|
| |
 |
Antičko
"razumevanje države"
|
Shodno današnjoj upotrebi jezika pojam "političke
ideje" može se pojasniti pojmovima "državno razmišljanje" ili
"misli o državi". Ovakvo objašnjenje koje izjednačava pojmove
"politički" i "državni" za antiku bi bilo preusko.
Antika nije poznavala ni apstraktni pojam "država" ni njegovo
uvreženo
značenje. Samo radi pojednostavljenja mi za antičke odnose vežemo reč "stanje" koja dolazi od latinske
reči status. Po
pojedinačnim oznakama sa kojima su antičke države istupale prema
vani, može se primetiti da se u antičkoj "državi" u mnogo većoj
meri osećala lična zajednica: atinska država bili su
"Atinjani", spartanska (lademonska) država "Lakedemoni", a
rimska država bila je "rimski narod" (populus Romanus). Atinski
istoričar Thukydides 413. pre Hrista beleži reči
svog zemljaka
Nikias-a zapovednika upućene atinskim trupama: "Država, to su njeni
muškarci" (7,77,7). Za Cicero-na država (res publica = javna
stvar) i "stvar naroda" je bila identična (De re
publica 1,39). A još je Augustin 410. nakon Hrista tešio Hršćane,
nakon što je Bog osvojio večni grad: "Rim, (tj. rimsku državu, ne samo
grad) šta je to drugo nego Rimljani sami?" (Sermo 81,9).
[Početak
stranice]
Lični karakter države zavisio je od raspodele vlasti i kompetencija u odlučivanju
o unutrašnjim prilikama. On je važio kako za atinsku demokratiju,
tako i za spartansku aristokratiju i on se zvanično nije promenio ni u
Rimu prelaskom republike u kraljevstvo. Iz istog razloga u grčkim
kraljevstvima se kralj nikada nije pojavljivao sa kraljevskom titulom; kralj
Filip Makedonski bio je jednostavno "Filip, sin Amyntas-a". Samo su se
negrčki vladari označavali svojom kraljevskom titulom, te na taj način
davali do znanja Grcima da kod njih pored opšte vlasti, zapravo nije
postojala prava državna zajednica; tek su pod perzijskim uticajem kasnije i
helenski vladari uzimali svoje kraljevske titule.
Ono što bi se moglo označiti državnim u ovakvim ličnim
zajednicama
sastojalo se u tome da je zajednica svojim članovima nudila unutrašnje uređenje i zaštitu i od vanjskih
uticaja,
te je istovremeno predstavljala religioznu zajednicu. (Fiktivno) zajedničko
poreklo, institucije ili teritorijum nisu bile konstitutiivni delovi državnosti.
Državna zajednica je, kako za samu sebe kao celinu, tako i za pojedinačne
građane bila savez sa svrhom. Stoga su antičke teorije naglašavale
korist kao jedan od najvažnijih razloga ili čak jedini razlog postojanja
državnih zajednica, Aristoteles je svoju Politiku započeo rečima:
"Pošto vidimo da je svaka država zajednica, a svaka zajednica je nastala
radi nekog dobra ..." (...).
[Početak
stranice]
Politička razmišljanja antike u prvom redu su se bavila pravilima
zajedničkog života unutar zajednica, te su zbog toga imala mnogo više
zajedničkog - za razliku od današnjih razmišljanja - sa moralom,
religijom i pravom, a mnogo manje sa "politikom", vladanjem i službama.
Pravila su činila nepisani Ustav, a razmišljanje o njima nikada nije bilo
puka analiza političkog i društvenog stanja; čak ni specifična
istraživanja nisu nudila "puku nauku/znanstvenost". Uglavnom se
radilo o izrečenoj ili neizrečenoj kritici postojećih odnosa, što
je unutar ličnih državnih saveza značilo kritiku ponašanja njihovih
članova. Cilj je bio reformacija odnosa, a po antičkom razumevanju to
je moglo značiti samo poboljšanje morala članova saveza (...).
Kritika i reforma kao bitna obeležja političke ideje
sveta ukazivale
su na to da su njihovi pojedinačni izrazi stajali u uskoj vezi sa tadašnjom
istorijskom situacijom i da se u osnovi bez poznavanja te istorijske situacije ne mogu ni
razumeti.
[Klaus Rosen; preuzeto iz: Hans Fenske, Istorija
političkih ideja. Od Homera do današnjeg doba, Frankfurt/Main 1987.]
[Početak
stranice]
|
