|
| |
"U svakom slučaju će postajati toplije,
ostaje samo pitanje kada i koliko toplije."
[Peter Usher, meteorolog Ujedinjenih
nacija, 1986]
Osnovni kurs 4: Kako mogu da zaštitim klimu?
Imamo, nažalost, mnogo ekoloških problema koji su povezani jedni s drugima.
Nakon
anketiranja stručnjaka sprovedenog 2000. godine, zaključuje se da je jedan od
najakutnijih problema problem promene klime. Zbog toga ćemo se u sledećim
redovima baviti ovim problemom.
Film "Dan posle sutra" –
samo vizija strave i užasa ili nešto drugo?
| U svom filmu
"The Day After Tomorrow" (Dan posle sutra) producent i režiser Roland Emmerich
(Emerih) priča priču jednog istraživača klimatskih promena koji, kao i
ostatak sveta, biva zatečen naglim promenama klime. Dolazi do snažnih
oluja, Los Anđeles biva opustošen tornadima, Njujork biva potopljen pod
snažnom navalom plime i na severnoj polulopti zemaljske kugle zavlada
ledeno doba. U filmu skretanje
Golfske struje
prouzrokuje nastupanje ledenog doba u Evropi i Americi. |
|
Osnovni
pojmovi
Vreme
je stanje atmosfere oko nas čije karakteristike su promena
temperature, vazdušnog pritiska, vlažnosti, vetra unutar kratkog
vremenskog perioda (sati, dani).
Pod pojmom
klima se podrazumeva srednje stanje atmosfere i učestalost
ekstremnih promena vremena u dužim vremenskim periodima (godine,
stoleća, milenijumi). |
|
Da li bi tako mogla da izgleda i naša
budućnost?
| Kao i u svakom
tipičnom holivudskom proizvodu i u ovom filmu se pomalo preteruje. Ali film svakako ima istinito jezgro. Mi se
uistinu krećemo ka klimatskoj katastrofi.
Ona se - po mišljenju istraživača - neće desiti u sedećih nekoliko
dekada i neće biti tako katastrofalna. Istraživači polaze od toga da
bismo mogli da usporimo globalno zagrejavanje i da time smanjimo posledice
katastrofe. |
|
Dobar primer
Produkcija filma The Day After Tomorrow
stavila je akcenat na to da se prouzrokuje što manja emisija
ugljen-dioksida. Neizbežna emisija ugljen-dioksida do koje je ipak
došlo prilikom produkcije filma je oporezovana i ova stredstva su
usmerena na redukciju emisije ugljen-dioksida u nekim drugim
oblastima.
|
|
Naša
klima se mijenja
Tokom istorije
planete Zemlje klima se oduvek menjala, delimično veoma drastično.
Dolazilo je do smene toplih i ledenih doba. Doduše, u poslednjih 10.000
godina klima je bila izuzetno stabilna. U tom periodu se razvila ljudska
civilizacija. U poslednjih 100 godina, otkad je počela industrijalizacija,
globalna srednja temperatura se povisila za ca. 0,6 °C brže nego u prethodnih 1000 godina. Gornji
dijagram IPCC-a (Intergovernmental
Panel on Climate Change) prikazuje ovaj porast.
Osnovni je razlog promene klime, koji više niko ne dovodi u pitanje, zagrejavanje Zemljine površine. To za sobom povlači još neke promene u
globalnom klimatskom sistemu: glečeri i polarni ledenjaci se otapaju, raste
nivo mora, povećava se intenzitet kruženja vodene mase na Zemlji, padavine
su jače i češće dolazi do tzv. prirodnih katastrofa. |
|
Iz izveštaja IPCC-a (2001)
Devedesete godine
su bile najtoplija dekada. Godina 1998. bila je najtoplija godina u
proteklom stoleću.
Najnovije analize
korala, ledenih vrhova i fosila su pokazala da je
zagrejavanje u proteklom stoleću bilo najviše u proteklih 1000
godina.
Globalni porast
nivoa mora u poslednjem veku iznosio je ca. 10-20 cm.
Snežni pokrivač u
srednjim i visokim severnim delovima Zemlje od 1960. godine otopio
se za ca. 10%, a primetno je i otapanje glečera.
[Izvor:
www.bmu.de/klimaschutz/doc/2914.php] |
|
Kakve posledice sa sobom nosi zagrejavanje
Zemljine površine?
[Slika: Hurricane Lilly, Liam Gumley, Space Science and Engineering Center, University of
Wisconsin-Madison]
 |
 | Glečeri i polarni ledenjaci se otapaju
|
| Povećava se temperatura okeana i raste
nivo mora (gubi se tlo, malim ostrvima preti potapanje).
|
| Pojačava se intenzitet globalnog
kruženja vodene mase: u tropskim predelima ispari više vode nego što ima padavina na
severu; promenjena šema padavina.
|
| Nivo soli u Atlanskom okeanu se
povećava, Golfska
struja i prenos toplote ka Evropi slabe, ne mogu da se isključe nagle
klimatske promene.
|
| Češće dolazi do tzv. prirodnih
katastrofa: oluje, poplave, suša.
|
| Šire se pustinje (gubitak površina za
stanovanje, izbeglice).
|
| Promena vegetacije: može da dođe do
odumiranja velikih šuma. Time bi došlo do velikog oslobađanja
ugljen-dioksida, što bi još više povečalo efekat staklene bašte (vidi
dole) i dovelo do još bržeg zagrejavanja Zemljine površine ("galopirajući
efekat staklene bašte").
|
| Moguća oštećenja ozonskog omotača: sluti
se da zagrejavanje Zemljine površine sa sobom povlači hlađenje stratosfere
(deo atmosfere na 15 do 25 km visine), što pojačava brzinu razgradnje
ozonskog omotača. |
|
Zašto se Zemlja zagrejava? - Efeket staklane
bašte
Visoke temperature unutar staklenika postižu se tako što u staklenik nesmetano
ulazi sunčeva svjetlost, zagrejava se tlo, a onda se sprečava gubljenje toplote
koju oslobađa tlo. Isto tako se ponaša i naša atmosfera. Ovde deluju
infracrveni gasovi koje je atmosfera apsorbovala kao staklenik. Ovi gasovi se
nazivaju gasovi staklene bašte, a više informacija o tome naći ćete na
drugoj stranici.
Para koja se zadržava u atmosferi i prirodni gasovi poput ugljen-dioksida,
azotnog dioksida, metana i ozona dozvoljavaju plasiranje sunčeve energije na
Zemlju, ali apsorbuju toplotu koju oslobađa Zemlja. Gasovi staklene bašte
delimično emituju ovu energiju i u suprotnom pravcu, ponovo na Zemljinu
površinu. Zbog toga je došlo do zagrejavanja Zemljine površine na prosečnu
temperaturu od ca. 15°C (umesto ranijih ca. –18°C) što je omogućilo život
ljudima na našoj planeti. Ovo se naziva prirodnim efektom staklene bašte.
Aktivnostima
čovečanstva, a posebno od početka perioda industrijalizacije koncentracija
prirodnih gasova staklene bašte u atmosferi, a pre svega ugljen-dioksida,
bitno se povećala. Pored toga, u atmosferu se emituju i dodatni sintetički
gasovi na bazi halogenih hidrogena koji bitno utiču na klimu. Time se
pojačava efekat staklene bašte, a globalna srednja temperatura raste. U tom
slučaju govorimo o antropogenom (prouzrokovanom od strane ljudi)
efektu staklene bašte.
Važno je da se uvidi da klimatski problemi koje smo imenovali zavise jedni
od drugih i da međusobno utiču na pojačavanje klimatskih promena. Tako, na
primer, seča šuma utiče na to da one više ne mogu u dovoljnim količinama
apsorbovati ugljen-dioksid, pa se efekat staklene bašte povećava. |
|
Zašto ljudi od
pre 100 godina proizvode više gasova staklene bašte nego ranije?
Tokom
industrijalizacije i sa porastom stanovništva na Zemlji, te porastom
saobraćaja, povećala se i potreba za energijom.To je dovelo do
povećane upotrebe fosilnih goriva. Pored toga, porasla je potreba za
hranom, te neophodnost obezbeđenja životnog standarda koji je bio na
nešto višem nivou nego ranije. Zbog toga je u poljoprivredi
intenzivnije dolazilo do preobražavanja prirodnog zemljišta u
zemljište zasađeno monokulturama. Ovakav trend se i danas nastavlja. |
|
Drugi primer bi bilo povećavanje efekta
staklene bašte i oštećenje ozonskog omotača: Zahvaljujući efektu staklene bašte
Zemljina atmosfera se zagrejava. Ovo prouzrokuje pad temperature stratosfere,
čime se doprinosi oštećenju ozonskog omotača. Pojačava se UV-zračenje na Zemlju,
što nije štetno samo za ljude, već dovodi do odumiranja morskih planktona. Time, opet, dolazi do
povećanja emitovanja ugljen-dioksida, što povećava efekat
staklene bašte. Atmosfera tik uz Zemlju se još više zagrejava i tako se zatvara
(začarani) krug.
Kako može da se spreči klimatska katastrofa?
Koncentracija gasova staklene bašte u atmosferi ne sme više da se povećava.
Ovo može da se postigne samo drastičnim smanjenjem emitovanja štetnih gasova.
Sagorevanje fosilnih resursa (nafta, zemni gas, ugalj) mora da se smanji i to:
| smanjenjem upotrebe energije, |
| prelaskom na korišćenje alternativnih izvora
energije (sunce, vetar, voda, biomasa). |
Pored toga, atmosferi može da se oduzme određena
količina ugljen-dioksida i to pošumljavanjem. Velike šumske površine koje vrše
ovu funkciju moraju da se očuvaju, seča šume mora da bude zaustavljena.
Ipak, sudeći po izveštaju IPCC-a iz 2001. godine, čak iako bismo istog momenta
prestali sa emitovanjem štetnih gasova i ukoliko bi prestalo zagrejavanje
Zemljine površine i povećavanje nivoa mora, klimatske promene bi se i dalje
nastavile i to desetlećima ili čak stolećima.
Ostali tekstovi u okviru Osnovnog kursa 4
| Gasovi u staklenoj bašti:
O kojim se tačno gasovima radi, odakle dolaze i na koji način se razgrađuju ... [...
više]
|
| Zaštita klime:
Od presudnog je značaja da svaki pojedinac pomogne da se deluje u cilju
sprečavanja klimatskih promjena. Kako treba da se ponašamo da bi se zaštitila
klima ... [... više]
|
| Klimatska politika:
Koje korake preduzima politika na globalnom, nacionalnom i lokalnom nivou da
bi smanjila emitovanje štetnih gasova u atmosferu ... [...
više]
|
| Hronologija:
Hronološki pregled važnih datuma u međunarodnoj politici zaštite životne
sredine ... [... više]
|
| Golfska struja: Da li može da dođe do
skretanja Golfske struje i prestanka "grejanja Evrope toplom vodom" i da li to
može da dovede do novog ledenog doba kao što pokazuje film The Day After Tomorrow ... [...
više]
|
[Autorica: dipl.biol. Marietta Enss, Redakcija: Ragnar Müller]
[Početak
stranice]
|
