo sve osvojene teritorije opet povratila. Ovaj rat okončan je bez konačnog pobednika, ali još i danas se u arapskom svetu slavi kao arapska pobeda, obzirom da je tek ovim ratom izraelska armija izgubila svoj glas kao nepobediva. Mirovni proces sa Egiptom i Sirijom Pod posredovanjem američkog ministra vanjskih poslova Kisindžera Izrael je 1974. i 1975. godine zaključio, kako sa Sirijom, tako i sa Egiptom sporazum koji je vodio delomičnom povlačenju Izraela sa Sinajskog poluostrva i povlačenju trupa sa sirijsko-izraelske granice na Golanu. Sa novim egipatskim predsednikom Sadatom (foto levo) smirila se i situacija između Izraela i Egipta, te je 1978. godine to smirivanje dovelo do sporazuma Kamp Dejvid, do kojeg je došlo pod posredništvom američkog predsednika Kartera. U ovom sporazumu izraelska država se obavezala da će korak po korak kompletno Sinajsko-poluostrvo predati natrag u ruke Egipta i da će sa Palestincima pronaći rešenje o autonomiji. Egipat je kao prva arapska država diplomatski priznao Izrael. Ovaj ugovor činio je osnovu za dalji mirovni proces na Bliskom Istoku i za relativno dobre odnose između Izraela i Egipta. Nakon što se smirio ovaj konflikt, jedan drugi se sve više zaoštravao: sukob sa Palestinskom oslobodilačkom organizacijom (PLO). Ova organizacija je stalno napadala sever Izraela iz Libana. Ovo je dovelo do toga da je izraelska vojska 1982. godine pod vođstvom Ariela Šarona umarširala u Liban i prodrla do Bejruta, libanskog glavnog grada. Ovaj rat se i dan danas jako kritikuje kako u inostranstvu, tako i u izraelskoj javnosti, jer je po mišljenju mnogih posmatrača predstavljao preteranu reakciju na terorističke napade PLO-a. Kritika izraelske armije i glavnog zapovednika Šarona pojačala se nakon masakra koji su provedeni u palestinskim izbegličkim logorima. Izraelska armija je bez ikakve reakcije posmatrala užasne zločine hrišćanske milicije u ovim izbegličkim logorima. Arielu Šaronu od strane jedne izraelske istraživačke komisije pripisana je "indirektna" krivica za smrt oko 1.000 ljudi. Unutrašnjo-politički problemi i Drugi zalivski rat Sredinom 80-tih godine ekonomski položaj Izraela bio je sve teži: inflacija je zabeležila porast i do 1.000%. U decembru 1987. počela je arapska Intifada (arapski: stresti, odbaciti), ustanak, uglavnom, mladih Palestinaca protiv izraelskih okupatora. Izraelska vlada pod vođstvom premijera Šamira sve više dospeva pod pritisak, obzirom da izraelska armija zbog svojih brutalnih akcija kako u inostranstvu, tako i u samoj zemlji dospeva pod "paljbu" kritike. Šamir, pripadnik Likud-Bloka, odbio je pregovore sa Arafatom PLO i umesto toga je predložio plan za okončavanje sukoba, koji je od strane Palestinaca i arapske Lige kategorički odbijen. Za vreme Drugog zalivskog rata Palestinci su izgubili mnoge internacionalne simpatije, kada su se javno izjasnili za podršku Iraku pod partijom Sadama Huseina, koja je Izrael gađala raketama. U junu 1992. Jicak Rabin iz izraelske Radničke partije postao je premijer. U septembru 1993. godine postignut je osnovni sporazum između PLO-a i Izraela, kojim se okončavala Intifada. U ovoj izjavi o principima PLO je Izraelu priznao pravo egzistencije. Izrael je, opet, bio spreman da okupirane oblasti prepusti palestinskoj samoupravi nakon perioda od 5 godina. Konačni status okupiranih oblasti trebao se rešiti 1996. godine. Danas se mora zaključiti, da ovi ciljevi nisu ostvareni. Nešto se ipak poboljšalo kako za Palestince, tako i za Izraelce, ali optimizam koji je vladao nakon sporazuma u Oslu je nestao. Ovo se posebno ogleda u najnovijem ustanku Palestinaca, tzv. Alaqsa-Intifada. Da li će nekada doći do mira koji će svi prihvatiti, ostaje neizvesno.
|
|
Teme: Ljudska
prava I Uzori I Demokratija I Partije I Evropa
I Globalizacija I Ujedinjene
nacije I
Održivi razvoj
|
