Kursi bazë 5: Cilat janë problemet në rrugën drejt një zhvillimi të qëndrueshëm?

Në Kursin bazë 1 u bë e qartë, se qëndrueshmëria është një koncept ambicioz, duke qenë se kërkon ndryshime themelore në të gjitha fushat politike, shoqërore dhe ekonomike. Kursi bazë 2 tregoi, se si mund të kontribuojë gjithësecili, që të fillohet një kthesë drejt qëndrueshmërisë. Në Kursin bazë 3 u prezantua modeli më i suksesshëm deri tani për realizimin e koncepit të qëndrueshmërisë, Axhenda 21 ose Axhenda Lokale 21. Kursi bazë 4 ka trajtuar në mënyrë ekzemplare njërin prej problemeve globale më urgjente, ndryshimin e klimës.

Ky të menduar u konsolidua pas valës së shokut të atentateve terroriste në SHBA dhe po artikulohet me një apel të fuqishëm për siguri përmes izolimit dhe ruajtjes se gjendjes aktuale: unë dua që të paktën këtu dhe sot – ndoshta edhe nesër – të mbetet kështu siç është, edhe nëse bota përreth është e zhytur në mjerim dhe dhunë. Por kur pyjet tropikale të jenë prerë të gjitha, kur rryma e Gjirit të Meksikës të mos ekzistojë më, kur vërshimet e refugjatëve të mos mund të kontrollohen më, do të jetë shumë vonë për të kuptuar, që 'sustainable development' do të kishte qenë ndoshta rruga më e mirë drejt sigurisë globale – dhe asaj individuale."

[nga: Ulrich Grober, Gjërat konstruktive kërkojnë kohë. Rreth zbulimit të ngadaltë të qëndrueshmërisë; në: Nga politika dhe historia bashkëkohore 31-32/2002, f. 6, versioni online]

Ekonomia e tregut dhe qëndrueshmëria

Ka elemente, që flasin për faktin, se qëndrueshmëria dhe kapitalizmi – të paktën në formën e tij aktuale – janë të papajtueshme përsa u përket qëllimeve dhe idealeve. Në bestsellerin e tij të famshëm "Arti i të dashuruarit " të vitit 1956 psikoanalisti dhe socialpsikologu Erich Fromm diagnostikon si më poshtë:

Duke parë kthesën drejt një zhvillimi të qëndrueshëm vërtetësia e kësaj analize të bën të mendohesh. Në fakt të menduarit tonë ekonomik vazhdon të bazohet në parimin "më shpejt, më lart, më larg, më shumë ",  në besimin se me rritjen ekonomike problemet mund të zgjidhen. Përkundrejt kësaj alternative modelet e reja të mirëqënies si për shembull "më ngadalë, më pak, më mirë, më bukur" zor se gjejnë vesh të hapur (shih "Vizioni i epokës solare").

Shndërrimi i vetëdijes: nga ideja mekanike mbi botën ...

Është i nevojshëm një shndërrim themelor i botëkuptimeve dhe ideve rreth vlerave, -  kështu mendon fizikanti i njohur dhe pararendësi i një këndvështrimi tërësor mbi botën, Fritjof Capra. Ky ndryshim në fakt ka filluar por nuk është mundur të realizohet ende. Në fushën e skencës ai është shkaktuar nga zbulimet unike të fizikës në fillim të shek. XX. Në fushën sociale ai e sheh rolin e pararendësit në lëvizjen e ekologjisë dhe të grave.

Problemi kryesor në rrugën drejt zhvillimit të qëndrueshëm sipas Capra-s qëndron në faktin, që ne kemi mbetur te një ide tashmë e vjetëruar rreth botës, te një perceptim mekanik i jetës, i cili bazohet te fizika e Newton. Këtë paradigmë të tejkaluar tashmë ai e karakterizon si më poshtë në librin e tij mbresëlënës "The Turning Point" (1982):

... deri te ideja tërësore mbi botën

Ky riformulim i bindet një paradigme të re, një këndvështrimi tërësor ose ekologjik mbi botën. Capra përdor edhe termin e "të menduarit sistematik": "Në shkencat natyrore teoria e sistemeve jetësore, zhvilluar pikërisht këto dekadat e fundit, ofron kuadrin shkencor për formulimin e të menduarit të ri ekologjik (...).

Sistemet jetësore janë gjithësi të integruara, cilësitë e të cilave nuk mund të reduktohen në njësi më të vogla. Teoria e sistemeve nuk përqendrohet në elementët themelorë por në parime bazë të organizimit. Në natyrë gjenden me shumicë shembuj sistemesh. Çdo organizëm – që nga bakteria më e vogël, te fusha e gjerë e bimëve dhe kafshëve deri te njeriu – është një gjithësi e integruar pra një sistem jetësor. Të njëjtat aspekte gjithësie dëshmohen  edhe në sistemet sociale si p.sh. në familje ose në një komunitet, si dhe te ekosistemet, të cilat përbëhen nga një sërë organizmash në ndërveprim të përhershëm me materien pa jetë."

[nga: Fritjof Capra, Kohë kthese. Elemente bazë për një ide të re rreth botës, Parathënie mbi botimin gjerman si libër xhepi, Mynih 1991, f. X]

Për këndvështrimin sistematik është me rëndësi qendrore fakti, që tërësia është gjithmonë diçka ndryshe nga thjeshtë shuma e pjesëve të saj. Në këtë pikëpamje, të pranueshme janë vetëm ato masa, të cilat janë solide në mënyrë afatgjatë, pra që nuk do të dëmtonin sistemet jetësore. Në këtë mënyrë, kjo paradigmë e re ekologjike përbën bazën ideale për një zhvillim të qëndrueshëm. Një skicë mbi ndryshimet e vlerave, që rrjedhin së këtejmi, shihet në diagramën e mëposhtme.




Fragmente të tjera në kuadrin e Kursit bazë 5

[Autor: Ragnar Müller]

[Kreu i faqes]

Temat:  Të drejtat e njeriut I Udhërrëfyesit I Demokracia I Partitë I Evropa I Globalizimi I Kombet e Bashkuara I Qëndrueshmëria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat