D@dalos - Qëndrueshmëria: Kursi bazë 4

Qëndrueshmëria

"Është e sigurt që do të bëhet më ngrohtë, çështja është vetëm kur dhe sa."
[Peter Usher, Meteorolog pranë Kombeve të Bashkuara, 1986]

Kursi bazë 4: Si mund të mbrohet klima?

Për fat të keq ne kemi një sërë problemesh mjedisore, të cilat pjesërisht ndërthuren fort me njëri-tjetrin. Problemi, në mënyrë të dukshme, më i rëndësishëm duket se është ndryshimi i klimës, sipas një anketimi ekspertësh të vitit 2000. Për këtë arsye më poshtë do ta trajtojmë ndryshimin e klimës në mënyrë ekzemplare.

The Day After Tomorrow – vetëm një vizion horrori?

Në filmin e tij "The Day After Tomorrow" producenti dhe regjisori i filmit Roland Emmerich tregon historinë e një shkencëtari meteorolog, i cili – sikurse edhe pjesa tjetër e botës - kapet në befasi nga një ndryshim i papritur i klimës. Pasojnë stuhi të furishme, Los Angeles shkretohet nga Tornadot, New York-u përmbytet nën një valë gjigante batice dhe të gjithë hemisferën e veriut e përfshin një periudhë akullnaje. Në film është pikërisht shkëputja e Rrymës së Gjirit ajo, që shkakton fillimin e epokës së akullnajave në Evropë dhe SHBA.

Koncepte bazë

Moti ynë është gjendja e atmosferës rreth nesh, e cila karakterizohet nga ndryshime të temperëturës, trysnisë së ajrit, lagështisë, erës, reve dhe reshjeve brenda periudhash të shkurtra kohore (orë, ditë).

Me klimë kuptohet mesatarja e gjendjeve të motit dhe frekuenca e fenomeneve ekstreme te motit në periudha të gjata kohore (vite, shekuj, mijëvjeçarë).

A do të mund të ishte kjo pamja e së ardhmes sonë?

Si prodhim tipik hollivudian ky film i përshkruan ngjarjet natyrisht në mënyrë të ekzagjeruar dhe – per arsye të dramaturgjisë – në një periudhe të ngjeshur kohore. Por gjithsesi e tërë kjo ka një thelb të vërtetë. Ne jemi faktikisht duke shkuar drejt një katastrofe klimatike. Kjo natyrisht nuk do të ndodhë në dekadat e ardhshme – sipas mendimit të pjesës më të madhe të shkencëtarëve – dhe jo në një mënyrë kaq drastike. Shkencëtarët rekomandojnë, që ngrohja globale duhet frenuar, në mënyrë që të mund të pengohen katastrofat.

Shembull i mirë

Gjatë prodhimit të filmit The Day After Tomorrow është bërë kujdes të shkaktoheshin sa më pak nxjerrje dioksidi karboni. Për prurjet e pashmangshme janë paguar vullnetarisht tarifa me qëllim financimin në vende të tjera të masave të marra për reduktimin e dioksidit të karbonit.

Klima jonë po shndërrohet

Gjatë historisë së tokës klima ka qenë gjithmonë në ndryshim, madje pjesërisht në mënyrë dramatike. Ka patur një shkëmbim periudhash të ngrohta dhe akullnajash. Gjithsesi në 10.000 vitet e fundit klima ka qenë veçanërisht e qëndrueshme. Në këtë kohë është zhvilluar civilizim njerëzor. Në 100 vitet e fundit - që prej fillimit të industrializimit – temperatura mesatare globale është rritur me rreth 0,6 °C, pra më shpejt se kurrë më parë në 1000 vitet e shkuara. Diagrama e mësipërme e IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) e bën të qartë këtë zhvillim.

Thelbi i këtij ndryshimi të klimës, rreth të cilit tashmë askush nuk dyshon seriozisht, është ngrohja e tokës, rritja e temperaturës globale të sipërfaqes së tokës. Kjo mbart pastaj edhe ndryshimet e tjera të vërejtura në sistemn global klimaterik: akujt e përhershëm nëpër male dhe blloqet e akujve polarë shkrihen, niveli i detit rritet, qarkullimi i ujit shtohet, reshjet bëhen më ekstreme dhe katastrofat e ashtuquajtura natyrore dhe më të shpeshta.

Nga një raport i IPCC (2001)

Vitet '90-të ishin dekada më e ngrohtë, ndërsa viti 1998 viti më i ngrohtë i shekullit të kaluar.

Analiza të reja të unazave të drurëve, brendësisë së akujve, koraleve dhe shënimeve të ndryshme historik kanë treguar, se ngrohja e shekullit të fundit ka të ngjarë të jetë më e larta në 1000 vitet e shkuara.

Rritja globale e nivelit të detit në shekullin e fundit ka arritur vlerën e rreth 10-20 cm.

Shtresa e dëborës në brezat e mesëm dhe të lartë nordikë, që prej fundit të viteve '60-të është ulur me rreth 10%, në të njëjtën kohë shënohet në shkallë të gjerë një zvogëlim i dukshëm i akujve të përjetshëm në male.

[Burimi: www.bmu.de/klimaschutz/doc/2914.php]

Cilat janë pasojat e ngrohjes së tokës?

[Bild: Hurricane Lilly, Liam Gumley, Space Science and Engineering Center, University of Wisconsin-Madison]

	Akujt e përjetshëm dhe ata polarë shkrihen
	Ngrohje në rritje e oqeanit dhe rritje e nivelit të detit (reduktim i sipërfaqes, ishujt e vegjël kërcënohen në ekzistencën e tyre)
	Përforcohet qarkullimi lobal ujor: në tropik avullon më shumë ujë, i cili bie në formë reshjesh në brezat veriorë; tipologjitë e reshjeve ndryshojnë
	Ulet përbërja e kripës në Atlantikun Verior; po dobësohet Rryma e Gjirit dhe bashkë me të edhe sjellja e rrymave të ngrohta në drejtim të Evropës, që mund të shkojë deri në një ndërprerje të plotë të tyre; nuk përjashtohen ndryshime të menjëhershme të klimës
	Shfaqje të shpeshta të fenomeneve ekstreme të motit: ciklone, shira të fuqishme, përmbytje, thatësira
	Zgjerimi i shkretëtirave (humbje sipërfaqeje, refugjatë mjedisi)
	Ndryshim i bimësisë: mund të zhduken sipërfaqe shumë të mëdha pyjore. Kjo do të çonte në çlirimin e sasive të mëdha të dioksidit të karbonit, që do ta përforconin edhe me tej efektin serë (shih poshtë) dhe do të çonin në një ngrohje më të shpejtë të tokës ("efekti serë galopant ")
	Dëmtim i mundshëm i shtresës së ozonit: supozohet që ngrohja e tokës të sjellë një ftohje të stratosferës (pjesë e Atmosferës në lartësinë 15–25 km), gjë që do të përshpejtonte prishjen e shtresës së ozonit

Përse ngrohet toka? – Efekti serë

Temperaturat e larta në një serë bëjnë, që drita e diellit gjithe energji të hyjë brenda pa pengesa, por pa lënë të dalë jashtë nxehtësia, që lëshon toka. E njëjta gjë ndodh edhe me atmosferën tonë. Këtu veprojnë gaze që absorbojnë rreze infra të kuqe, të ashtquajturat gaze të serës, njësoj si një serë. (më shumë informacione rreth gazeve të serës do të gjeni në një faqe më vete).

Avulli, që gjendet në atmosferë dhe gaze të natyrshme si dioksidi i karbonit, oksidi i azotit (Distickstoffoxid), metani dhe ozoni i lënë të kalojnë shumë lirshëm rrezet me valë të shkurtra dhe të ngarkuara me energji të diellit, por absorbojnë rrezet me valë të gjata të ngrohtësisë së tokës. Gazët e serës e emetojnë këtë energji nga njëra anë në atmosferë dhe nga ana tjetër e rikthejnë ate në sipërfaqe të tokës. Në këtë mënyrë toka ngrohet në një temperaturë mesatare prej rreth 15°C (në vend të rreth –18°C) duke mundësuar kështu jetën e njerëzve në planetin tonë. Ky fenomen quhet efekti serë i natyrshëm.

Përmes aktiviteteve njerëzore që prej fillimit të industrializimit është rritur dukshëm përqendrimi i gazeve serë të natyrshme në atmosferë, para së gjithash ai i dioksidit të karbonit. Përveç kësaj janë çliruar gaze sintetike, që ndikojnë klimën, në mënyrë të veçantë hidrokarburet e halogjenizuara. Kjo e përforcon efektin serë dhe çon në rritjen e temperaturës mesatare globale. Këtu flitet për efektin serë antropogjen (të shkaktuar nga njerëzit.

E rëndësishme është gjithashtu të shihet, që problemet e mjedisit të listuara në fillim janë ndërthurur me njëri-tjetrin dhe mund të përfocohen reciprokisht. Kështu p.sh. shpyllëzimi i pyjeve tropikale ka për pasojë ndër të tjera faktin, që këto nuk mund të thithin më dioksid karboni, gjë që përforcon efektin serë.

Përse që prej rreth 100 vjetësh njerëzit çlirojnë më shumë gaze serë se kurrë më parë?

Në vazhdën e industrializimit dhe, për pasojë, me rritjen më të shpejtë të popullsisë botërore por edhe me shtimin e vëllimit të qarkullimit, u rrit edhe nevoja për energji. Kjo çoi në një djegie disa herë më të madhe të substancave fosile të djegshme. Perveç kësaj pati një shtim të nevojës për ushqime dhe të investimit për garantimin e një standardi të lartë jetese. Kështu u intensifikua bujqësia dhe toka natyrore filloi të shndërrohej gjithnjë e me shumë në tokë bujqësore. Kjo tendencë vazhdon edhe sot.

Një shembull tjetër do të ishte bashkëveprimi i efektit serë dhe prishja e shtresës së ozonit: përmes efektit serë ngrohet atmosfera afër tokës. Kjo ndikon më pas në reduktimine temperaturës në stratosferë duke favorizuar kështu prishjen e shtresës së ozonit. Rrezatimi Ultraviolet ne toke rritet. Kjo është e rrezikshme jo vetëm për njerëzit por çon edhe në shuarjen në rritje të planktonit të detit. Në këtë mënyrë çlirohet më shumë dioksid karboni, çka gjithashtu përforcon efektin serë. Atmosfera në afërsi të sipërfaqes së tokës vazhdon të ngrohet dhe me këtë mbyllet rrethi vicioz.

Si mund të shmanget ende një katastrofë natyrore?

Përqendrimi i gazeve të serës në atmosferë nuk duhet të rritet më. Dhe kjo mund të arrihet vetëm përmes një reduktimi drastik të emetimeve. Djegia e substancave fosile të djegshme (naftë, gaz, qymyr) duhet të reduktohet përmes:

	Uljes së konsumit të energjisë
	Ristrukturimit të furnizimit me energji duke përdorur energji të rigjenerueshme (diell, erë, ujë, biomasa, ngrohtësinë e tokës)

Përveç kësaj nga atmosfera mund të hiqet dioksidi i karbonit, p.sh. përmes pyllëzimit. Zona të mëdha pyjore, të cilat shërbejnë si lugje, duhen ruajtur me kujdes, d.m.th. duhet ndalur shpyllëzimi i rrafshët.

Por edhe në rastin e një ndaljeje të menjëhershme të të gjitha emetimeve, kjo sipas raportit të IPCC të vitit 2001 në lidhje me ndryshimin e klimës, ngrohja e atmosferës dhe rritja e nivelit të detit do të vazhdojë ende për dekada, madje shekuj me rradhë.

Fragmente të tjera në kuadrin e kursit bazë 4

	Gazet serë: Çfarë substancash janë më hollësisht, prej nga vijnë dhe si mund të eliminohen ... [... më shumë]
	Mbrojtja e klimës: Me rëndësi vendimtare është fakti, që individi të kontribuojë për të mos lejuar ndryshimin e klimës. Si duhet të sillet njeriu për të mbrojtur klimën ... [... më shumë]
	Politika klimatike: Çfarë ndërmerr politika në nivel global, kombëtar dhe rajonal për të ulur emetimet e gazeve të serës ... [... më shumë]
	Kronologji: Elementet themelore të politikës ndërkombëtare mjedisore në një vështrim kronologjik ... [... më shumë]
	Rryma e gjirit: A është e mundur që Rryma e Gjirit, "prurja e ujërave të ngrohta në Evropë", të ndërpritet dhe të çojë në një eopkë të re akullnajash, sikurse tregohet edhe në filmin The Day After Tomorrow... [... më shumë]

... shko më tej te Kursi bazë 5: Cilat janë problemet, që lindin në rrugën drejt një zhvillimi të qëndrueshëm?

[Autore: Dipl.Biol. Marietta Enss, Redaktimi: Ragnar Müller]

[Kreu i faqes]

Temat:  Të drejtat e njeriut I Udhërrëfyesit I Demokracia I Partitë I Evropa I Globalizimi I Kombet e Bashkuara I Qëndrueshmëria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

Kjo ofertë online është zhvilluar nga a gora-wissen, Shoqata e Shtutgartit për përçim dijesh rreth mediave të reja dhe edukimit politik (GbR). Në rast pyetjesh ose vërejtjesh drejtohuni Ju lutemi te ne.