|
| |
 |
Osnovni
problemi političke filozofije Novog doba
|
Sledeći tekst pokušava dati kratki uvod u osnovne probleme, korene i
pitanja političkog mislilaštva Novog doba.
Pregled:
[Početak stranice]
Nastanak
"države"
Osnovni problem kojim se bavi političko mislilaštvo ove
epohe je "Nastanak moderne države". Ova formula je suviše
teleologijska da bi potpuno zadovoljavala istorijski kriterij. Ta
formula sugeriše da je moderna država nastala kao neophodnost krajnje tačke
svetskog istorijskog "normalnog razvoja", dok je država,
ipak, tek rezultat specifičnih konstelacija u Evropi, odakle je
"izvezena" dalje u svet. Država nije neophodan rezultat svetske istorije, nego je rezultat za koji su postojale kako teoretske, tako
i praktične alternative. Ovakve alternative su veoma važne za razvoj
političkih ideja, iako su i one mogle biti uzete u službu fundamentalnog
procesa "porasta državne sile" u smislu principa heterogenosti svrhe.
"Porast državne sile", ova formula označava sudski proces, ali
ne i sudski proces na kojem se utvrđuje rezultat. Radi se jednostavno o
tome da u lepezi mnogobrojnih nosilaca različitih form lične
moći - kao što je to bio slučaj u Srednjem veku - moćnik određene
centralne i vrlo visoko rangirane pozicije počinje akumulisati moć sa
manje ili više ostvarenim ciljem da monopoliše vlast za svoje sopstvene
pozicije. Ovakve "ključne" pozicije su često monarhističke,
tako da to predstavlja porast monarhije, tzv. "apsolutizam" i raspravu
o njemu što i jeste jedna od glavnih tema istorije ideja i događaja
ovog doba.
[Početak
stranice]
Koreni političke
filozofije Novog doba
Kao prva reakcija na pojavu novih formi političkog
porasta kod Machiavelli-ja nastaju nove analize političkog ponašanja. Učenje
o politici bilo je tradicionalni nastavak etike. Sada to učenje nudi znanje
vladanja, koje se karakteriše upotrebnošću, upotrebnošću
legitimacije politike, koja je po ranijim merilima označavana kao
"nemoralna". Ipak, istovremeno humanisti obnavljaju tradicionalnu
političku etiku, impulsom reformskih predstava, čija se, pažnje vredna racionalnost, teoretski demonstrira sa radikalnošću utopijskih
nacrta, ali i "dijalektike prosvetiteljstva". Treći uticaj je došao od reformacije, istina manje zbog njene teologije
umesto da se brani stara vera monarhije. Tako su predstave otpora i
suvereniteta naroda produbljene uz pomoć učenja o prirodi i narodnom
pravu koje je bilo prilagođeno potrebama sveta u kojem su nastajale nove
države. Konfesionalni konflikti i socijalne krize rastu u toj meri da jaka država
predstavlja jedino mesto za beg.
[Početak
stranice]
Pitanja političke
filozofije Novog doba
Proširenje ovih konflikata u Engleskoj vodi
Hobbes-a do pronalaska veze između teoretskog preovladavanja ovih kriza i
nove nauke, prosvetiteljstva 18. veka, što je opet dovelo do
povećanja zajedničkih novih impulsa. Politika se i sada, kao što je to
bio slučaj i ranije, zasniva na metafizici, merila "prirode" i
"razuma" nisu ništa novo, ali se u budućnosti upotrebljavaju pod obilježjem transcedentnosti. Zajedničko
blagostanje i dalje ostaje cilj, ali sada zajedničko blagostanje ne znači
samo biti svet na onom svetu, nego i biti sretan na ovom svetu. Svetski
imanentna realnost time dobija emancipacijski i humanitarni napredak, sloboda i
samoodređivanje postaju važne parole. Istovremeno u dijalektičkom
okruženju omogućen je porast državne moći na račun tek
otkrivenog dostojanstva individue, teoretski prateći određene zaključke
Rousseau-ove filozofije identiteta, a praktično u tzv. "prosvetljenom
apsolutizmu". Čak i u američkoj revoluciji ova ambivalencija
britanske tradicije slobode i evropskog prosvetiteljstva pokazala se kao neodvojiva. Potom
sledi oslobođenje čovečanstva u interesu
napretka građanstva. U programima ljudskih prava i u političkoj
ekonomiji koja je vrlo brzo dobila na značaju građanski privrednici i
moderno privredno društvo počinju svoj dijalog sa državnom moći koja
im više i nije bila identična.
[Wolfgang Reinhard; preuzeto iz: Hans Fenske u.a., Istorija političkih ideja. Od Homera do današnjice, Frankfurt/Main
1987.]
[Početak
stranice]
|
