Funkcije

Partijski sistem SAD-a ima mnogo neobičnih karakteristika. Pored neobično slabih unutrašnjih struktura partije (vidi tekst "Karakteristike") i kontinuiteta dvopartijskog sistema, s ovim u vezi uvek iznova se ukazuje na specifičnu ulogu koju partije imaju u političkom sistemu SAD-a. Razlozi za ovo uopšte leže u američkoj demokratiji (vidi odlomak "Pozadina"), te u razvoju partija počev od 18. veka (vidi odlomak "Razvoj"). Sledeći tekst pokušava povući paralele između ovih specifičnosti.

Po učenju, partije u zapadnim demokratijama ispunjavaju četiri bitne funkcije:

Detaljnije informacije o funkcijama partija u političkom sistemu naći ćete u Osnovnom kursu 3 u okviru ovog tematskog kompleksa.

a) Funkcija pronalaženja cilja: Partije imaju ideologije i programe. One se okušavaju u razvoju strategija koje vode u određenom smeru, te građanima pojašnjavaju alternativne mogućnosti delovanja.

b) Funkcija artikulacije i agregacije društvenih interesa: One prezentuju ("artikulišu", slično kao interesni savezi) interese, ali ih za razliku od interest groups uvezuju ("agregacija") u jednu formu, kojoj uspeva da ostvari neposredni interes za obrazovanje političke volje vladajućih organa.

c) Funkcija mobilisanja i socijalizacije građana: One žele potaknuti građane na političku aktivnost i socijalizaciju, te stvoriti dugoročne političke predstave (ovaj zadatak partije moraju deliti sa medijima koji imaju sve više uticaja).

d) Funkcija regrutovanja elite i obrazovanja vlade: One stavljaju na raspolaganje vodeći, vladajući i upravni potencijal, ili još više: one danas monopolizuju podelu personala za gotovo sve javne službe.

Ukoliko se, imajući u vidu ovaj idealno-tipični katalog funkcija, napravi poređenje između američkih i zapadno evropskih partija, opet se mogu primetiti vrlo velike razlike, kako iz istorijske, tako i iz aktuelno-političke perspektive.

Theodore J. Lowi je uz pomoć atributa constituent i responsible izrazio ove razlike. »Konstitutivna« partija prioritetno radi na strukturi, sastavu i funkcionisanju političkog sistema, dok se »odgovorna« partija svojom programatikom oseća obavezna prema biračima, koji zapravo vode njeno političko delovanje i koherentno (u partijskom sistemu alternativno) razvijaju šeme rešavanja problema sa obavezom da ih učine zakonskim, ukoliko na izborima dobije legislativnu većinu. Po Lowiju, američke partije u američkoj istoriji nikada nisu nastupile kao program innovators, dakle, zanemarile su funkciju pronalaženja cilja. One se mnogo više prezentuju kao instrumenti vladajuće funkcije, regrutovanja političkog vodećeg personala, organizacije birača i spajanja disparitetnih interesa u celinu kojom se može delovati, te su ispunjavale i ispunjavaju primarno izbornu funkciju i funkciju regrutovanja kandidata za javne službe (na svim nivoima političkog sistema sa rastućom tendencijom od dna prema vrhu).

(...) Osim toga, američke partije su se uvek nalazile pred zadatkom da obezbede eficijenciju i legitimnost političkog sistema, što znači da održe veru društva u sposobnost delovanja i optimalan smisao vladajućih institucija. U striktno institucionalno odvojenoj vladavini koja počiva više na blokadi, nego na delotvornosti moći, "funkciji obrazovanja vlade", po mišljenju američkog sociologa (Edward C. Banfield), uvek je dodeljivana najvažnija uloga: Partije su delovale kao remeni za transmisiju, pravile su veze između personalno i institucionalno odvojenih organa legislative i egzekutive, između predsednika i kongresa, te su time doprinosile stvaranju deadlocks, blokada u procesu obrazovanja političke volje, te u procesima donošenja odluka, što se nije moglo sasvim sprečiti, ali se ipak u određenoj meri može izbeći.

[iz: Hartmut Wasser: Političke partije u SAD-u; u: W.P. Adams i ostali (Izdavač), Izveštaji iz zemalja: SAD I, Bonn BpB 1990.]