Istorija otpora u Južnoj Africi može se podeliti u dve faze. Prva faza bila je pokušaj domicilnog stanovništva da spreči ugnjetavanje kolonijalnom silom, te da očuva svoju samostalnost. Drugu fazu otpora karakteriše pokušaj kolonizovanih da odstrane kolonijalce ili da dobiju pravnu jednakost s njima. U ovom odeljku pozabavićemo se drugom fazom otpora, otporom 20. veka. 

ANC je tradicionalna i najvažnija platforma na nivou koje se organizuje većina crnaca. 1912. godine kao reakcija na isključenje crnaca iz političkih procesa u Južnoj Africi, osnovan je South African Native National Congress (SANNC), koji je 1923. godine nazvan ANC. Sve do 1940. godine ANC je bio jedna relativno slaba organizacija, zbog nedostatka odlučnijeg vodstva, regulisane uprave i jasnog političkog programa, što je rezultiralo malim brojem članova. 

Pokušalo se sa obnavljanjem ANC-a kroz jednu ligu mladih, tzv. ANC Youth League, te pozivanjem žena na saradnju. Nelson Mandela je 1944. godine, u godini njenog osnivanja  pristupio ANC Youth League. Do 1949. godine nastojanja ANC-a bila su usmerena na izednačavanje svih u svim oblastima života.

Pobedom nacionalne partije na izborima 1948. godine, te uspostavljanjem diskriminisanja, podela i represija, odmah nakon izbora, promenila se i politika crnaca: oni više nisu bili spremni da mole za svoja prava, nego su zahtevali jednako učešće u vlasti i ukidanje zakona koji su ih na bilo koji način stavljali u drugi plan. Vrhunac svega bilo je objavljivanje Freedom Charter (Povelje o slobodi1956. godine), koje je za sobom povuklo podelu radikalnog krila ANC-a, naime Pan Africanist Congress of Azania (PAC).

[Početak stranice]        [Natrag na pregled]

1960. godine ANC i PAC su pozvali građane na neposluh u formi nenaoružanih demonstranata zbog Zakona o pasošima. Tužna posledica svega bio je Sharpeville-masakr, kada je policija ubila 69, a ranila 178 demonstranata. Zbog nemira u celoj zemlji koji su usledili nakon ovog događaja, vlada je 8. aprila 1960. godine zabranila i ANC i PAC. Vreme mirnog otpora je time završeno, obe organizacije bile su naterane da rade u tajnosti, gdje su osnovale svoje naoružane ogranke Umkhonto we Sizwe (ANC: Koplje nacije), und Poqo (PAC: Samo mi). 

Na silu se odgovorilo silom. Uredi vlade, te trafostanice dizane su u zrak. 1964. godine uhapšen je Mandela, a kasnije i ostatak vodstva, te su osuđeni na doživotnu robiju. Time je "crni" politički otpor bio prekinut. Tek 70-tih godina kada je južnoafrička privreda dospela u strukturalnu krizu, Angola i Mosambik dobili samostalnost, osnovao se pokret Black Consciousness Movement, tek tada je opet došlo do nemira, prvenstveno među studentima i učenicima koji su demonstrirali protiv uvođenja jezika afrikaans kao nastavnog jezika u škole i na fakultete. Revolti učenika počeli su u Soweto i brzo su se proširili na celu zemlju. Radikalizovanje ostalih crnačkih pokreta otpora dala je ANC-u izvesnu prednost, tako da su se čak i belci učlanjivali u redove ANC-a.  a

[Početak stranice]        [Natrag na pregled]

U sledećem periodu u Južnoj Africi se pojavila jedna kultura nasilja koja se samo teško mogla kontrolisati: u tržnim centrima eksplodirale su auto-bombe, u restorane su uletale ručne bombe, iako je ANC iz Glavnog štaba u egzilu, u Lusaki (Sambia) naredio da se napadi smeju izvoditi samo na necivilne ciljeve.  

1986. godine vlada je reagovala proglašenjem vanrednog stanja u državi. I umesto, kako se očekivalo, da se nastavi sa konfrontacijama, okrenulo se pragmatizmu. Obe strane držale su u rukama spremna pera. Došlo je do prvih razgovora, do razmene mišljenja i predodžbi o budućnosti. Mandela je, iako iz zatvora, vodio razgovore sa tadašnjim predsednikom Botha, grupama zainteresovanih bila je omogućena poseta Glavnom štabu ANC-a u Sambiji.

[Nelson Mandela i F.W. de Klerk]

Ovakva situacija je vladala i kad je F. W. de Klerk 2. februara 1990. godine jednim udarcem bitno promenio celi položaj. Mandela i ostali politički zarobljenici bili su oslobođeni, zabrana rada i postojanja za 61 političku organizaciju bila je ukinuta. Po prvi put u istorijii Južne Afrike crnci i belci su zajedničkim snagama krenuli napraviti bolju budućnost za sve Južnoafrikance.

[Početak stranice]        [Natrag na pregled]

UDF je osnovana 1983. godine kao legalna grana ANC-a. Povod je bio Ustav, koji je usvojila bela vlada 1984. godine, koji je crnačku većinu isključivao iz svakog vida participacije. Inicijator je bio Allan Boesak, predsednik "Svetskog saveza reformisanih crkvi". 

Oko 600 organizacija bile su članovi UDF-a - crkvene grupe, stručna udruženja, sportski savezi, sindikati, studentski klubovi, udruženja žena i omladine svih rasa. Oko milion članova pokrivali su veoma širok spektar: aktivisti mirnog otpora iz 50-tih godina, borci Soweto-generacije, sindikalci, crkveni ljudi, intelektualci.   

Strategija UDF-a bila je organizacija mirnog otpora u gradskim zonama, na primer, masovne demonstracija na 10-togodišnjicu ustanka u  Sowetu, što je vladi dalo povoda da širom zemlje objavi vanredno stanje.

[Početak stranice]        [Natrag na pregled]

Partija se 1959. godine odvojila od ANC-a, jer su joj se multirasistički koncept i Freedom Charter učinili kao izdaja crnog naroda. Nadmoć crnaca postala je najvažnijom tačkom političkog programa PAC-a, svaka forma grupnih prava bila je odbijena. Socijalističke ideje su kod PAC bile izraženije nego kod ANC-a. 

PAC je zajedno sa ANC-om zabranjen 1960. godine, te je počeo raditi u tajnosti, gde je osnovana vojna formacija  Poqo (Samo mi), koja je opet 1963. godine bila uništena. 1990. godine opet je dozvoljen rad partije. Parole kao što su "Ubijte seljake, ubijte Bure!" ili "One settler, one bullet!" doveli su politiku PAC-a u sukob sa belim grupacijama. Tzv. APLA (Azanian People´s Liberation Army), militarni ogranak PAC-a, 1992. godine objavila je rat belcima i pokušajima ubistava pokušala izazvati rat među rasama. 

[Početak stranice]        [Natrag na pregled]

BCM je osnovana krajem 60-tih godina kao organizacija naslednica zabranjenog PAC-a.Pod vodstvom Steve Bikoa i južnoafričke studentske organizacije (SASO) formulisale su se parole o samosvesti crnaca (Black Consciousness). Crnci su morali da se oslobode negativnog shvatanja samih sebe, koje im je donela vekovna kolonijalna vlast. Samosigurnost i samopoverenje su morali  ustupiti mesto shvatanju da su oni zaslužili svoju sudbinu i da njihovo blagostanje zavisi od belaca, a to je istovremeno bio i preduslov za nestanak psihičkog i fizičkog tlačenja. Samim tim je vidljivo da je saradnja belaca u ovoj organizaciji bila nepoželjna. 

1977. godine zabranjena je organizacija Black Consciousness. Hiljade njenih mladih aktivista bili su u zatvorima, 14.000 je napustilo zemlju, da bi se priključili pokretu za oslobođenje, još više ih se priključilo vojsci - Steve Birko bio je mrtav. 

Zvanična verzija je glasila:" Pod nadzorom policije on je umro od štrajka glađu". Njegova sudbina bila je podloga za film Richard Attenborrougha "Cry For Help", a Peter Gabriel mu je posvetio pjesmu "Biko".

[Početak stranice]        [Natrag na pregled]

NF je osnovan 1983. godine i Unija je različitih grupa među kojima je Azanian People´s Organisation (Azapo) bila najutecajnija. Radi se o isključivo crnačkoj organizaciji u tradiciji  BCM-a, koja borbu za slobodu vidi kao klasnu borbu, u kojoj crnci predstavljaju radničku klasu, a belci kapitaliste. Organizovane su akcije bojkotovanja zbog škola, povećanja cena stanarine i prevoza i slično. Među pristalicama Azapo-a i UDF-a često je dolazilo do krvavih sukoba.  

[Početak stranice]        [Natrag na pregled]

IFP je osnovao krajem 60-tih godina dr. Mangosuthu G. Buthelezia. Partija je bila otvorena za sve etničke grupe, ali su je, pre svega, podržavali Zulu, te je u Kwazulu/Natal naišla na široku podršku. Oko milion crnaca, bilo ruralnog ili urbanog stanovništva, su organizovani u ovoj partiji. 

Cilj IFP-a je demokratska Južna Afrika sa učešćem belaca u vladi i sa održanjem kapitalističkog privrednog sistema u zemlji, zbog čega ih mnogi crnci smatraju pomoćnicima pomoćnika apartheid-režima. 

Između IFP-a i ANC-a postojao je nepomirljiv jaz, što se očitovalo u mnogobrojnim sukobima njihovih pristalica, od kojih su mnogi često završavali i upotrebom sile. 

[Početak stranice]        [Natrag na pregled]

[Materijali uz ovu temu: Portret Nelson Mandele, Prevazilaženje apartheida, Dokumenti]

[Početak stranice]