Vizioni i një epoke solare

"Koncepti u bë objekt diskutimi … në vitet '90-të. Duke u nisur nga katastrofat kërcënuese klimaterike, në qendër u vunë kushtet e përgjithshme politike dhe ekonomike për mbijetesën e njerëzimit. Niveli i stileve të jetesës, dimensionet kulturore, pra, ato estetike, etike dhe spirituale të kalimit në qëndrueshmëri mbetën në hije në mënyrë të konsiderueshme. Këo aspekte u tematizuan vetëm në qarqe të vegjël dhe relativisht pak të rëndësishme. Bisedat e Toblach-ut u shndërruan në një pikë kyçe të këtij rrjeti në vitet 1985 deri në vitin 1999.

Rrethi i njohur i diskutimeve, veçanërisht në hapësirën gjermanofolëse dhe në Itali, vendosi në qendër të vëmendjes së tij gjithnjë e më me forcë dimensioin kulturor të qëndrueshmërisë, duke u zhvendosur nga trajta teknike e kthesës ekologjike. Në vitin 1992, viti i Samitit ndërkombëtar të Rio-s, iniciatori i bisedimeve të Toblach-ut, artisti nga Tiroli i Jugut, sociologu dhe alpinisti Hans Glauber formuloi koordinatat e modelit të ri të mirëqenies: 'më ngadalë, më pak, më mirë, më bukur'. Megjithë kritikën ndaj zhvillimit shkatërrimtar të civilizimit kjo linjë teorike e merr seriozisht forcën joshëse të thënies 'më shpejt, më lart, më larg, më tepër'. Ajo nuk e nënvlerëson aftësinë ngulmuese të paradigmës së rritjes ekonomike, e cila premton stabilitet dhe siguri. Ajo nuk e anashkalon joshjen estetike dhe profetizimet fatlume të botës së konsumit. Në një garë konkurimi të këtyrë dy modeleve projekti i ri duhet të rrisë forcën e vet joshëse dhe të tregojë se është 'thjesht më i bukur'.

'Vizioni është epoka solare, epoka e kulturës së re gjithëpërfshirëse të qëndrueshmërisë.' Epoka fosilo-bërthamore është vetëm një episod i shkurtër në historinë e njerëzimit. Ajo përmbledh epokën nga fillimi i industrializimit deri maksimumi në shterimin e burimeve fosile. Më parë njerëzimi jetonte vetëm nga dielli. Më pas ai do të jetojë sërish vetëm nga dielli. Gjithsesi kjo epokë e dytë solare do të mundësojë një jetë në një nivel shumë më të lartë civilizimi se sa e para. Sepse falë teknologjive të reja, para së gjithash falë mundësisë për të prodhuar energji nga dielli, do të jetë e mundur, që kjo energji të shfrytëzohet më mirë dhe në mënyrë më fleksible.

Do të jetë një civilizim i decentralizuar, më demokratik dhe më i drejtë. Sepse në dallim nga nafta, substancat e tjera djegëse fosile dhe bërthamore, pronësia e të cilave fokusohet në pak duar, dielli është për të gjithë. Ne nuk kemi mundësi të pronësojmë diellin. Kemi vetëm mundësi përdorimi. Krahas kësaj, burimi i energjisë diell ka përparësinë, që ai disponohet me bollëk pikërisht atje ku mbizotëron varfëria. Utopia e një zhvillimi më të drejtë po vjen shumë afër nesh.

Projekti i ri civilizues ngre një ekuilibër të ri mes të mirave materiale dhe atyre jomateriale, një cilësi të gjithanshme jetese, në vend të një mirëqenieje materiale të njëanshme. 'Ekonoma e jetesës së mirë përbëhet nga një kombinim, i pajtueshëm me natyrën, të konsumit në masën e duhur dhe të të mirave jomateriale' (Tezat e Toblach-ut 1997). Epoka solare mundëson një civilizim shumë më të lehtë për nga pikëpamja e burimeve. Ajo bazohet në një mënyrë të re prodhimi dhe konsumi. Ajo njeh domosdoshmërinë  e pranimit të kufijve në mënyrë kreative. Ajo e shndërron në koncept debatin me kufizimin sasior dhe kërkon potencialet për një rritje të rrufeshme dhe të vazhdueshme në fushën e të mirave dhe vlerave jomateriale. 'Funksioni i të mirave materiale në thelb qëndron në lehtësimin e evidentimit të të mirave jo-materiale dhe të mirave komunitare.' (Gerhard Scherhorn, Bisedimet e  Toblach-ut 1997). Kufizimi shndërrohet kështu vetë në një burim. E rëndësishme është, që nga këto kufizime të nxirret maksimumi. Zhvillohet kështu estetika e masës së duhur.

'Edhe bukuria është një mjet jetese' (Tezat e Toblach-ut 1998). Ajo është një nevojë bazë. Pa të jeta nuk është e realizuar. Nga përvoja e bukurive të plagosura, pra, peizazhe të përçudnuara dhe trishtimi urban, ana tjetër e medaljes së prodhimit masiv industrial, del në skenë angazhimi për kulturën e qëndrueshmërisë. Ajo shpaloset në një raport të kujdesshëm me burimet. Ajo u vë theksin veçorive dhe traditës lokale sikurse shumëllojshmërisë natyrore dhe kulturore. Shija e produkteve ushqimore ekologjike, perceptimi shqisor i natyrës, ngacmimi tërheqës i design-it të këndshëm dhe arkitekturës së mirë, kjo është kënaqësia e të jetuarit (...).

Një ëndërr evropiane?

Megjithë anketimet e opinionit, të cilat e vlerësojnë me nota të larta simpatie energjinë diellore, megjithë ndonjë sukses të arrirë në përpjekjen për të përpunuar zgjidhje të qëndrueshme  dhe për t’u dhënë atyre 'vendin e tyre në jetë' – nuk mund të flitet për një mobilizim më të madh për kalimin në epokën solare. Në fakt mbizotëron një situatë e veçantë, jo e mirë dhe paradoksale: në momentin, ku thuhet vrenjtur, që ne kemi jetuar tej mundësive tona dhe që në të ardhmen duhet t’ia dalim me më pak, duket që koncepti i qëndrueshmërisë po humb ndikimin e tij. Në thelb të gjithë kësaj është strategjia e reduktimit të vetëdijshëm. Pikërisht në këtë mënyrë ai do të kishte potencialin, që në kohë krizash  të hapë rrugë të kalueshme. E megjithatë mbizotëron opinioni, sipas të cilit vetëm me një rritje të 'fuqishme' ekonomike do të mund të arrinim qëndrueshmërinë. Në vend, që të inkurajojë për më pak, politika dhe shoqëria angazhohen në mënyrë të frikshme për një rritje të mëtejshme, hamendësisht iluzionare, të ekonomisë.

ëhtë një die e guximshme, që në këtë situatë të vendosësh qëndrueshmërinë në qendër të një 'ëndrre evropiane'. Pikërisht këtë tentativë befasuese … e ka marrë përsipër shkrimtari amerikan Jeremy Rifkin. Fillimisht ai diagnostikon 'vdekjen e ngadaltë të ëndrrës amerikane' dhe 'Universalizimin e ëndrrës evropiane'. Ku qëndrojnë dallimet? 'Ëndrra evropiane i vë lidhjet komunitare mbi autonominë individuale, shumëllojshmërinë kulturore mbi asimilimin, cilësinë e jetës mbi akumulimin e pasurive, zhvillimin e qëndrueshëm mbi rritjen e pakufizuar materiale' (f. 9). Në shek. XXI, thotë Rifkin, është duke u zbehur forca tërheqëse e një modeli, i cili ngrihet para së gjithash mbi lirinë individuale, që kuptohet pikë së pari si e drejta për shfrytëzim pa pengesa të burimeve dhe akumulim të pakufizuar të pasurive individuale. Ëndrrës amerikane ai i vë përballë ëndrrën e re evropiane. Tiparet e saj janë 'cilësia e jetesës, respekti i ndërsjellë për kulturat, një lidhje e qëndrueshme me natyrën dhe paqe me njerëzit përreth'.

Duke refuzuar politikën tradicionale pë pushtet dhe primatin e interesave ekonomike, me përkushtimin e vendosur ndaj parimit të kujdesit paraprak dhe me një kulturë empatie evropianët do të mund të nxjerrin mësime nga katastrofat e historisë së tyre dhe pasojat ekologjike të mënyrës së tyre të prodhimit. Kështu, ata do të mund t’i drejtohen qetësisht botës së globalizuar të shek.XXI si  'superfuqi  e pazhurmshme'. 'Ëndrra Evropiane është një linjë e argjendtë në horizontin e një bote të vuajtur. Ajo na tërheq drejt një kohe të re përfshirjeje, diversiteti, cilësie jetese, shpalosjeje të çlirët, qëndrueshmërie, drejt një epoke të re të të drejtave universale të njeriut dhe atyre të natyrës dhe paqes mbi tokë. Ne amerikanët', përfundon Rifkin, 'kemi thënë gjithmonë, se ia vlen të vdesësh për ësndrrën amerikane. Për ëndrren evropiane ia vlen të jetosh' (f. 411)."

[nga: Ulrich Grober, Të menduar i ri mbi mirë-jetesën. Burime kulturore për një epokë solare; në: Nga politika dhe historia bashkëkohore 37/2004, f. 26-27 dhe f. 30, Versioni online]

[Libri i cituar: Jeremy Rifkin, Ëndrra evropiane. Vizioni i një superfuqie jo të zhurmshme, Frankfurt/Main - New York 2004]

[Autor: Ragnar Müller]

[Kreu i faqes]

Temat:  Të drejtat e njeriut I Udhërrëfyesit I Demokracia I Partitë I Evropa I Globalizimi I Kombet e Bashkuara I Qëndrueshmëria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat