|
Stapanje
vlasti umesto raspodele vlasti
"Legislativna
vlast, kako se iz njenog imena vidi, koja bi trebala da stvara zakone, u
stvarnosti ima zadatak da obrazuje izvršnu vlast i da je održi." Walter
Bagehot je ovim vizionarnim stavom skinuo veo sa osobenosti Westminster
modela, čiju je "skrivenu" bit i delotvornu tajnu opisao
kao "fuziju legislativnih i izvršnih funkcija". Kabinet koji
je kolektivno odgovoran Donjem domu (House of Commons) i kojeg narod može
sankcionisati samo "sa zakašnjenjem" i to izborom druge,
opozicijske partije, sastoji se, u pravilu, od vođa samo jedne
političke partije, koja nije pod prisilom da obrazuje koaliciju sa
nekom drugom partijom. Izbor koji se odvija po principu proste većine,
te zapravo bez smetnji funkcioniše samo u jednodimenzionalnim socijalnim
konfliktnim situacijama, predstavlja veliki hendikep za male partije,
ali je istovremeno prihvaćen od većine stanovništva i
to u interesu obrazovanja delotvorne izvršne vlasti.
Britanska
vlada koja se sme sastojati samo od parlamentaraca (a ne kao u predsedničkom sistemu od osoba koje nisu članovi parlamenta)
raspolaže sa veoma neobičnom lepezom moći koja je faktički
promenjiva unutar same sebe i između partija. Takvom stanju stvari
doprinose:
1.
izborno pravo koje je preobraženo u uglavnom apsolutnu većinu
mandata:
2. nedostatak federalne moći koja bi balansirala u ovakvoj
situaciji;
3. nedostatak ustavnog suda (pri ispitivanju pojedinačnih
zakonitosti delovanja ministara, što se u nekim slučajevima
odigrava na sudu);
4. već ukorenjena kontrola Donjeg doma od strane kabineta, što
je ostvareno parlamentarnim uređenjem;
5. ograničena mogućnost veta Gornjeg doma.
[iz:
Herbert Döring: Prezidencijalizacija parlamentarnog sistema? Westminster
i Whitehall u eri Tačerove; u: Iz politike i svakodnevnice 28/1991.] |
|
Drugačije
nego mi to na evropskom kontinentu ili u SAD-u poznajemo,
britanski sistem vlasti karakteriše umesto raspodele vlasti
ograničenje vlasti. Istorijska struktura održavanja
balansa vlasti između krune, plemstva (Gornji dom) i Donjeg
doma, ne igra više neku veliku ulogu nakon obrazovanja
konstitutivne monarhije i prevazilaženja vladavine plemstva što
je bila posledica reforme izbornog prava koja se odigrala u 19.
veku. Vladavina parlamenta najpre se preobrazila u
vladavinu Donjeg doma, a obrazovanjem i unapređivanjem
partijske demokratije dalje se razvila u vladavinu vlasti preko
Donjeg doma uz pomoć parlamenatarne većine. Zbog toga
je pojam parlamentarni suverenitet postao sinonim za suverenitet britanske centralne vlasti (...).
Kritika
ovog "Westminster-modela" parlamentarnog sistema
vlasti konstatuje nedostatak balansa između izvršne vlasti
i konačno vlasti šefa vlade. Zagovornici ovog modela,
opet, naglašavaju njegovu eficijencu, tj. njegovu sposobnost
donošenja brzih odluka bez institucionalnih blokada, bez
prisile na komromis koji biraču samo prikriva jasne političke
alternative, te njegove postojeće interne mehanizme korigovanja sve do
prevremenog odstupanja premijera, te
do raspisivanja novih izbora.
[iz:
Roland Sturm: Državno uređenje i politički sistem, u: Hans
Kastendiek u.a. (Hg.), Izveštaj iz zemalja: Velika Britanija, Bonn BpB
1994.] |
|
