|
   
| |
Pregled sekvenci Osnovnog
kursa:
[Početak
stranice]
Osnovni
kurs 1: Šta je partija?
Pre nego se počnemo baviti različitim
tipovima partija u Osnovnom
kursu 2, pre nego bude govora o funkcionisanju partija u modernoj
demokratiji (Osnovni
kurs
3), pre nego bacimo pogled na različite partijske sisteme (Osnovni
kurs 4), te pre nego obratimo pažnju na probleme partijske demokratije (Osnovni
kurs
5), postavlja se pitanje: Šta je zapravo partija? Minimalna
definicija mogla bi izgledati ovako:
Partija
je "grupa istomišljenika, čiji je cilj provođenje
njihovih zajedničkih političkih pretpostavki".
[Rainer-Olaf Schultze; iz: Piperov
politički rečnik]
|
Sledeće definicije su nešto
detaljnije:
|
"Partije su slobodni savezi istomišljenika,
koji prave programske predloge za rešavanje problema i kandiduju
svoje članove za parlamentarne mandate i službe u vladi, da bi
nakon uspeha na izborima u ovim institucijama ostvarile svoje
programe."
[Waldemar Besson/Gotthard Jasper,
Vodič kroz modernu demokratiju, Bonn BpB 1990.] |
"Partije su savezi građana koji trajno
ili duže vremena (...) utiču na obrazovanje političke volje,
te žele da sudeluju u zastupanju naroda, i to kada po celokupnoj
slici činjeničnog stanja, posebno po obimnosti i čvrstoći
vlastite organizacije, po broju svojih članova i po svojim
istupima u javnosti, ponude dovoljno sredstava za ozbiljno provođenje
ovih ciljeva (...)".
[Nemački
partijski zakon
iz
1967.,
§ 2
odlomak 1] |
U ovim definicijama sadržani su neki bitni kriteriji,
koji su karakteristični za partije. Da li neka organizacija samu sebe označava
kao "partiju", to ne igra nikakvu ulogu. Čak ni ideološki
pravac, odnosno, program ne odlučuje o tome da li je naka organizacija
partija ili ne. U sledećem tekstu navedeni su ti kriteriji:
 |
Šta
jednu organizaciju čini partijom? |
Kriteriji
- Partija mora da utieče na obrazovanje
političke volje. Ona teži celokupnosti političkog delovanja. Učešće
u obrazovanju političke volje tiče se kako dužeg vremenskog
perioda, tako i široke oblasti delovanja. Prema tome, nije dovoljno
ukoliko neko političko udruženje deluje isključivo na lokalnom
sektoru (...).
- Partija mora prepoznati volju naroda i
redovno učestvovati u predstavljanju naroda. Time se partija razlikuje od
saveza koji ne nosi političku odgovornost za sve oblasti, ili od građanskih
inicijativa koje samo punktuelno imaju uticaja, ali ne preuzimaju
predstavljanje političkih službi. Ovo, opet, ne znači da će svaka partija
zaista i dobiti mandate u parlamentu (...).
- Bitna je samostalna organizacija, kako što
se tiča njenog trajanja, tako i po osnovu njenog obima. Organizacija
koju niko ne može birati ima partijski status jednako kao i grupa koju
iskorištava organizacioni aparat nekog udruženja.
- Partija je udruženje građana. Princip
pojedinačnog članstva sprečava da od partije nastane savez.
Broj članova ne sme biti ispod određene granice, da bi
bilo moguće zadržati ozbiljnost ciljeva organizacije, kao i
izglede na uspeh.
- Političko udruženje koje ima za cilj
da bude priznato kao partija, mora istupati i u javnosti. Ko se ustručava
svetla javnosti i deluje samo skriveno, ne ispunjava uslove da postane
politička partija.
[Uwe Backes/Eckhard Jesse; iz: Informacije o političkom obrazovanju 207,
Partijska demokratija, BpB 1996.]
[Početak
stranice]
U leksikonu se nalaze još neke dodatne kratke
primedbe koje se tiču istorije nastanka partija i tipova partija, o
čemu će - kako smo već rekli - biti reči u narednim
Osnovnim kursevima:
|
Leksikonska
definicija:
"partija" |
[Latinski pars, "deo, pravac"], opšte udruženje ljudi koji
imaju isto ili slično političko, socijalno, privredno mišljenje, te
sličan ili isti pogled na svet, sa ciljem da u državnom životu dobiju
više uticaja. U ovom smislu partije kao više-manje čvrste grupacije
postojale su još u gradovima-državama starog veka i u republikanskom Rimu,
te u toku političkih i religioznih pokreta u 16. i 17. veku.
Razvoj modernih partija kao čvrstih grupacija, pre svega je
karakteristika 18. i 19. veka, koji su bili pod jakim uticajem primera iz engleskog političkog života,
gde su se najpre obrazovale Tories
i Whigs u 18. veku i to kao relativno čvrste partije, koje su
imale svoje stavove o određenim političkim pitanjima, te se
distancirale od državnog vođstva (dvopartijski sistem). Jasnije obelezene
partijske grupe obrazovale su se u toku američke borbe za nezavisnost, Francuske revolucije i
nemačkog ustavnog pokreta "Vormärz"
(...).
Cilj jedne partije ili grupe srodnih partija je osvojiti većinu u
parlamentu (koalicione partije, većinske partije), a time dobiti politički
uticaj. Protivnici ove grupe koja u parlamentu osvoji većinu nazivaju se
opozicione partije. Promena pozicija partija je osnovna pretpostavka modernog
ustavnog života, posebno u parlamentarnim sistemima. Tamo gde jedna partija
tvrdi da sama predstavlja volju naroda (kao većina ili manjina) ili tamo
gde jedna partija sebe shvata kao elitnu, nastaje jednopartijski sistem (npr.
diktatura).
(...) Iako partije spadaju u osnovne elemente ustavnog života i elemente koji
zapravo karakterišu ustavni život, u većini država partije nisu
ustavno-pravno priznate, jer su ustavno-pravno predstavnici u parlamentu zapravo
predstavnici naroda, a ne određenih partija. One su formalno priznate tek u
Osnovnom zakonu Savezne Republike Nemačke i u određenoj meri u
Velikoj Britaniji.
Tipologija partija orijentiše se na kriterije organizacije, političke
ciljeve, strukturu članstva i političku funkciju. Partijski tipovi
određeni po organizaciji su npr. počasne, kadrovske i masovne partije.
S druge strane, opet, za partije sa određenom slikom sveta, interesne
partije i programske partije odlučujući su politički ciljevi, dok
je kod narodnih i klasnih partija za tipologiju odlučujuća struktura
članstva. Što se tiče njihove funkcionalne uloge u političkim
sistemima, tu se pravi razlika između državnih i demokratskih partija. U
stvarnosti se često pronalaze mešoviti tipovi partija, a to važi posebno
za demokratske sisteme (...).
[iz: Bertelsmann Discovery Lexikon, 1997.]
[Početak
stranice]
|
