Socijalizam

U marksističko-lenjinističkoj tradiciji partije ili bolje rečeno partija igra jednu potpuno drugačiju ulogu od one u liberalno-demokratskim sistemima. Sledeći tekst predstavlja oba, potpuno različita, razumevanja partija i pokušava naglasiti bitne razlike. Najpre, podsećanja radi, predstavljamo najvažnije elementa pojma "partija" u pluralističkim demokratijama, onako kako su one predstavljene u Osnovnom kursu 1:

Pojam "partija" u liberalno-demokratskim sistemima

Dijagram ilustruje osnovnu karakteristiku partija u liberalno-demokratskim sistemima: partija povezuje "narod" sa političkim sistemom, odnosno "državom". Ova veza dešava se u dva smera: s jedne strane, partija artikuliše interese građana i plasira ih u centar odlučivanja unutar jedne zajednice, a sa druge strane, ona informiše građane o odlukama donesenim unutar političkog sistema.

Ovaj zadatak posredovanja između društva i političkog sistema, partije ni u kom slučaju ne ispunjavaju same. U ovom tzv. intermedijarnom prostoru mnogo više agiraju mnogobrojne institucije i organizacije koje su nezavisne od partija, kao npr. savezi, građanske inicijative i mediji. Pojam "pluralizam" izražava upravo ovakvo stanje stvari.

Od ovih drugih institucija i organizacija - posrednika, partije se razlikuju u jednom sasvim bitnom segmentu: One teže tome da u okviru parlamenata i državnih institucija direktno učestvuju u donošenju političkih odluka. Iz ovog razloga oni i učestvuju na izborima. I druge organizacije, kao na primer, savezi pokušaju da učestvuju u procesu odlučivanja; međutim, njihovo učešće u procesu donošenja odluka nije legitimisano davanjem poverenja ovim organizacijama od strane birača na zvaničnim izborima. Partije, dakle, kao jedina intermedijarna organizacija zalaze u oblast "države".

Dakle, definicija partija u liberalno demokratskim sistemima mogla bi izgledati ovako:

Partija je udruženje građana koje u okviru pluralističke zajednice povezuje društvo sa političkim sistemom. Dakle, ona preuzima ulogu posrednika. Osim toga, ona učestvuje u procesu donošenja odluka političkog sistema i teži povećanju svog uticaja na te odluke. Ovakvo delovanje partija legitimišu birači davanjem svojih glasova dotičnim partijama na zvaničnim izborima.

Pojam "partija" u socijalističkim sistemima

Prvi bitan aspekt koji je pojašnjen u ovom dijagramu jasno ukazuje na to da komunistička partija zazire u oblasti "narod i "država" i da je svemu nadređena. Partija ni u kom slučaju nije deo intermedijarnog sistema, već je ona sama taj sistem. Partija ne artikuliše interese naroda, nego provodi svoje sopstvene interese u političkom sistemu, tako da se ne može govoriti o partiji kao o posredniku između društva i i političkog sistema, kako je npr. predstavljena partija u liberalno-demokratskim sistemima.

Osim toga, broj nosilaca uloga u ova dva sistema ja različit. U ovom sistemu nećete pronaći saveze, građanske inicijative ili medije, već samo jednu partiju. Razlog za to je sledeći: u socijalističkim državama ne postoje građanske inicijative. Osim toga, komunistička partija poseduje ustavno-pravno zagarantovani monopol nad vlašću, što jednostavno isključuje postojanje drugih, nezavisnih partija. Zbog toga ni izbori u socijalističkim državama nisu slobodni izbori, kakvi se dešavaju u liberalno-demokratskim sistemima, tj. biračima nije pružena mogućnost da izaberu neku od alternativa. Zbog toga ni uloga partije ne biva legitimisana od strane birača, a umesto toga stanovište partije mnogo više proizlazi iz marksističko-lenjinističke ideologije.

Za razliku od saveza i medija u liberalno-demokratskim sistemima, savezi i mediji u socijalističkim državama ni u kom slučaju nisu nezavisni od partije ili autonomni. Njima vlada partija i oni uglavnom deluju kao remeni transmisije partijske politike. Tako, naprimer, sindikati služe samo za to da disciplinuju i mobilizuju radnike za ispunjenje privrednih planova koje je partije postavila. Dobivanje položaja unutar sindikata, posebno bitnih položaja, odvija se na partijskoj liniji. U pravilu su visoki zvaničnici u sindikatima istovremeno i visoki zvaničnici unutar partije. Ono što uopšte važi za sindikate, može se preneti i u druge oblasti društvenog života. Partija ima vrlo veliki utecaj kod raspodele mesta u svim oblastima društva. Čak ni mediji nisu autonomne institucije. Njihov zadatak je da odgajaju stanovništvo u partijskom duhu, a partija pri tome daje zadatke i kontroliše ih. Oni deluju kao "megafon" partije i podložni su njenoj cenzuri.

Vodeća uloga partije

Partijsko učenje Lenjina kaže da se socijalistička revolucija kojoj se teži i izgradnja socijalizma moraju provesti pod vođstvom komunističke partije. Jer, samo je ona - komunistička partija - ta koja ima najrazvijeniju društvenu svest i pravi uvid u stvarne potrebe i zahteve društvenog razvoja. Tako da vodeća uloga komunističke partije koja se proteže u sve oblasti društvenog i političkog života nalazi svoje uporište u spoznajnom monopolu.

Četvrti aspekt koji odmah pada u oči i koji je od izuzetne važnosti tiče se "omera" partije: Celokupan politički sistem biva zaposednut od partije. Za razliku od političkih partija u zapadnim demokratijama u kojima ove organizacije samo sežu u politički sistem, partija u socijalističkim državama ne samo da ima utecaja na obrazovanje političke volje i da sudeluje u donošenju odluka političkog sistema, već mnogo više dominira u procesu odlučivanja unutar političkog sistema kako lično, tako i sadržajno. Osim toga, partija ima i dubok uticaj u sferu društvenog. Ovo u svakom slučaju znači da komunistička partija usmerava i kontroliše mnoge oblasti koje se zasigurno mogu kvalifikovati kao društvene oblasti. Njen utecaj se pri tome ne zaustavlja u privrednim pogonima, već seže i do privatnog života svakog pojedinca.

[Foto gore: Lenjin]

Demokratski centralizam

Demokratski centralizam kojeg je koncipirao Lenjin, korišten je kao osnovni organizacioni princip komunističke partije i sigurno spada u najbitnije delove statuta svih marksističko-lenjinističkih partija. Demokratski centralizam obuhvata sledeće elemente:

pravo izbora svih vodećih organa partija od dna prema vrhu;
redovno "polaganje računa" partijskih organa pred partijskom organizacijom ili pred nadređenim organima;
kaznenu partijsku disciplinu i podređenost manjine većini; zabranu obrazovanja frakcija ili grupa;
obavezujuće provođenje zaključaka viših organa partije i na nižim nivoima.

U stvarnosti dominirala su dva centralistička elementa i koncentrisali su moć u rukama sekretarijata partije i politbiroa.

Što se tiče demokratskog elementa, tj. izbora partijskih organa od dna prema vrhu, vođstvo partije je zaista bilo birano na taj način, ali im nije bila potrebna ni kandidatura ni potvrda izbora od podređenih partijskih instanci. Druga demokratska karakteristika, tj. podnošenje izvještaja, više je služilo za prosleđivanje uredbi ili kao propaganda, nego kao kontrola ili korektura od dna prema vrhu.

Kako se onda može odrediti socijalistički pojam "partija"? Sledeća definicija pokušava naglasiti najvažnije karakteristike:

Komunistička partija u socijalističkim sistemima predstavlja udruženje građana, koje monopolski upravlja celokupnom zajednicom. Ovu vodeću ulogu partija pronalazi, pre svega, u marksističko-lenjinističkoj ideologiji.

[Početak stranice]