Sledeći odlomak predstavlja pokušaj skiciranja nastanka i razvoja apartheida na nekoliko stranica. Pri tom se susrećemo sa različitim problemima: Od kada se govori o "apartheidu", šta se skriva iza tog pojma? Drugi problem je značaj faktora koji su uticali na njegovo nastajanje: Konačno, koji su to faktori bili koji su uiecali na takav razvoj? 

Pojam apartheida nisu izmislili afrički nacionalisti pobedom Nacionalne partije 1948. godine. Većina toga, što su od pomenutog perioda vlade upražnjavale u rasnopolitičkoj oblasti Južne Afrike, nastala je već u prethodnom veku pod imenom segregacija, a od strane nacionalista sve to je samo sadržajno nešto više razvijeno, pojačano i radikalizovano.  

Pojam apartheid pojavio se prvi put verovatno 1917. godine u govoru kasnijeg Premijera J. C. Smutsa, ali je kao termin postao uobičajen tek u toku izborne borbe 1948. godine. Ako, dakle, apartheid nije nastao tek 1948. godine, kad je onda nastao?

[Početak stranice]

Prvi tragovi južnoafričkog rasizma mogu se naći naseljenjem regije rta od strane pripadnika nizozemsko-ostindijske kompanije u toku druge polovine 17. veka. Trgovinsko društvo pravilo je razliku između zaposlenih u kompaniji, tzv. slobodnih građana i robova i stranaca ("Bušmani i Hotentoti"). Grupa belaca ili Evropljana tad još nije postojala. Tendencija kompanije u toku 18. veka da kao zaposlene Kompanije uzima samo belce, pojačala je grupnu samosvesnost belaca i dovela do ujedinjavanja zaposlenih i slobodnih građana. S vremenom se učvrstila hijerarhijska lestvica na čijem su vrhu bili zaposleni kompanije i slobodni građani, a na dnu crnci i robovi.  

Nesumljivo grupnom identitetu belaca bili su bliski i religiozni koreni. Kao obeležja civilizacije važili su "belo" hrišćanstvo i osnovno obrazovanje. Shodno tome belac, odnosno hrišćanin smatrao se više vrednim od "kafenog", odnosno mnogobošca. 

Poljuljani oslobađanjem robova, mešanjem nove britanske gospode u Karpstadt (grad na rtu) i istupima crnih bandi, oko 10.000 ljudi između 1837. i 1846. godine krenulo je u legendarnu trku ka severu (Treck gen Norden), odnosno ka severnoj obali, te su tamo osnovali afričku Republiku Transvaal (1952.) i slobodnu državu Oranje (1954.), u kojima je "belo" razmišljanje doživelo poraz kroz zakonodavstvo: Samo su belci smeli birati! 

[Početak stranice]

Ovaj šturi pregled korena afričkog rasizma do sada se koncentrisao samo na tragove afričkog rasizma, s obzirom da su oni odlučujuće uticali na oblikovanje apartheida u 20. veku. Ali, radi potpunije slike trebali bi samo kratko obratiti pažnju na britansku oblast Natal, u kojoj je Škot Sir Theophilus Shepstone kao Državni sekretar nameravao da u rešavanju tih prilika napravi jednu vrlo jasnu teritorijalnu podelu između belaca i crnaca, da bi na taj način jakom "belom" kulturom sprečio širenje slabe "crne" kulture.  

Dakle, ratni sukobi između Afrikanaca i crnih plemena, kao i legislativni razvoj u Natalu, koji je bio pod uticajem Britanaca, te razvoj u obe afričke države Transvaal i u slobodnoj državi Oranje postavili su kamen temeljac za politiku belaca u Južnoj Africi koja je postala osetna početkom 20. veka, politiku orentisanu ka radikalnoj odvojenosti rasa.   

Krajem 19. veka u planinama oblasti Witwatersrand oko mesta, kasnije nazvanog Johannesburg otkrivena su prva nalazišta zlata, koja su, zajedno sa dijamantima, uticala na enorman privredni proces transformacije u Južnoj Africi. Do sredine 20. veka Južna Afrika je prešla put od poljoprivredne zemlje, preko poljoprivredne zemlje, ali i zemlje bogate mineralima do industrijske zemlje. U potrazi za poslom u područje oko Johanseburga pojurili su belci koji nisu imali zemlje, uglavnom Afrikanci i radna snaga - crnci.  

[Početak stranice]

Za razvoj politike segregacije južnoafrički procesi razvijanja velikih gradova i industrijalizacija od presudnog su značaja. Jer, u "rubnim" područjima sa natprosečnom gustinom stanovništva i mnoštvom industrije mladi Afrikanac, koga je karakterizisao njegov ruralni mentalitet i rasističko razmišljanje, bio je odjednom prisiljen da svoj rad proda vrlo jeftino u neumoljivoj konkurenciji sa masama crnih radnika. U južnoafričkom privrednom životu nikada nije došlo do klasnog ujedinjavanja belih i crnih radnika u industrijskim zonama. Afrikanci su čak nevoljko pristajali da svoj rad ponude za istu visinu plate kao crnci. Umesto da se zajedno bore za povećanje plate, belci su pokušavali da od sindikata i parlamenata dobiju garanciju prednosti za belce.    

1910. godine, osnivanjem Južnoafričke unije samo su muškarci belci dobili pravo glasa. Ovo doba u južnoafričkoj istoriji može se označiti kao period u kojem su razjašnjene osnove politike podele rasa i kad je južnoafrički parlament počeo i da zakonski kodifikuje podelu rasa.   

[Početak stranice]

Bujica zakona i propisa u otprilike osam desetleća apartheida grubo se može podeliti u četiri kategorije. 

1. Umanjivanje područja na kojima su se nalazile farme i ranije pomenuti procesi razvoja velikih gradova i industrijalizacije, dali su prioritet prostornoj podeli.
2. Paralelno s tim pokušano je uvođenje i provođenje segregacije u privrednom životu.
3. Sa segregacijom u privrednom životu usko je bila povezana  politička diskriminacija nebelaca.
4. Tek krajem 20-tih godina usledile su legislativne mjere koje su imale za cilj podelu svih Južnoafrikanaca čak i u privatnom životu sežući i do intimne sfere. 

[Nešto više informacija i detaljnije informacije o zakonima apartheida sadrži deo Sastavni delovi apartheida]

[Početak stranice]

Kratki pregled politike apartheida od stupanja nacionalne partije na vlast, 1948. godine, predstavljen je u sledećem tekstu: 

Pod vodstvom premijera Malana (1948.-1954.) i Strijdoma (1954.-1958.) vlada Južne Afrike stremila je ka "običaji i konvencije ranije politike segregacije sada su postali zakoni apartheida. Ovaj period može se označiti kao vrhunac "petty" apartheida - malog apartheida, koji je jasno stavljao do znanja diskriminaciju nebelaca. 

U vremenu od 1958. do 1966. rasna politika bila je prioritet. Ranija područja sa kojih su poticali domicilni stanovnici trebala su biti pretvorena u nezavisne države, tzv "Homelands", čime bi se stvorila mala bogata, bela Južna Afrika. Ipak, računica H.F. Verwoerda nije funkcionisala. Račun su pomutili milioni crnaca u gradovima, te činjenica da Homelands nisu bile internacionalno priznate države. Na internacionalnom planu, za vreme vladavine Verwoerda, rasla je kritika, koja međutim nije imala nikakvih posledica. Cela situacija se malo našminkala, pa više nije bilo reči o apartheidu, nego o "odvojenom razvoju". "Odel za rešavanje pitanja domicilnog stanovništva" preimenovan je u "Odel za saradnju i razvoj". 

[Početak stranice]

U doba vladavine Vorstera (1966.-1978.) Južna Afrika je dospela u još jaču izolaciju. 1976. godine došlo je do ustanka crnaca u gradu Soweto, u Townshipu Johannseburga, a i tada udružene kolonije Angola i Mosambique pridružile su se "državama fronta" i objavile rat Južnoj Africi. Da bi se probila izolacija, uvedeni su prvi razgovori sa nebelcima, a većina zakona "petty" apartheida je stavljena van snage. 

Prva spremnost da se naprave neke reforme pokazala se pod vladom P.W. Botha (1978.-1989.), kada su mnogobrojni klasični zakoni apartheida stavljeni van snage.

Ukinut je "Colour Bar", dakle, ograničenja u privredi po osnovu boje kože, legalizovani su sindikati crnaca, ukinuto je i ograničenje doseljavanja crnaca kao "Immorality Act" (nemoralan čin). Ipak, i u ovom periodu izuzetno oštro se odnosilo prema ustanički raspoloženim crncima, posebno prema onim iz predgrađa "belih" gradova. 

[Početak stranice]

Nakon što je Botha doživeo kap, nacionalna partija izabrala je Willem de Klerka (1989.-1994.) za njegovog naslednika. De Klerk se ni u jednom momentu nije dvoumio da provede reformu. U njegovom govoru (2. februara 1990. godine) na otvorenju parlamentarnog zasedanja, koji je kasnije postao poznat, on je konstatovao propast politike apartheida i najavio sledeće mere:

• Ukidanje zabrane za sve, do tada na bilo koji način potiskivane političke pokrete; 
• Oslobađanje Nelson Mandele, koji je već 27 godina bio u zatvoru; 
• Pregovore o opštem izbornom pravu u južnoj Africi. 

Time je došao kraj politici apartheida. U budućnosti je trebalo koncipirati novi Ustav za zajedničku i demokratsku Južnu Afriku. U aprilu 1994. godine Nelson Mandela je iz prvih opštih izbora u Južnoj Africi izašao kao predsednik.  

[Početak stranice]

[Više informacija o kraju politike apartheida nudi odeljak Kako je prevaziđen apartheid?; ostali odeljci govore o Pokretu otpora i o situaciji u Južnoj Africi danas]

[Početak stranice]