|
|
|
|
(...) Politička nauka i političko obrazovanje sve više ukazuju na međusobnu zavisnost ove dve komponente: (...) Osnovna prava konstituišu demokratiju, a demokratski sistem osigurava osnovna prava. Nije uvek slučaj da se ta veza između demokratije i osnovnih prava vidi kako je to samo po sebi razumljivo. Kamen temeljac sastoji se u tome da osnovna prava onemogućavaju državi upliv u područja privatnog i društvenog života, dok se upravo u državnom delovanju konstituiše suverenitet - obuhvatno samoodređenje naroda. Već u Francuskoj revoluciji bilo je stremljenja da se Deklaracijom o ljudskim i građanskim pravima zamene odrednice o opštoj i suverenoj volji naroda. Ovde dva principa dolaze u konflikt: demokratsko prvobitno pravo da se može učestvovati u odlukama koje se tiču zajednice, i zahtev osnovnih prava da se ne bude na raspolaganju državi. Očigledno je da nema jednostavnog puta koji vodi iz ove kontraverze (...). Da bi se diferencionalnije razumele veze između demokratije i osnovnih prava neophodno je pojam demokratije shvatiti višedimenzionalno. [Početak stranice] [Natrag na pregled] Demokratija kao forma vladavine Ako pođemo od toga de demokratija nije ukidanje vlasti, nego legitimisanje državne vlasti od naroda, i onda su osnovna prava u ovoj formi vladavine ljudi nad ljudima ipak poljuljana, s obzirom da se i vlast koja je legitimisana od naroda može zloupotrebljavati. Pošto čak i pravno regulisana vlada i uprava može počiniti nepravdu, građaninu je potrebna zaštita. Pošto političke procese i to upravo one u demokratiji karakterišu interesni konflikti, sasvim je razumljivo da istovremeno realizovanje suvereniteta naroda i individualnih sloboda sa sobom nosi velike napetosti, pri čemu su individualne slobode gotovo uvek u opasnosti. Demokratija kao forma vladavine u sebi sadrži i princip da većina na izborima i kod glasanja nadglasava manjinu i provodi svoje odluke. Mišljenja manjine ljudi u zavisnosti od položaja imaju najmanje (osnovno) pravo: ona u smislu prava na slobodu moraju i dalje da postoje i u smislu opšteg blagostanja moraju se uzeti u obzir. Osim toga, ona moraju da zadrže šansu da postanu većina. Uslovi za ovo su sloboda mišljenja i sloboda ujedinjavanja. Time je zaštita manjina - često imenovana osnovnim principom demokratije - direktni produkt osnovnih prava. Različitosti ovog principa, čisto pravo egzistencije, uvezivanje u opšte blagostanje, te stvaranje pretpostavki za promenu mišljenja i moći, pokazuju da upravo osnovna prava postaju konstitutivni elementi demokratije. Označimo li demokratiju kao državnu formu u kojoj je vladavina ograničena vremenski, stručnošću i prostorno (federalizam), onda su osnovna prava najpre markacije granice, na kojima slobode dolaze u opasnost. Njihova funkcija se ne zadržava samo na tome, već ide dalje samim tim što se uz pomoć osnovnih prava u ustavnom postupku ograničavaju državne vlasti. Tu, na primer, spadaju raspodela vlasti, obaveza poštovanja Ustava ili garancija pravnog puta. Osnovna prava u ovom smislu nisu ništa drugo nego demokratija, dakle ne stoje u određenom "odnosu" naspram demokratije nego su njen integralni dio. [Početak stranice] [Natrag na pregled] Demokratija kao metoda legitimisanja vlasti Po shvatanju forme vlasti demokratija u jednoj drugoj dimenziji znači "postupak legitimisanja kontrole i kritike političke vlasti". Demokratija se ne sastoji samo od izbora, nego i od niza postupaka pre izbora koji su komunikacijske prirode, postupaka koji bi se mogli opisati kao izgradnja političke volje, i postupaka u kojima je poželjno učešće društvenih grupacija. Pri tome osnovnim pravima koja treba da štite i podupiru ove komunikacijske postupke pripada jedan od konstitutivnih zadataka demokratije. Pod tzv. osnovnim pravima komunikacije sloboda mišljenja, bez koje je nemoguće zamisliti demokratiju, opet igra veliku ulogu. Po državno-pravnim učenjima mera te slobode postaje kriterij razvoja demokratije - što se u "mladim" demokratijama vrlo jasno vidi. Ona omogućava kritiku političkih odluka za koje se smatra da su nepravedne, transportuje želje društva u oblasti političkog odlučivanja i zahteva objašnjenja za donesene odluke. Ova prava komunikacije ne štite samo slobodu mišljenja pojedinca, nego i slobodu mišljenja grupacija u koje se ljudi uključuju radi očuvanja interesa (sloboda ujedinjavanja) (...). [Početak stranice] [Natrag na pregled] Demokratija kao postupak dobijanja prava Političko uređenje se uspostavlja time što različiti društveni interesi u postupku dobijanja prava postaju obavezujuća pravila. Kako izgleda ovaj postupak dobijanja prava je odlučujuće u karakterisanju društvenog uređenja kao demokratskog, apsolutističkog ili totalitarnog. Unutar demokratskih postupaka mora se razlikovati između plebiscitarnih i reprezentativnih (...). U odnosu osnovnih prava i demokratije parlamenti kao zakonodavna instanca se mogu oceniti različito: sa jedne strane oni donose zakone uz pomoć kojih se osnovna prava mogu lakše očuvati i garantovati, a sa druge strane oni tim zakonima ograničavaju osnovna prava. Ovde dotičemo pitanje često postavljano u demokratiji, pitanj o poverenju ili nepoverenju vladi. Upravo ovde osiguranje osnovnih prava pravnim postupkom igra veliku ulogu. Kao primeri mogu poslužiti energetska i saobraćajna politika. Kod obe ove oblasti nešto dalje nalazimo polje zaštite osnovnih prava, tj. osiguranja osnovnih potreba za toplotom i omogućenim kretanjem. Sa druge strane su opet granice koje se dotiču ograničenja osnovnih prava, na primer prava na telesnu nepovredivost. Put koji vodi iz ove dileme je bar teoretski učešće građana, kojih se direktno tiče određena mera,tj. njihovo odlučivanje koliko su spremni da se nagutaju lošeg vazduha u zamenu za saobraćajnicu (...). [Početak stranice] [Natrag na pregled] Demokratija kao dio suodređenja U istoriji osnovnih prava vidljivo je da su se ona najpre razvila kao prava na slobodu, a kasnije kao prava na učešće - od samog početka ona sadrže obavezu političke odgovornosti - prema kralju i plemićima. Prelaskom na suverenitet naroda iz prava učešća razvila se samovlada, iako i ovde svakom pripada samo njegov deo vlasti. Prema tome sa demokratijom se promenio smisao učešća: to više nije bio "milostivo dodeljen" deo vlasti, nego suodređenje kao politička mogućnost pojedinca koja je definisana u osnovnom pravu o jednakosti. Tako da osnovna prava, kako smo videli ranije, nemaju samo funkcionalno značenje, nego postaju "statusna prava demokratije". Ona su ta koja političko uređenje čine "zajednicom", time što građanima osiguravaju lično samoodređenje i političko suodređenje. Ako se osnovnim pravima kao pravu na učešće u demokratiji pripisuje fundamentalno značenje, onda i podsticaj njihovog prihvatanja kod osoba kojima to posebno teško pada, ima sasvim druge vrednosne pozicije: demokratija kao uređenje ostaje živo, samo ako se njena noseća statusna prava sa strane svakog građanina ne shvate samo kao mogućnost, nego i kao politička i društvena svakodnevnica. Opasnost, da (...) se osnovna prava stave van snage danas je manja - ako nije i potpuno isključena - nego briga da država ne podupire njihovo prihvatanje i da ih građani ne shvataju dovoljno ozbiljno. Njihov zadatak kritike države, kao i jednak zadatak održanja uređenja čini ih neodvojivim od demokratije. Država i građanin moraju shvatiti da oba zadatka spadaju jedan uz drugi i da svako odvajanje tih zadataka može ugroziti, kako prava građanina tako i održanje demokratskog uređenja. [Hans-Otto Mühleisen; preuzeto iz: Savezna centrala za političko obrazovanja (izd.), osnovna prava, Informacije o političkom obrazovanju Br. 239, Bonn 1998.]
|
|
Teme: Ljudska
prava I Uzori I Demokratija I Partije I Evropa
I Globalizacija I Ujedinjene
nacije I
Održivi razvoj
|
