Glosar
Na gore Uvod Glosar Pregled Sadrzaj Lista linkova


 

Uzori

Glosar uz tematski kompleks Uzori

Pregled objašnjenih pojmova:

Ahimsa  

Arafat, Jasir

Ashram

Balfour-Deklaracija

Ben Gurion, David

Bota, Luis 

Buren(rat)

Karter, Džimi

Dajan, Mose

Dhoti 

Dijaspora

Porez od tri funte 

Drajfus-Afera

Zakoni o braku 

Gandi

General Ž. K. Smuts 

Gokhale

Gujarati 

Hagana

Harijan

Hercl, Teodor

Hinduizam

INC 

Indigo

Kastni sistem 

Kibuz

Kisindžer, Henri

Radnik po ugovoru

Likud-Blok

Mahatma 

Masakar u Amritsaru 

Montford-Reforme 

Naser, Gamal Abd el

Natal

Nehru

Oranje-Slobodna država

Paria 

Perez, Šimon

PLO

Zakon o registraciji

Rowlett-Akti 

Ruskin, Džon 

Sadat, Anvar es

Satjagraha

Šamir, Isak

Šaron, Arijel

Sikh 

Sultanat 

Tolstoj

Transval

Vajcman, Ecer

Zionizam

Zulu ustanak

[Početak stranice]


Ahimsa - respektovanje svega živog. Poštovanje svih živih bića. Gandi je Ahimsu poredio sa hrišćanskom ljubavi prema bližnjem svom, iako Ahimsa obuhvata više od ljubavi samo prema bližnjem svom. Osim toga Gandi je iz principa Ahimse izveo da ljubav prema bližnjem svom znači i bez mržnje i osvete prihvatiti loše ponašanje ljudi prema tebi, obeshrabrivanje i udarce. Ovaj princip Gandi je našao i u Bibliji. Ako te neko ošamari po desnom obrazu, ponudi mu i drugi (vidi Gandijeve citate)

Arafat, Jasir - arapski političar, rođen 1929. u Jerusalemu; osnivač i vođa palestinske tajne organizacije Al-Fatah, od 1969. Predsednik PLO; od 1989. predsednik države Palestina proklamovane 1988. godine od PLO-a; zajedno sa Perez-om i Rabinom 1994. dobio je Nobelovu nagradu za mir; 1996. izabran je za predsednika (Raďs) autonomne palestinske države. 
[preuzeto iz: Bertelsmann Discovery Lexikon 1997.]

Ashram - hinduistički: naselja u kojima su majstori organizovali predavanja učenicima.

Balfour-Deklaracija - Priznanje "nacionalne domovine" Jevrejima u Palestini od strane britanskog ministra inostranih poslova lorda Balfoura od 2.11.1917.; dato u suprotnosti podržavanja Arapa protiv Turaka. 
[preuzeto iz: Bertelsmann Discovery Lexikon 1997.]

[Početak stranice]

Ben Gurion, David - izraelski političar (Mapai), rođen 1886. u Plońsku, Poljska, umro 1973. u Tel Avivu; u Palestini od 1906., 1915.–1917. isključen iz društva od strane Turaka; suosnivač i vođa Histadrutha i Mapaija; 1935.–1948. predsednik Jewish Agency for Palestine; 1948.–1953. prvi premijer i ministar odbrane, 1955.–1963. nanovo premijer. Nakon njegovog istupanja iz Mapaija 1965. osnovao je novu stranku Rafi (1965.) i ostao do njihovog ujedinjenja 1969. na strani Mapaija. Ben Gurion je 1970. odbio Knesset-mandat, da bi se posvetio svojim memoarima.  
[preuzeto iz: Bertelsmann Discovery Lexikon 1997.]

Bota, Luis (1862.-1919.) - južnoafrički general i političar; od 1900. Bota je bio vrhovni zapovjednik Transvaal snaga u građanskom ratu. Od poraza 1902. on se zalagao za pomirenje sa Britancima. 1910. postao je prvi premijer južnoafričke Unije (vidi stranicu Istorija Južne Afrike).

[Početak stranice]

Buren(rat) - Praćenje belaca-doseljenika, koji su se od 1653. doseljavali u Južnu Afriku, pre svega Nemaca i Nizozemaca. Buri su se uvek osećali kao gospodari Južne Afrike. Između njih i Britanaca, koji su kasnije stigli u Južnu Afriku kao trgovci i takođe zahtevali određene gospodarske povlastice, došlo je do građanskog rata od 1899. - 1902. Velika Britanija je zbog velikih prirodnih bogatstava htela osvojiti države Bura Transvaal i Oranje-slobodnu državu. Britanci su pobedili, ali su ubrzo nakon toga stavili države pod neku vrstu samouprave. Mnogi Buri su bili veleposednici i pomagači apartheid - režima (vidi stranicu Istorija Južne Afrike).

Karter, Džejms Earl (Džimi) - američki političar (Demokratska stranka), rođen 1924. u Plainsu, Georgia, farmer, 1971.–1975. Guverner Georgije, 1977.–1981. 39. predsednik SAD-a. Džimi Karter posredovao je u uspostavljanju mira između Egipta i Izraela i sa SSSR-om zaključio Sporazum SALT-II. 
[preuzeto iz: Bertelsmann Discovery Lexikon 1997.]

Dajan, Mose - izraelski oficir i političar, rođen 1915. u Kibbuzu Deganya, umro 1981. u Tel Avivu; do 1977. pripadao je socijaldemokratskim grupacijama (do 1964. Mapai, do 1968. Rafi, a nakn toga Radničkoj partiji), posle nije bio član niti jedne partije; jako rano postao je član jevrejskih odbrambenih grupa u Palestini; 1953.–1958. Šef Generalštaba, 1959.–1964. ministar za poljoprivredu, 1967.–1974. ministar odbrane, 1977.–1979. ministar vanjskih poslova; 1981. osnovao je partiju Telem.
[preuzeto iz:

[Početak stranice]

Dhoti - deo indijske odeće; jednostavna marama, koja se nosi slično kao mala kecelja koja prekriva stražnjicu i genitalije. 

Dijaspora - (grčki, "rasipanje"), područja u kojima religiozne manjine žive rasuto. 
[preuzeto iz: Bertelsmann Discovery Lexikon 1997.]

Porez od tri funte - Mnogi Indi su u Južnu Afriku došli kao jeftina radna snaga. Samo prikazom ugovora o radu oni su mogli dobiti dozvolu za boravak. Ugovori su bivali ograničeni na nekoliko godina, tokom kojih radnik nije imao gorovo nikakvih prava. Ukoliko je hteo dati otkaz morao je platiti neku vrstu poreza od tri funte, što je bila suma koju ni jedan radnik nije mogao sebi priuštiti, obzirom da su plate bile mnogostruko niže. Radnici su, dakle, bili samo nešto bolji robovi (vidi stranicu Istorija Južne Afrike).

Drajfus-Afera - Alfred Drajfus (1859.-1935.), jedan francuski oficir jevrejskog porekla osuđen je 1894. po osnovu falsifikovanih dokumenata zbog državne izdaje na doživornu deportaciju. Pisac Emile Zola objavljivanjem spisa "J'accuse" (1898.), u kojem je oštro napao vladu pokrenuo Drajfus-Aferu, koja je dovela do velikih unutrašnjo-političkih svađa i do oživljavanja antisemitizma. Po obnavljanju postupka Drajfus je 1899. osuđen na deset godina zatvora, a potom pomilovan. 1906. potpuno je oslobođen i rehabilitiran. 
[preuzeto iz: Bertelsmann Discovery Lexikon 1997.]

[Početak stranice]

Zakoni o braku - Zakoni o braku u Južnoj Africi uvedeni su 1913. godine. Po njima su samo hrišćanski brakovi sklopljeni od strane južnoafričkog matičara bili punovažni. Hinduistički ili islamski brakovi sklopljeni u Indiji više nisu bili priznati. Time su indijske žene izgubile svoj status. One su nadalje važile samo kao ljubavnice, što je prouzrokovalo probleme pri ulasku u zemlju i dobivanju dozvole boravka, jer su žene mogle dobiti dozvolu ostanka samo ukoliko su bile supružnice. Osim toga uvođenjem zakona o braku one su u svojim očima gubile i čast. I deca iz ovih brakova izgubila su svoj dotadašnji status. Posledica toga bila je da su ona smatrana vanbračnom decom, čime više nisu mogla biti naslednici svoga oca (vidi stranicu Istorija Južne Afrike).

Gandi, Indira (1917.-1984.) - Kćerka i bliska saradnica Nehrua. Angažovala se kao političarka i od 1964. do 1966. bila ministrica za informisanje, 1966.-77. i od 1980. do svoje smrti premijer Indije (vidi stranicu Istorija Indije).

General Žan Kristijan Smuts - savetnik predsednika Burske republike Transvaal, Paula Krügera. U toku Burskog rata on je bio glavni zapovednik Bura. Kasnije je više puta bio predsednik južnoafričke Unije (vidi stranicu Istorija Južne Afrike).

[Početak stranice]

Gokhale, Krišna Gopal - Član Indijskog nacionalnog kongresa osnovanog 1885. godine. Bio je jedan od najvažnijih političkih vođa u Indiji u borbi za slobodu i Gandijev prijatelj (vidi stranicu Gandijev život).

Gujarati - jezik, odnosno dijalekt koji se govori u kneževini Gujarat, gdje je Gandi rođen i odrastao.  

Hagana – (hebrejski, "zaštita"), tajna vojna zionistička organizacija osnovana u Palestini 1920. godine, koja je trebala štititi Jevreje od arapskih napada. Hagana je bila podređena Histadrutu, ali je sarađivala i sa palestinskim Jevrejima, koji nisu pripadali ovoj radničkoj organizaciji, te je tako postala preteča izraelske armije. Od britanskih mandatara Hagana je delom bila trpljena, a delom progonjena. 
[preuzeto iz: Bertelsmann Discovery Lexikon 1997.]

[Početak stranice]

Harijan - vidi Paria

Hercl, Teodor - austrijski pisac i zionist, rođen 1860. u Budimpešti, umro 1904. u Edlachu, Niederösterreich (njegovi ostaci prenešeni su 1949. u Jerusalem); Pariški korespodent bečkih novina "Neuen Freien Presse" od 1891. do 1896. Pod utiskom Drajfus-procesa počeo se zalagati za osnivanje jevrejske države i dao je smernice za osnivanje političkog Zionizma. 1897. sazvao je prvi kongres Zionista u Baselu.
[preuzeto iz: Bertelsmann Discovery Lexikon 1997.]

Hinduizam - Religija kojoj pripada preko 650 miliona ljudi, pre svega u Indiji. Hinduizam se razvio otprilike u periodu od 100 godine pre Hrista do 1000 godine nakon Hrista iz mnoštva sekti kasno-vedskih religija. Ne postoji neko dogmatsko učenje. Još i danas hinduizam se deli u mnogo sekti. Ipak, sve sekte imaju nešto zajedničko. Svi Hindusi veruju u ponovno rođenje čoveka. U osnovi, po ovom verovanju svaki čovek može biti rođen kao bilo koje drugo živo biće. Cilj svega je dobrim životom izbeći stalno ponavljanje kruga rađanja. Pošto Hindusi veruju da se čovek može ponovo roditi u bilo kojem drugom živom biću, oni se prema svim živim bićima odnose sa poštovanjem - po principima  Ahimsa. Zato su svi Hindusi koji zaista upražnjavaju tu religuju vegetarijanci. Tako i  Kastni sistem potiče iz Hinduizma. Kasta je određena rođenjem i ne može se promeniti u toku životnog veka. 

[Početak stranice]

Indigo/Indigo- plava - Indigo je jedan od najstarijih i pre je bio jedan od najvažnijih materijala za bojenje. Dobiva se od Indigo-grma.

INC (Indijski Nacionalni Kongres) - INC je osnovan 1885. godine kao zastupništvo indijskog stanovništva u području zauzetom od Britanaca. Posle 1920. godine pod vođstvom Gandija INC je prerastao u masovnu partiju, koja je od postizanja nezavisnosti Indije bila zastupljena u gotovo svim vladama (vidi stranicu Istorija Indije).

Kastni sistem - Kastni sistem potiče iz religije Hinduizma i deli stanovništvo u četiri klase: Brahmani/sveštenici, Kshatrigas/ratnici, Vaishiy/seljaci i Shudras/sluge. Od države do države ove klase su različito podeljenje u preko 1000 kasti. Kastnu pripadnost nemaju Paria ili Harijan/nedodirljivi (što je suprotnost Arianima - plemićima), koji su izuzeti iz ovakvog poretka. Niže kaste i oni koji ne pripadaju niti jednoj kasti još uvijek nisu prihvaćeni od društva i žive uglavnom u velikom siromaštvu. 

[Početak stranice]

Kibuz – (množina: Kibbuzim; hebrejski, "skupina") zajedničko naselje u Izraelu; udruženje utemeljeno po osnovu slobodne volje sa zajedničkom imovinom, zajedničkom proizvodnjom i radom, kao i sa zajedničkim ustanovama konzumenata i zajedničkim vođenjem života; bez privatnog poseda i privatne privredne delatnosti. Kibuz se brine o stanu, ishrani, odeći, brine o deci kao i o svim ostalim uslugama i privatnim potrebama. Bitna razlika između ovakvog udruženja i kolektivnih formi života u komunističkim zemljama je apsolutna sloboda odlučivanja o pristupanju ili istupanju iz ovakve zajednice. Prvi   Kibuz bio je Deganja (1909.). Danas postoji oko 250 Kibuzim sa preko 110.000 stanovnika. Kibuzim uglavnom žive od poljoprivrednih aktivnosti u privrednim (siromašno tlo) i političkim graničnim situacijama (sela iz kojih se planira odbrana). Mnogi se bave i industrijom ili stranim saobraćajem. 
[preuzeto iz: Bertelsmann Discovery Lexikon 1997.]

Radnik po ugovoru - Mnogi Indijci došli su u Južnu Afriku kao jeftina radna snaga. Diskriminisali su ih Buri ili Britanci. Dok su trgovci zahvaljujući svom bogatstvu mogli voditi relativno ugodan život, radnici po ugovoru živeli su u gotovo nepodnošljivim uslovima. Sa ugovorom o radu oni su dobivali samo dozvolu boravka. Ugovori su bili ograničeni na nekoliko godina, u toku kojih radnik nije imao gotovo nikakvih prava. Ukoliko su hteli dati otkaz, radnici su morali platiti porez od tri funte, što je bila suma koju niko od njih nije mogao sakupiti, obzirom da su im plate bile mnogostruko niže. Oni su uglavnom radili u jamama i živeli u getima, koji su bili tako nehigenski da je u njima često harala kuga. Njihov položaj je bio jedva nešto bolji od položaja robova.  

[Početak stranice]

Kisinžer, Henri - američki političar nemačkog porekla, rođen 1923. u Fürthu, u SAD-u od 1938.; profesor političkih nauka na Harvardu. Kisindžer je mnogim američkim vladama postavljao pitanje o strategiji razoružanja; 1969.–1975. bio je savetnik predsednika Nixona za sigurnost, 1973.–1977. ministar vanjskih poslova; između ostalog on je vodio pregovore o približavanju Kini, o uvetima Vijetnamskog i rata u Nahou. 1973. on je zajedno sa Le Duc Thoom dobio Nobelovu nagradu za mir. 
[preuzeto iz: Bertelsmann Discovery Lexikon 1997.]

Likud-Blok - izraelska partijska grupa osnovana 1973. godine, koja se uglavnom sastojala od Gachal i tri manje desničarske partije. Likud-Blok ima zajedničku kandidatsku listu, zajednički program i u Knessetu čini jednu frakciju.
[preuzeto iz: Bertelsmann Discovery Lexikon 1997.]

[Početak stranice]

Mahatma"velika duša"; ime je kao dodatno, počasno ime Gandiju dao indijski narod.

Masakr u Amritsaru - Amritsar je grad u državi Punjab blizu pakistanske granice.  1919. godine na jednom trgu u Amritsaru okupile su se hiljade Indijaca radi mirnih demonstracija. Britanska armija je zatvorila sve prilaze ka ovom trgu i nasumice je pucala po masi. Bilo je mnogo mrtvih i povređenih. General koji je zapovedao britanskom armijom u toku jednog ispitivanja priznao je da je njegov cilj bio pobiti sve Indijce. On nije bio kažnjen, nego je po preporuci istraživačke komisije otpušten iz službe. Ovaj masakr izazvao je veliko ogorčenje u celoj Indiji.  

[Početak stranice]

Montford-Reforme - Ovim reformama Indijcima je 1918. godine u provincijama trebala biti priznata delomična odgovornost u vladi. Pošto se razvlačilo sa provedbom reformi došlo je do nemira (vidi stranicu Istorija Indije).

Naser, Gamal Abd el - egipatski oficir i političar, rođen 1918. godine u Beni Mor, Asjut, umro 1970. u Kairu; saorganizator nacionalističkog tajnog saveza Slobodni oficiri. Posle ukidanja Komiteta Slobodnih oficira od strane države 1952. godine on je postao član Revolucionarnog veća, a u junu 1953. godine zamenik premijera. U novembru 1954. godine on je sa vlasti svrgao generala  A. M. Nagib i preuzeo funkciju državnog predsednika; 1956. godine on je stavio Suecki kanal pod državnu kontrolu i time rešio Suecku krizu. Kao priznati vođa panarabizma bio je izuzetna ličnost Trećeg sveta. Nakon poraza u Šestodnevnom ratu u junu 1967. godine, preuzeo je funkcije premijera i generalnog sekretara državne partije Arapske socijalističke unije (ASU). 
[preuzeto iz: Bertelsmann Discovery Lexikon 1997.]

[Početak stranice]

Natal - Provincija na istoku Južne Afrike, koja je do 1910. bila britanska kraljevska kolonija. Durban leži u provinciji Natal.

Nehru, Džavaharlal (1889.-1964.) - blizak prijatelj, učenik i Gandijev saborac. Od  1929.-1936. bio je predsednik INC-a i 1947.-1964. prvi premijer Indije (vidi stranicu Istorija Indije).

Oranje-slobodna država - Južnoafrička provincija, 1853. godine osnovana je kao "Druga Republika Bura".

[Početak stranice]

Paria - Paria su oni koji ne pripadaju ni jednoj kasti, ili nedodirljivi. Oni čine najniži stalež u indijskom društvu. Mnoge oblasti javnog života njima su i ostaju uskraćene. Tako npr. oni iz seoskih bunara nisu smeli crpiti vodu, jer se ostatak stanovništva plašio da će na taj način i oni sami postati nečisti. Gandi se zalagao za one koji nisu pripadali ni jednoj kasti i nazivao ih je Božijom decom. 

Perez, Šimon - izraelski političar (Radnička partija), rođen 1923. u Vološinu, Belorusija; od 1934. u Palestini, 1969.–1974. u različitim ministarskim službama, 1974.–1977. ministar odbrane, 1977.–1992. i 1995. predsedavajući Radničke partije, 1984.–1986. i 1995./96. premijer, 1986.–1988. i 1992.–1995. ministar vanjskih poslova, 1988.–1990. ministar za finansije; 1994. godine zajedno sa J. Arafatom i J. Rabinom dobio je Nobelovu nagradu za mir.
[preuzeto iz: Bertelsmann Discovery Lexikon 1997.]

[Početak stranice]

PLO - Skraćenica za naziv na engleskom Palestine Liberation Organization, "Organizacija za oslobođenje Palestine", organizacija osnovana 1964. godine koja teži uređenju nezavisne arapske države na tlu bivšeg britanskog mandatnog područja u Palesini te samu sebe vidi kao legitimnu zastupnicu interesa palestinskog naroda. Program  PLO-a, "Palestinski nacionalni sporazum" iz 1968. godine označio je Balfour-Deklaraciju i Mandat nad Palestinom kao "ništavne", podelu Palestine 1947. i stvaranje države Izrael kao "potpuno ilegalne", a borbu oružjem kao "jedini put ka oslobođenju Palestine". Time je kao cilj PLO-a jasno definisao ukidanje Izraela.
PLO je slab savez mnogobrojnih grupa najrazličitije orjentacije. Najjača grupa, Al Fatah, ograničava se na postizanje nacionalne nezavisnosti kao svog cilja, dok ostale grupe npr. Narodni front za oslobođenje Palestine (PFLP) i Demokratski narodni front za oslobođenje Palestine (PDFLP) istovremeno proklamuju socijalno-revolucionarne ciljeve. Centralno vođstvo PLO-a mnogobrojnim grupama predstavlja samo vrlo ograničen autoritet. Pojedini aktivni članovi, koji se regrutuju uglavnom iz izbegličkih kampova, nazivaju sami sebe Fedayin ("spremni na žrtvovanje"). Pod vođstvom A. Šukeirja (1964.–1969.) i J. Hamouda (1967.–1969.) PLO je zapravo bio samo oruđe u rukama egipatske politike.  1969. godine J. Arafat, vođa Al Fataha, preuzeo je i mesto predsedavajućeg Izvršnog komiteta. Od tada je PLO dobila izvesnu samostalnost u odnosu na arapske države. Arapske države su PLO priznale 1974. godine na Konferenciji u  Rabatu kao jedinu zastupnicu Palestinaca. Više arapskih država finansijski podržava PLO.  
PLO-u nije uspelo da 1967. godine spreči nameravanu "narodnu, oružanu revoluciju" na područja zauzeta od strane Izraela. Ona (PLO) nije želela provoditi nikakve oružane akcije protiv Izraela. Aktivnosti u toku revolucije ograničavale su se na povremene terorističke udare, često protiv civila, te na akcije u inostranstvu protiv onih koji uopšte nisu bili umešani u sukob (otmice aviona, uzimanje talaca). Ovakve akcije kasnije su od samog rukovodstva PLO-a odbačene. 1974. godine PLO je dobio stratus posmatrača u UN-u.  
Najvažnija operativna oblast PLO-a najpre je bio Jordan. 1970./71. tamo je došlo do konflikta između PLO-a i vlade, koji je vodio do oružanih sukoba sličnih građanskom ratu, te završio proterivanjem PLO-ovih borbenih saveza iz zemlje. Nakon toga PLO je svoje područje delovanja pomerio u Liban. Na jugu zemlje PLO je napravila operacionu bazu koja je bila nezavisna od libanske vlade i iz koje su planirane i poduzimane akcije protiv severa Izraela. U libanskom građanskom ratu 1975./76. PLO je poduzela akcije protiv hrišćanske policije pri čemu je pretrpela teške gubitke. 1982. godine Izrael je vojnim udarom  prouzročio povlačenje većih PLO-saveza do Bejruta. Centrala PLO-a premeštena je u Tunis. U palestinskom ustanku (Intifada), koji je izbio 1987. godine u zauzetim područijma PLO nije igrala vodeću ulogu. Delovi vođstva PLO-a odustali su od maksimalnih napora. 1988. PLO je proklamovala nezavisnu državu Palestinu čije granice nisu bile definisane. Za predsednika ove države bio je izabran Arafat; istovremeno ova država je priznala Izraelu pravo na postojanje. 1993. godine na tajnim pregovorima PLO i Izrael su kao prvi korak u obimnim mirovnim propisima zaključili sporazum o povlačenju izraelskih trupa iz Jerihoa i Gaze i delomičnu palestinsku autonomiju u ovim oblastima. Vođstvo PLO-a se obavezalo da će iz svog programa izbrisati sve članove koji na bilo koji način pozivaju protiv Izraela. Grupe Palestinaca borile su se protiv politike razumevanja. Od 1994. godine uvedena je ograničena palestinska samouptava istovremeno sa povlačenjem izraelskih trupa, najpre u Gazi i Jerihou, a kasnije i u drugim gradovima. 1996. godine održali su se izbori za Autonomno veće, koji su ojačali Arafatov pravac; on sam izabran je za predsednika Veća.
[preuzeto iz: Bertelsmann Discovery Lexikon 1997.]

[Početak stranice]

Zakon o registrirovanju - 1907. godine u Južnoj Africi uveden je Zakon o registrirovanju. Po njemu se svaki Indijac morao registrirovati otiskom prsta u registru ličnih karakteristika. Nakon toga on bi dobivao prijavnicu boravka koju je uvek morao nositi sa sobom. U suprotnom pretilo mu je proterivanje u Indiju. (vidi stranicu Istorija Indije).

Rovlet-Akti ili Rovlet bill - To je zakon nazvan po svom izumitelju sucu Rovletu; bio je primenjivan u delovima Indije i po njemu bi neko npr. ukoliko postoji sumnja da je počinio političko krivično delo mogao biti osuđen po kratkom postupku, tj. bez sudskog procesa. Tako više nisu postojali pravedni i fer sudski procesi, niti pravna država.

[Početak stranice]

Ruskin, Džon (1819.-1900.) - britanski pisac, kritičar umetnosti i socijalni filozof. Njegova knjiga "Unto this Last" ostavila je veliki utisak na Gandija jer je posebno naglašavala i podržavala njegove predstave o društvenom poretku kakvom je težio i kakvim se živelo u selima i po principima Ashram. Ali, iz ovih predstava potiču i akcije kao što je kampanja vretena. 

Sadat, Anvar es (1918.-1981.) - egipatski političar, oficir i saorganizator (pored G.A. Nasser i A. Amer) tajnog saveza Slobodnih oficira; od 1952. u višim državnim službama. Kao naslednik Nasera on je 1970. godine postao državni predsednik. Sadat je ublažio diktatorski režim, vodio je Egipat u Oktobarskom ratu 1973. godine, rešio je zemlju čvrste veze sa Sovetskim savezom i 1979. zaključio mir sa Izraelom. 1978. godine zajedno sa M. Beginom dobio je Nobelovu nagradu za mir. Sadat je pao kao žrtva atentata koji su organizovali protivnici njegove politike pomirenja sa Izraelom.   
[preuzeto iz: Bertelsmann Discovery Lexikon 1997.]

[Početak stranice]

Satjagraha - Reč Satjagraha je zaostavština Gandija. On je bio mišljenja da gujaratski jezik (jezik kraja Gujarat, odakle Gandi potiče) nema odgovarajući izraz za pasivni otpor, tj. njegovu metodu borbe, obzirom da je pasivni otpor predstavljao oružje slabih i bio povezan sa pojmom sile. Zato je on u jednim novinama, Indian Opinion, raspisao konkurs da se njegovom pokretu da ime. Tako je pronađen pojam koji se sastojao od reči Sat (istina) i Agraha (snaga). Pod pojmom Satjagraha Gandi je podrazumevao snagu koja se rađala iz traženja istine, iz ljubavi i nenasilja. Kasnije se pod pojmom  Satjagraha podrazumevao Gandijev pokret koji se nanasilno borio za svoja prava. Gandi je ovu formu otpora razvio i oprobao u Južnoj Africi, a kasnije ju je koristio i u Indiji. Najpoznatija Satjagraha-kampanja bio je Salz-marš 1930. godine (vidi stranicu citati Gandija, Satjagraha i Salz-marš).

[Početak stranice]

Šamir, Isak - izraelski političar (Cherut), rođen 1914. u Ruzinoju (Poljska); pravnik; u Palestini od 1935. godine; od 1937. godine član jevrejske tajne organizacije  (Irgun Zvai Leumi, potom Lechi); kasnije je bio aktivan u izraelskoj tajnoj službi; 1977.–1980. predsednik Kneseta; 1980.–1983. ministar vanjskih poslova; 1983./84. premijer desničarske koalicije; 1984.–1986. ministar vanjskih poslova i zamenik premijera, 1986.–1992. ponovo premijer.
[preuzeto iz: Bertelsmann Discovery Lexikon 1997.]

Šaron, Arijel - izraelski oficir i političar (Likud), rođen 1928. kod Tel Aviva; u Oktobarskom ratu 1973. godine sa svojom trupom je prešao Suecki kanal; 1977.–1981. ministar za poljoprivredu, 1981.–1983. ministar odbrane, 1984.–1990. ministar za trgovinu i industriju, 1990.–1992. ministar za urbanizam; od 1996. ministra za infrastrukturu i građevinarstvo.
[preuzeto iz: Bertelsmann Discovery Lexikon 1997.]

[Početak stranice]

Sikh - pripadnik indijske religiozne zajednice, čija religija predstavlja sintezu između hinduizma i islama. Pod vođstvom Gobid Singh (umro 1708.) Sikh je postala vojna zajednica, koja je u 18. veku bila izložena velikim progonima koji su završili ratom. Država članica Punjab stvorena je 1966. za Sikhe. U toku 1983./84. Sikhi su zahtevali autonomiju za svoju državu. Došlo je do krvavih sukoba. 1984. godine Indira Gandi je ubijena od jednog Sikha, što je povuklo niz osvetničkih delovanja.  

Sultanat - Područje na kojem vlada jedan sultan (arapski = vladavina, moć). Sultan je titula vladara, koja se od 11. veka koristi u islamskim zemljama. 

Tolstoj, Lav Nikolajevič (1828.-1910.) - poznati ruski pisac plemićkog porekla. Bio je hrišćanin, društveni kritičar i zalagao se za nenasilje. Tolstoj se u starosti odrekao svog poseda i porodice da bi život okončao u askezi. Njegova najpoznatija dela su "Rat i mir" i "Ana Karenjina". Na Gandija je on ostavio izuzetan utisak, svojoj "Tolstoj-farmi" dao je ime po njemu i jedno vreme su se dopisivali. Tolstojevo delo koje je ostavilo najjači utisak na Gandija je "Božije bogatstvo u tebi". 

[Početak stranice]

Transval -  samostalna Savezna republika osnovana 1884. spajanjem više manjih država Bura;  bogata prirodnim resursima kao što su dijamanti, zlato, platina i uran; glavni grad ove savezne republike bio je Pretoria.

Vajcman, Ecer - Nećak C. Vajcmana, izraelski oficir i političar (do 1980. Cherut, kasnije Radnička partija), rođen 1924. u Tel Avivu; 1958.–1966. šef oružanih zračnih snaga, 1966.–1969. zamenik šefa generalštaba; 1969./70. ministar za saobraćaj, 1977.–1980. ministar odbrane, bitno je doprinio zaključenju izraelsko-egipatskog mira 1979. godine; 1988.–1990. ministar za nauku; od 1993. državni predsednik.
[preuzeto iz: Bertelsmann Discovery Lexikon 1997.]

[Početak stranice]

Zoinizam - nacionalno-jevrejski pokret na međunarodnoj osnovi, koji je težio rešavanju tzv. jevrejskog pitanja putem osnivanja odnosno ponovnog uređenja jevrejske države u Palestini. Zoinizam počiva na tri pretpostavke: 1. Jevreji su jedan narod, a ne samo religijska zajednica; jevrejsko pitanje je zato nacionalno pitanje. 2. Antisemitizam i progoni Jevreja koji su proistekli iz ovog antisemitizma i koji su opasni po život su stalna i svakodnevna opasnost za Jevreje.  3. Palestina ("zemlja Izrael") bila je i jeste domovina jevrejskog naroda.
Ideju izgradnje sopstvene jevrejske države i preseljenje u Palestinu zastupali su i podržavali između ostalih i Moses Hes ("Rim i Jerusalem" 1862.) i Leo Pinsker ("Autoemancipacija" 1882.). Od 1880-tih godina došlo je do velikih seoba. Organizovani politički zoinizam nesvesno su ustanovili  Teodor Hercl sa svojim programskim spisom "Jevrejska država" (1896.) i sa prvim kongresom Zoinista koji je on sazvao 1897. godine. Zoinistička organizacija osnovana na ovom Konresu kao svoj cilj proklamovala je stvaranje "javno i pravno osigurane domovine" za jevrejski narod u Palestini. 
Hercl je bezuspešno pokušavao pridobiti turskog sultana, te evropske vladare i političare za planove zoinizma. Pre početka naseljavanja trebalo je osigurati političke garancije za jevrejsku domovinu i prava za jevrejski narod. Ovom "političko-diplomatskom zoinizmu" odmah se pridružio "praktični zoinizam", koji je uređivao naselja u Palestini, te time ostvario uspehe (npr. osnivanje Tel Aviva 1909. godine kao jevrejskog grada). Najvažniji predstavnik "praktičnog zoinizma" bio je Čaim Vajcman. On je u Prvom svetskom ratu od Velike Britanije dobio Balfour-deklaraciju. Sa ovom deklaracijom britanska vlada se obavezala da će podržavati ciljeve zoinizma u Palestini. Vrednost ove deklaracije bila je sumnjiva, s obzirom da je Velika Britanija istovremeno obećala zemlju Arapima, ipak ona je postala sastavnim delom Narodnog saveznog madata nad Palestinom koji je 1922. pripisan Velikoj Britaniji, i koji se odlučio na uređenje "jevrejske nacionalne domovine", te time predstavljao osnovu za dalju zoinističku delatnost. 
U zoinizmu su se rano izgradile različite partije. "Pionirski zoinizam" koji je u velikoj meri poticao od doseljenika iz Istočne Evrope bio je socijalistički obojen; jedan od njegovih najranijih predstavnika bio je David Ben-Gurion. Osim toga postojao je građansko-liberalni i religiozni pravac. U 1920-tim godinama Vladimir Jabotinski osnovao je zoinistički revizionizam, koji je odbacivao politiku koju su zastupale pristalice Vajcmana, politiku saradnje sa Velikom Britanijom, odbacio je pojam "naseobina" i otvoreno težio hitnom osnivanju države. Iz ovih različitih grupacija, između kojih je postojalo mnoštvo nijansi, razlika i sličnosti (npr. po pitanju položaja Arapa) razvile su se današnje izraelske partije.   
Cilj zoinizma ostvaren je 1948. godine osnivanjem države Izrael, iako je postojanje jevrejske države još dugo ostalo pod pretnjom. Zoinistička organizacija postoji i dalje. Ona svoj najvažniji zadatak danas vidi u povezivanju Jevreja iz celog sveta sa Jevrejima u Izraelu, te u unapređenju ovih odnosa. 

[Početak stranice]

Zulu ustanak - 1906. godine u provinciji Natal došlo je do ustanka Zulua, koji je vodio do nasilnih sukoba sa Britancima. Indijci su bili angažovani na britanskoj strani kao sanitet. 

[Početak stranice]

 

Teme:  Ljudska prava  I  Uzori  I  Demokratija  I  Partije  I  Evropa  I  Globalizacija  I  Ujedinjene nacije  I  Održivi razvoj

Metode:    Politička didaktika    II    Pedagogija mira    II    Metode

     

Ovu online ponudu političkog obrazovanja razvila je agora-wissen, študgartsko društvo za političko opismenjavanje putem novih medija (GbR). Ukoliko imate pitanja ili nekih sugestija, molimo Vas da nam se obratite.