Mbrojtja e mjedisit si rrezik venddodhjeje

Çfarë do të thotë  kjo për rrugën drejt qëndrueshmërisë? Nëse gjithnjë e më shumë shtete dhe rajone i besojnë tregut si një instrument (shumë i rëndësishëm) komandimi, atëherë lind rreziku, që në procesin e konkurrëncës mes lokaliteteve përkatëse mbrojtja e mjedisit të shndërrohet në një problem të vendndodhjeve, pasi me urdhëresa të caktuara prodhimi shtrenjtohet. Një rajon apo një vend  me një nivel të lartë në mbrojtjen  e mjedisit nuk do të preferohej nga investitorët. Së këtejmi rrjedh fakti, që tregu vetë nuk është në gjendje të nisë një kthesë drejt qëndrueshmërisë, madje mbrojtja e mjedisit qëndron në një raport bazë jo miqësor me ekonominë e tregut të lirë.

The Tragedy of the Commons (Tragjedia e pasurisë së përbashkët)

"Përdorimi kolektiv i të mirave materiale të lira, sikurse janë livadhet apo pyjet, i garantonte mbijetesën asaj shtrese të popullsisë fshatare si një plotësim i bujqësisë, por vetëm për aq kohë deri sa këto pasuri filluan të tejpërdoreshin, si p.sh.  livadhet, deri sa në fund nuk ofronin më për askënd një bazë ekzistence. Argumenti teorik, i drejtuar në mënyrë eksplicite kundër supozimit, sipas të cilit 'dora e padukshme' përbënte sistemin rregullator më të mirë për përdorimin e pasurive të lira, është si më poshtë:

Arsyeja për tejkonsumimin e livadheve të tokës së përbashkët qëndron në faktin, që çdonjëri prej barinjve përpiqet të rrisë kopenë e tij gjithnjë e më shumë për të shtuar të ardhurat. Ai e bën këtë edhe përtej momentit kur fillon tejkonsumi i livadheve duke qenë se fitimi nga një gjedh më shumë është në të mirë vetëm të tij, por pasojat e tejkonsumit të livadheve në zvogëlimin e të ardhurave prekin dhe shpërndahen në të gjithë barinjtë.

Pra fillimisht ai sillet sigurisht në mënyrë racionale, pasi rritja e të ardhurave të tij bie vetëm nga një masë shumë e vogël e rënies së të ardhurave kolektive. Nisur nga kjo logjikë ai do tw kërkojë sërish të shtojë gjedhët. Por duke qenë se të gjithë barinjtë sillen njësoj, në fund gjendemi përpara tragjedisë, që shuma e sjelljes racionale në nivel individual do të thotë shkatërrimin e të gjithëve. Dora e padukshme në këtë rast, ndryshe nga ç’pretendon Adam Smith, të çon jo drejt mirëqenies por drejt 'mjerimit të kombeve'."

[nga: Ulrich Menzel, Konstelacioni pasvestfalian, mjerimi i kombeve dhe barra e Globalizimit dhe e fragmentimit;  në: (bot.), Rreth paqes së përjetshme dhe mirëqenies së kombeve, Frankfurt/Main 2000, f. 170]

Ndarja e pasurisë së përbashkët si zgjidhje?

Si figura klasike argumentimi mund të përdoren pa hezitim pasuritë e lira "të tejshfrytëzuara" si ajri ose uji, por jo zgjidhja e atëhershme. Toka e përbashkët u nda, secili prej barinjve mori një pjesë të tokës, dikur pazot, të rrethuar me gardh. Duke qenë se tanimë duhet t’i mbante vetë të gjitha pasojat e tejshfrytëzimit ishte në interes të tij të bënte kujdes për madhësinë e kopesë, nëse do të donte një shfrytzim të qëndrueshëm të livadhit të tij.

Vetëkuptohet që pasuritë e sotme të pazot – sikurse është atmosfera e tokës – nuk mund të kufizohen. Për më teper probleme shkakton edhe fakti, që këtu bëhet fjalë shumëfish për pasuri të pazot në nivel global. Problemet globale kërkojnë zgjidhje globale. Sikurse përmendëm edhe në fillim politika në procesin e globalizimit ka jnë pozicion të prapambetur. Politika vazhdon të bëhet kryesisht në nivel shtetesh kombtare.

"Është e nevojshme, të përgatiten të mira publike ndërkombtare, si p.sh. monedha ndërkombtare, siguri juridike globale, një rregullim mbarëbotëror i tregjeve të financës, një rend social botëror, një rend botëror migrimi, një rend botëror komunikimi, një rend botëror mjedisor etj. Por kjo nuk mund të pajtohet me parimet bazë të sistemit shtetëror vestfalez, i cili bazohet pikërisht në kufizimin territorial, në ruajtjen e pavarësisë dhe në parimin e mospërzierjes në punët e brendshme.

Pra thelbi i problemit qëndron në shpërbërjen e niveleve. Tregjet, mediat, publiciteti, problematika e mjedisit, vetë hapësirat sociale janë globalizuar, ndërsa kapacitetet rregullative shtetërore … janë përfshirë pak ose aspak në këtë proces."

[nga: Ulrich Menzel, Konstelacioni postvestfalez, mjerimi i kombeve dhe barra e Globalizimit dhe fragmentimit;  në: (bot.), Rreth paqes së përjetshme dhe mirëqenies së kombeve, Frankfurt/Main 2000, f. 172]

[Autor: Ragnar Müller]

[Kreu i faqes]

Temat:  Të drejtat e njeriut I Udhërrëfyesit I Demokracia I Partitë I Evropa I Globalizimi I Kombet e Bashkuara I Qëndrueshmëria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat