|
| |
Rryma e Gjirit tė Meksikės
Oqeanet lidhen mė njėri-tjetrin pėrmes sistemesh tė mėdha rrymash. Kėto rryma
oqeanike pa llogaritur qarkullimin atmosferik janė faktori mė i rėndėsishėm
pėr ekuilibrin global tė temperaturės. Ato vihen nė lėvizje nga ndryshimet e
temperaturės dhe tė pėrmbajtjes sė kripės nė ujin e oqeanit. Uji i ftohtė dhe i
pasur nė kripė ulet, pasi ka njė dendėsi mė tė madhe se uji i ngrohtė dhe me
pėrmbajtje mė tė vogėl kripe. Ndėrhyrjet nė temperaurėn apo nė pėrmbajtjen e
kripės sė ujit tė oqeanit ēojnė nė ndryshime me pasoja tė paparashikueshme tė
rrymave gobale oqeanike.

[Pamja: Ministria Federale pėr
Mjedisin, Mbrojtjen e Natyrės dhe sigurinė ndaj Reaktorėve Bėrthamorė] |
Rryma e Gjirit tė Meksikės
e thėnė mė saktė njė degė e rrymės sė Gjirit, rryma e Atlantikut Verior
transporton ujė tė ngrohtė, tropik nga Gjiri i Meksikės nė drejtim tė
Evropės sė Veriut. Kėshtu favorizohet klima e Evropės Perėndimore dhe
Veriore, e cila ėshtė tejet e butė pėr gerėsinė gjeografike nė tė cilėn
ndodhet ("Boiler-i i Evropės").
Uji sipėrfaqėsor, i ngrohtė nė temperaturė 10°C dhe i pasur nė kripė rrjedh
nga Gjiri i Meksikės nė Atlantikun Verior. Erėra tė ftohta arktike e ftohin
atė deri nė rreth 3°C. Nė dimėr uji ngrin pjesėrisht, ku akulli ka vetėm pak
kripė.
Pjesa e pangrirė e ujit tė detit ėshtė tani e ftohtė dhe ka njė pėrmbajtje
tė lartė kripe. Pėr kėtė arsye ai ulet pėrpara Groenlandės dhe Islandės deri
nė rreth 3000 m thellėsi deri nė fund tė detit dhe rrjedh si ujė i ftohtė
sėrish nė drejtim tė jugut. Sa mė
shumė ujė i ftohtė thellėsish tė krijohet,
aq mė
shumė ujė i pasur me kripė del nė sipėrfaqe.
A mund tė ndodhė, qė Rryma e Gjirit tė shterė?
Pėrmes ngrohjes sė tokės intensifikohet qarkullimi global i ujit nė ajėr. Nė
Tropik
avullon mė
shumė ujė, i cili bie nė formė shiu nė gjerėsitė
e ndryshme
gjeografike. Pėrveē kėsaj,
si pasojė e ngrohjes sė tokės shkrijnė akujt
arktikė nė dhe pėrreth Groenlandės dhe ngrin mė pak ujė deti nė dimėr. |
Kėta faktorė bėjnė, qė nė Atlantikun Verior tė rrjedhė gjithnjė e mė tepėr
ujė i ėmbėl. Uji i ėmbėl, qė vjen nga Jugu, hollohet dhe nė njė moment tė
caktuar nuk ėshtė mė aq i ftohtė dhe i kripur sa pėr tė rėnė nė thellėsi. Tani
nuk rrjedh mė ujė i ngrohtė sipėrfaqeje. Rryma e Atlantikut Verior ka pushuar
dhe nė Evropė bėn shumė mė freskėt.
Ndryshe nga filmi "The Day After Tomorrow" (shih
Kursin bazė 4)
ekspertėt nė ēėshtje klime mendojnė se nuk do tė mbėrrijė njė epokė akullnajash.
Krahas kėsaj, nė dekadat e ardhshme pritet njė ndryshim rrėnjėsor i rrymave
detare. Shumica e ekspertėve e shohin kėtė rrezik jo mė herėt se gjysma e dytė e
shek.
XXI.
[Autore: Dipl.Biol. Marietta Enss, Redaktimi: Ragnar Müller]
[Kreu i
faqes]
|