|
  
| |
 |
Teorija identiteta i konkurentna
teorija (I)
|
Bitno značenje za zapadnjačka učenja o
demokratiji
čini razlikovanje između teorije identiteta i konkurentne teorije
demokratije. Ovo razlikovanje dugo je izazivalo naučne
diskusije, a danas je ono pokazatelj za dalju diskusiju, iako se povećao
broj kritičara, jer je, kako kažu, suprotno stanovište zarobljeno u
ideologiji i pojednostavljeno.
-
Teorija homogeniteta koju je negovao Ruso orentiše se ka jednoj
homogenoj (jedinstvenoj) volji naroda i prema već definisanom
blagostanju ("identitarna" teorija demokratije). Ona
smatra pogrešnim legitimitet interesnih konflikata. Po ovome demokratija znači identitet vladara i onih kojima se vlada.
Reprezentativni princip se u osnovi zloupotrebljava: "volja
naroda" se ne može zastupati. Ne dovodi se u pitanje demokratski
zahtev modela koji podrazumeva politički aktivnog građanina -
opasnosti koje se nalaze u njemu samom jasno se mogu videti. Pokušaj da se
uspostavi jedinstvo naroda u jednoj državi, da se to jedinstvo održi i da
se različiti interesi jednostavno potisnu, u ekstremnom slučaju
prelazi u totalnu vladavinu. Od toga je nastao pojam "totalitarna
demokratija". "Vođa" ili "partija"
provodi u delo opštu volju jedanput označenu kao pravilnu.
Odstupanja ili opoziciona stremljenja važe kao herezija. Ljudi treba da
budu prisiljeni na svoju sreću.
-
Konkurentna teorija demokratije, koja se širi od
anglosaksonskog modela demokratije polazi od postojanja i
opravdanja različitih interesa. Političko obrazovanje volje u
pluralističkom društvu treba da proizilazi iz otvorenog procesa rasprave između
heterogenih grupnih interesa pri čemu je potreban minimum zajedničkih
ubeđenja. Po osnovu raznolikosti i mnogobrojnosti mišljenja te po
osnovu socijalnih konflikata ne može postojati apsolutno tačno
rešenje.
Stoga princip većine važi kao osnova za donošenje odluka. Konačno,
ne sme se provoditi "tiranija većine" koja se ne drži
pravila igre demokratije, koja povređuje neotuđiva
ljudska prava, jer ni većina nije oslobođena nedostataka. Izražena
zaštita manjina u ovakvom razumevanju demokratije (...)
je jedan od konstruktivnih sastavnih delova. Izabrani zastupnici koji u
toku svog službovanja nisu vezani za zahteve stoje nakon isteka svog legislativnog perioda
pred procenom njihovog rada od strane birača.
Time demokratija u ovom smislu ne znači vladavinu naroda
nego vladavinu uz odobrenje naroda. Time je konkurentna teorija usmerena ka
reprezentativnom shvatanju.
[Eckhard Jesse, iz: Savezna centrala za političko
obrazovanje: Parlamentarna demokratija 1, Informacije o političkom
obrazovanju Br. 227, 1993.]
[Početak
stranice]
Pored sledećeg teksta na raspolaganju Vam stoje i tri dijagrama koji
prikazuju različite značajke oba tipa teorije demokratije:
[Početak
stranice]
|
Teorija identiteta i konkurentna
teorija (II)
|
Teorija identiteta polazi od pretpostavke jednog identiteta vladara i onih
kojima se vlada. Ona se oslanja na postulat Žan-Žak Ruso, da se u
zakonu ne treba ogledati volja većine (volonté de tous), nego opšta
volja (volonté générale).
Ova opšta volja je po Rusou objektivno prepoznatljiva i jedinstvena.
Odlučujući momenat teorije identiteta za praksu sastoji se u tome da
jedinstvo vladara i onih kojima se vlada ne dozvoljava nikakve posebne interese
i posebne grupe. Zastupnici antipluralističkog državnog uređenja kao
demokratsku legitimaciju prihvataju samo plebiscit (izjašnjavanje naroda putem
glasanja), a odbijaju sve "intermediarne vlasti" kao što su partije i
savezi. Oni važe kao nosioci (sopstvenih) posebnih interesa, čije
delovanje uništava jedinstvo vladara i onih kojima se vlada. Oni svoje
predstave žele ostvariti u savetničkom sistemu vezanom za imperativni
mandat. Imperativnim mandatom delegirani (savetnici) su direktno zavisni od
zahteva i uputa birača i samim tim ih se u svako doba može opozvati ("Recall").
U najmlađoj istoriji pokazalo se da se u stvarnosti, pozivajući
se na identitet vladara i onih kojima se vlada, "jedinstvena volja
naroda" provodi silom što je dovelo do oba totalitarna sistema
nacionalsocijalizma i komunizma.
Suprotno teoriji identiteta konkurentna teorija razvijena u anglosaksonskim
zemljama zasniva se, ne na jedinstvenoj volji naroda, nego na različitim
ineresima i interesnim grupama. Josef A. Šumpeter
(1883. do 1950.) opisuje ovu teoriju:
"Demokratska metoda je ono uređenje institucija za
donošenje političkih odluka u kojem pojedinci putem konkurentne borbe za
glasove naroda dobijaju mogućnost odlučivanja."
Radi se o pragmatičnoj metodi koja počiva na saznanju da stanovništvo
jedne površinom velike države zbog svog velikog broja i raznolikosti nije u
stanju vladati samo sobom, nego je upućeno na reprezentiranje putem
parlamenta koji se sastoji od partija izabranih na slobodnim izborima. Sadržajno
jezgro konkurentne teorije nalazi se u velikoj meri u novijoj teoriji
pluralizma, čije se osnovne značajke mogu sažeti ovim redom:
-
Različiti interesi koji postoje unutar jednog društva se
prihvataju.
-
Zajedničko dobro ne može se odrediti unapred (a
priori).
-
Zajedničko dobro je rezultat do kojeg se dolazi nakon (a posteriori)
postignutog kompromisa u političkoj konkurentnoj borbi.
-
Izjednačavanje različitih interesa je moguće samo kod
minimalnog konzensa i to putem pravila (svetski poredak). To znači da
grupe koje deluju politički moraju biti sposobne i spremne na
kompromis. Ako oni u politiku uđu boreći se za prevlast u svetu,
posmatrajući političkog protivnika kao neprijatelja i želeći
ga pobediti, uništena je osnova pluralističkog političkog uređenja.
-
Uloga države u pluralističkom društvu sastoji se u biti u tome da
stvori uslove za izednačavanje, te da pazi na održanje pravila
igre.
[Hans-Helmuth Knütter, iz: Savezna centrala za političko
obrazovanje: Demokratija, Informacije o političkom obrazovanju
Br. 165, Novo izdanje 1992.]
[Početak
stranice]
|
