 |
Skandali ne govore protiv demokratije
|
«Skandali spadaju u demokratiju», rekao je početkom ove
godine iskusni novinar u vezi s otkrivanjem ilegalnih donacija i finansiranja
partije od Saveznog kancelara Kohl-a i drugih moćnika CDU-a. Da li
je tačna ova tvrdnja? Ustanovimo najpre činjenicu da su skandali povezani sa najvišim
rezonancama i neretko sa konkretnim političkim konsekvencama - koje se
dešavaju u demokratiji. To važi i za Watergate-aferu u Americi na
čijem su vrhuncu dva puta izabrani republikanci. Predsjednik Nixon pred
smenjivanjem od kongresa mogao se spasiti samo odstupanjem sa dužnosti. To
važi i za tzv. Aferu ogledala u šezdesetim godinama u staroj Bonner Republici
kada je tadašnji Ministar odbrane Franz Josef Strauss morao pre
vremena napustiti vladu. Drugi poznati primeri iz posleratne istorije našeg
severnog suseda su Flick-afera (i tu se radilo o
prikrivenim prilozima pri finansiranju partije) ili skandal oko imperije u
trgovini nekretninama koja je pripadala nemačkim sindikatima «Nova
domovina».
[Početak stranice]
Treba podsetiti i na potapanje posmatračkog broda organizacije za zaštitu
okoline Greenpeace od agenata francuske tajne službe - ubistvo u koje
je i vlada imala upetljane ruke. Vremenski nešto bliže leže nam otkrivanja
korumpiranih finansijskih praktikanata i privrednih olakšica između vodećih
partija u Italiji - sa posledicom da je nakon rata etablirani partijski odnos
doživeo neuspeh. Svetski interes pobudila su istraživanja posebnog državnog
advokata usmerena protiv predsednika Clinton-a. Ona su na kraju vodila do
otkrivanja seks-afere i do pokretanja bezuspešnog postupka za odstupanje sa
vlasti nasuprot gospodina u Beloj kući. Ni švajcarska demokratija nije ostala pošteđena u najnovijoj prošlosti. Afera o slučaju Kopp izvukla je na
svetlo dana unutarnje i vanjske kontraverze oko bankovnih računa. Teza - da i kroz ovakve jake
rasprave, demokratija u kojoj se one događaju, postaje samo jača
- može se teško pobiti. Pravi skandali (za razliku od onih umetno
insceniranih) su dokaz da demokratija i njeni kontrolni mehanizmi funkcionišu. Ovakve afere u pravilu su utvrda demokratije, a ne,
kako se često tvrdi, njena kriza. Demokratija bez skandala bila
bi sumnjiva, osim ako to nije neka nestvarna i svetu nepoznata pretpostavka
demokratije sa bezgrešnim građanima i političarima. Javno
napravljene političke greške daju demokratiji šansu da se uz
pomoć izbornih listića, pravde ili neke druge državne institucije
oporavi i provede korekture.
[Početak stranice]
Od ukidanja Istočnog bloka javnost u zemljama koje su ranije bile pod
vodstvom
sovjetskih moćnika često se potresa političkim i finansijskim
skandalima. U poređenju sa jednopartijskim sistemom ovi skandali su sigurno znak otvorenosti. Osim toga, ni u ruskoj "poludemokratiji"
nisu daleko sa političkim ili pravnim upadima protiv zloupotrebe
vlasti i korupcije. Poboljšanja zavise i od privrednih poboljšanja , koja bi
poboljšala životne uslove širokim masama koje žive u bedi. Bez ovih
poboljšanja manipulatori javnog mišljenja iz okruženja Kremlja biće u
vrlo dobroj poziciji da i dalje shodno mogućnostima sprečavaju
skandale. Iz inostranstva pokrivanje finansijskih potreba
oligarhijskih trupa
moćnika može doprineti približavanju ovih skandala. Primeri u ovom
smislu su slučaj Mabetex ili nedavna presuda protiv ranijeg ukrajinskog
Premijera Lasarenka u Ženevi. Političke afere ne mogu se
sprečiti u demokratiji
koja funkcioniše, ali njihov završetak je za umešane retko ugodan sa
osudom istorijske težine. Skandali su na kraju krajeva, samo
privremeni uzrok javnih talasanja, za koja je ipak potreban stvaran povod. Sa
rastućom vremenskom distancom gotovo automatski se relativiše vrednost i
ocena skandala. On pod brojnim aspektima postaje samo istorijski osuđeno
poglavlje. Ako se, pak, radi o jednostranoj ili suviše apodiktičnoj političkoj
aferi, krivac nakon smirivanja oluje u pravilu može računati na nešto blažu
presudu. Richard Nixon, «pokretač» u skandalu Watergate nakon
dugih godina političke pustinje u kasnijim je vremenima sa puno poštovanja
nazivan "plemenitim državnikom". Afera sa špijunom Guillaume-om iz
DDR-a, koja je prisilila saveznog kancelara Willy Brandt-a da odstupi sa dužnosti,
danas je gotovo već zaboravljena epizoda u životu poznatog SPD-ovog političara.
[Početak stranice]
Helmut Kohl, poznat po svom dubokom pamćenju, sigurno računa sa
tim, da skandal s manipulisanjem novca za partijske donacije u sadašnjoj
javnosti "baca" senu na njegovo političko životno delo, ali da će za
određeno vreme biti odložen ad acta. Nešto govori da će kasniji
istoričar
koji će se baviti Kohl-om njegovo bavljenje crnim fondovima i ilegalnim
donacijama za partiju u eri ujedinjenja dve Nemačke spomenuti samo kao
fus-notu. Možda će se Kohl-ovi potezi sa crnim fondovima kasnije tumačiti
kao pametan manevar praktičara. Ko još danas kritikuje Bizmarkove tajne
fondove, uz čiju pomoć je uspeo kupiti odobrenje Kralja Bajerna
Ludvig-a II da se izgradi Nemački kraljevski rajh. Istina, u Bismarkovo
doba vladala su preddemokratska stanja.
Kohl bi se trebao upitati da li bi realista kao Bizmark u današnje doba prećutio
imena crnih donatora pozivajući se na zaštitu časti i integriteta i
time svojoj partiji donio vrlo štetnu debatu o "Kohl-ovom sistemu"
koja se nepotrebno razvlači. [Početak
stranice]
Politički skandali od demokratske javnosti očekuju
mnogo. Mediji pri otkrivanju uglavnom igraju centralnu ulogu. Ipak, često
se dešava da zbog povećane gledanosti ili prekoregionalne gledanosti
afere budu predstavljane van svih razumnih proporcija. Kod skandala nije jedini
moral koji se dovodi u pitanje kod razotkrivenih političara. Za punoletnog
građanina to nije razlog da se nezainteresovano ponaša prema ovakvim
scenama. Da bi raspoznao o čemu se zapravo tu radi, građanin bi takvim
situacijama trebao poklanjati svoju najveći pažnju.
[R. M., Neue Zürcher Zeitung, 8. juli 2000.]
[Početak stranice]
| 
