|
| |

|
"30-40
pėrqind e tė gjitha problemeve mjedisore kanė pėr shkak direkt ose
indirekt mostrat dominuese tė konsumit."
[nga: Zyra
Federale pėr Mjedisin (bot.), Mostrat e Konsumit tė Qėndrueshėm dhe
stile postmateriale jetese, Berlin 1997, F. 1] |
|
Si veproj
unė nė mėnyrė tė qėndrueshme? - Shembull:
Konsum i
qėndrueshėm
"Qėndrueshmėria
si parim pėrcakton bashkėveprimin e tre dimensioneve, ekologjik, ekonomik dhe
social ... Si i lidhur ngushtė me sjelljen e konsumatorit, dimensioni ekologjik i
qėndrueshmėrisė ka pėrparėsi. Zhvillimi ekonomik dhe mirėqenia janė tė mundshme
nė mėnyrė afatgjatė vetėm brenda njė kuadri tė integruar, i cili vlen si bazė e
jetės pėr natyrėn. Por nga ana tjetėr aspektet ekonomike dhe sociale shėrbejnė
pėr 'realizimin' e ekologjisė: Prodhimi ekologjik dhe konsumi mund tė realizohen
vetėm atėherė kur ato janė tė pagueshme nga konsumatori
dhe atėherė kur si
konsumi ashtu edhe prodhimi ndodhin nė rrethana tė pranueshme sociale."
[nga: Bundestag-u gjerman (bot.), Raporti pėrfundimtar i Komisionit tė Anketimit
"Globalizimi i ekonomisė botėrore, f. 381 shėnimi 119,
Versioni online]
Mostrat e konsumit
dhe prodhimit tė paqėndrueshėm pėrbėjnė shkakun kryesor pėr problemet mjedisore
tė tė gjitha niveleve nga ai lokal deri tek ai global. Pėr kėtė arsye Axhenda
21, pėr tė cilėn flet edhe Kursi
bazė 3,
trajton temėn e "Ndryshimit
tė zakonve konsumatore".
Veē kėsaj, tema e "konsumit tė qėndrueshėm" sikurse tema e qėndrueshmėrisė nė
tėrėsi ėshtė e lidhur ngushtė me tema tė tjera si p.sh. drejtėsia (globale),
shpėrndarja ose globalizimi, tema kėto, qė do tė trajtohen mė hollėsisht mė tej
(shko te Kompleksi tematik mbi Globalizimin).
|
"Veēanėrisht
nė vendet industriale tė ashtuquajtura tė pasura mbizotėrojnė zakone konsumatore,
tė cilat karakterizohen nga konsumi i tepėrt dhe burime, tė cilat nuk mund tė
merren nė konsideratė nė mėnyrė tė vazhdueshme. Ndėrsa nė pjesė tė caktuara
tė botės konsumohet nė mėnyrė tė rregullt deri nė shpėrdorim, pjesėt mė tė
varfėra tė popullsisė (sė botės) shpeshherė nuk janė nė gjendje tė plotėsojnė
nevojat e tyre mė themeltare. Pėr kėtė arsye ndryshimi i mostrave tė konsumit
dhe prodhimit ka pėr parakusht njė strategji, qė tė marrė parasysh para sė
gjithash mungesėn e ekuilibrit tė kėtyre mostrave (...).
Fushė veprimi
tematiko-gjithėpėrfshirėse
Konsumi i qėndrueshėm
ėshtė njė fushė veprimi shumėshtresore, e cila
pėrfshin shumė tema. Ndryshimi i sjellljes sė konsumatorit ėshtė njė proces
ku marrin pjesė njė numėr i madh grupesh shoqėrore. Krahas ekonomive
shtėpiake private, si grup pėrcaktues konsumatorėsh janė edhe institucionet
qeveritare, ekonomia, institucionet arsimore, OJQ-tė dhe njė sėrė grupimesh
tė tjera tė prekura nga ky proces. Nė kėtė kontekst ėshtė edhe detyrim i
qeverisė tė krijojė kushte tė pėrshtatshme, ndėrsa vetė procesi duhet tė
mbartet nė radhė tė parė nga iniciativa dhe angazhimi i i konsumatorėve tė
ndryshėm.
Ndryshimi i zakoneve tė konsumit
Ndryshimi i zakoneve tė konsumit presupozon fillimisht njė shndėrrim tė
thellė tė sistemit tė vlerave dhe stileve tė jetesės. Megjithatė,
ndryshimet nė tė menduarit dhe vepruarit e konsumatorit nuk mund tė
imponohen nga qeveria. |
|
"Nuk
ekziston ... ideali i njė konsumi me pėrspektivė.
Individualiteti i vendimeve tė konsumatorėve ėshtė njė element
pėrbėrės i shoqėrive moderne dhe pluraliste, i cili nuk vihet nė
diskutim nga skenarėt e mėnyrave tė njė ekzistence tė qėndrueshme.
Gjithsesi, sot ashtu sikurse edhe nė tė ardhmen, vendimet e
konsumatorėve do tė vazhdojnė tė ndikohen fuqishėm nga kushtet e
pėrgjithshme. Kėtu bėjnė pjesė normat e pėrgjithshme politike, ēmimet,
teknologjitė nė dispozicion, niveli i tė ardhurave dhe shpėrndarja e
tė ardhurave, normat shoqėrore dhe idealet specifike sipas grupeve si
dhe, jo mė pak tė rėndėsishme, ndikimet nga publiciteti dhe marketingu."
[nga: Joachim H. Spangenberg/Sylvia Lorek, Aspektet social-ekonomike
nė shndėrrimin e konsumit orientuar pėr nga qėndrueshmėria; nė: Nga
politika dhe historia bashkėkohore 24/2001, f. 23,
Versioni
online]
|
|
Ndaj
realizimi i stileve tė reja dhe tė qėndrueshme tė konsumit kėrkon sė pari njė
punė voluminoze informative, sqaruese dhe kėshilluese
Pėr konsumatorin duhen
bėrė mė transparente produktet dhe rrugėt e transportit tė tyre si dhe duhen
demonstruar ēmimet, 'qė thonė tė vėrtetėn ekologjike', dhe alternativat pėr
mbrojtjen e mjedisit.
Fusha veprimi tė konsumit tė qėndrueshėm
Vetėm nė njė hap tė dytė mund tė shtrohet pyetja, se me anė tė cilave masa
konkrete mund tė realizohet njė sjellje nė kuptimin e konsumit tė pėrgjithshėm.
Me njė rėndėsi thelbėsore
cilėsohen fushat e mėposhtme tė veprimit:
>
Shmangia
dhe pėrpunimi i plehrave
 |
Mbėshtetja e Recycling nė nivel konsumatorėsh |
 |
Pėrdorimi i sistemeve shumėpėrdorimshe dhe rimbushėse |
 |
Shmangia e pėrdorimit tė ambalazheve tė shtrenjta |
 |
Favorizimi i importit tė produkteve tė pajtueshme me mjedisin |
 | Ndarja
e plehrave tė shtėpisė/ asgjėsimi i plehrave sipas llojeve |
 | Blerja e
produkteve jetėgjata |
>
Konsumi i
energjisė dhe i ujit
 |
Pėrhapja
e teknologjive tė pajtueshme mė mjedisin |
 |
Mbėshtetja e kėrkimeve shkencore dhe zhvillimit nė fushėn e energjive tė
pajtueshme me mjedisin |
 |
Pėrdorim (edhe mė i fuqishėm) i energjive tė rigjenerueshme |
 |
Pakėsim i konsumit dhe rėndimit tė ujit |
 |
Pėrdorim (edhe mė i madh) i aparaturave qė kursejnė energjinė dhe ujin |
>
Lėvizshmėria
 | Pėrdorimi i
mjeteve tė qarkullimit me konsum tė vogėl |
 |
Pėrdorimi i mjeteve tė qarkullimit publik |
>
Tė ushqyerit
>
sigurim i jeteses nė
pajtim me mjedisin
 |
Pėrcjellja e produkteve tė pėrdorura |
 |
Preferimi i produkteve me vulė ekologjike |
 |
Ofertat pėr qera, secondhand
(dorė e dytė)
dhe shkėmbime ('merr hua nė vend qė tė
zotėrosh', rrathė shkėmbimesh) |
 |
Pėrdorim i pėrbashkėt i tė mirave materiale jetėgjata ('Car Sharing')" |
|
|
"Tė jetosh
nė mėnyrė tė qėndrueshme do tė thotė tė jetosh mirė, shėndetshėm, nė
partneritet dhe me tolerancė, tu japėsh gjėrave vlerėn e tyre, tė
shijosh nė mėnyrė tė vetėdijshme, dhe tė konsumosh me shije. Kjo do tė
thotė gjithashtu tė bėsh kujdes pėr cilėsinė, tė mos ndjekėsh ēdo
lloj mode por edhe tė mos i pėrbuzėsh tė gjitha kjo bėn pjesė nė
cilėsinė e jetės. Tė konsumosh nė mėnyrė tė qėndrueshme do tė thotė,
tė mos harrosh se armiku i sė mirės ėshtė mė e mira por jo mė e lira;
qė ndjenja e komunitetit dhe individualizmit janė tė lidhura shumė
ngushtė, njėsoj si partneriteti dhe pavarėsia. Stilet e njė jetese tė
qėndrueshme janė arti i sjelljes sė drejtė nė struktura tė gabuara.
Pėr kėtė arsye ajo ka nėvojė pėr tė dyja Politikė nga lart dhe
veprim nga poshtė. Vetėm duke qenė tė dyja mund tė lindin struktura
tė qėndrueshme prodhimi, konsumi dhe ekonomie."
[nga: Joachim H. Spangenberg/Sylvia Lorek, Aspektet social-ekonomike
nė shndėrrimin e konsumit orientuar pėr nga qėndrueshmėria; nė: Nga
politika dhe historia bashkėkohore 24/2001, f. 29,
Versioni online]
|
|
Idealet
pėr strategjinė "Mė mirė, ndryshe, mė pak " e Institutit tė
Wuppertalit pėr klimėn, mjedisin, energjinė:
1. tė jetojmė mirė nė vend qė tė kemi shumė
2. qyteti si mjedis jetese
3. tė bėjmė durim dhe tė japim kohė
4. Rigjenerimi i tokės dhe bujqėsisė
5. Nga malet e plehrave ne ciklet e mbyllura
6. Infrastrukturė e nxėnėshme
7. Ekonomi tregu e gjelbėr
8. Civilizimi i konflikteve
9. Drejtėsia dhe fqinjėsia globale
10. Aspekte tė njė shkolle me tė ardhme
[Instituti
i Wuppertalit
nė Internet] |
|
[nga:
Ministria Federale pėr mjedisin, mbrojtjen e natyrės dhe sigurinė ndaj
reaktorėve bėrthamorė (bot.), Politikė mjedisore. Axhenda Lokale 21 dhe zhvillimi
i qėndrueshėm nė komunat gjermane, 10 vjet pas Rio-s: Bilanc dhe Perspektiva,
Berlin 2002, f. 127-129]
Strategjia pėr efiēiencė dhe sufiēencė
Pėr realizimin
e kthesės
drejt njė shoqėrie
(botėrore) tė qėndrueshme duhen modele, si ai i tė sipėrpėrmendurit dhe tė
mirėnjohurit
Institutit tė Wuppertalit.
Pėr tu
dhėnė jetė kėtyre modeleve kėrkohet guxim dhe aftėsi krijuese. Nė kėtė kontekst
diskutohen dy strategji, qė plotėsojnė njėra tjetrėn, sikurse e bėn tė qartė
edhe fragmenti i mėposhtėm i tekstit me autor Ulrich Grober:
"Strategjia e efiēencės synon reduktimin drastik tė konsumit tė natyrės
pėrmes ndryshimit tė kursit tė pėrparimit teknik. Nė qendėr ėshtė rritja e
produktivitetit tė burimeve me faktorin 4 dhe nė afat tė gjatė me faktorin 10.
Reduktimi i konsumit tė burimeve natyrore natyrisht ėshtė njė sfidė tejet e
madhe pėr artizanėt, zbatuesit, njerėzit krijues dhe sipėrmarrės. Kjo do tė
thotė 'njė revolucion i ri teknologjik me pėrmasa tė ngjashme sikurse
Revolucioni Indstrial' (Ernst Ulrich von
Weizsäcker). E megjithatė, ky projekt i
guximshėm ėshtė mė pak i diskutueshėm dhe, ndėrkohė konsensual nė shumė fusha.
Gjithsesi strategjia e efiēencės pėrbėn vetėm njė nivel tė kalimit nė njė
zhvillim tė qėndrueshėm. Ajo duhet tė plotėsohet dhe mbartet nga njė dimension,
tė cilin autorėt
nė Institutin e
Wuppertalit e kanė quajtur Strategji e
suficiencės. Kėtu ėshtė fjala pėr
nevoja dhe stile jetese, pėr njė
pėrkufizim tė ri tė cilėsisė sė jetesės. Me kėtė nuk nėnkuptohet absolutisht
heqja dorė nga vizioni i njė jete tė mirė. Ēelėsi, pėrkundrazi, ėshtė te
koncepti i 'modeleve tė reja tė mirėqenies'.
'Dyfish mė pak, pėr tė qenė dyfish mė mirė': Kjo thėnie praktike e sipėrmarrėsit
ekologjik nga Mynihu Karl Ludwig Schweisfurth qėllon nė thelbin e ēėshtjes. Ajo
ēka ai rekomandon pėr konsumin e produkteve ushqimore, mund tė ketė vlerė edhe
nė fusha tė tjera tė
jetės
sė pėrditshme. Civilizimi sipas sufiēiencės kėrkon 'masėn
e duhur' dhe balancėn mes tė mirave materiale dhe jomateriale, mes
mirėqenies nė kėndvėshtrimin e tė mirave, kohės dhe hapėsirės.
Ai kėrkon tė dijė, se pėr ēfarė kemi
me tė vėrtetė nevojė. Pėr tė edhe bukuria
ėshtė mjet jetese. Ai rekomandon pėrqendrimin nė gjėrat mė optimale, pra nė mė
tė mirėn, nė cilėsinė, nė jetėgjatėsinė, nė vend tė maksimumit. (...) Ai
mbėshtet kulturėn e vetėkufizimit dhe elegancėn e thjeshtėsisė duke iu
rikthyer kėshtuudhėve tė vjetra tė filozofisė tė artit pėr tė jetuar (...).
Duke u nisur nga ideja e qėndrueshmėrisė ka lindur dhe ėshtė zhvilluar fuqishėm
njė lėvizje kėrkuese, njė 'nėnkulturė nė nivel botėror e orientuar
ekologjikisht' (Wolfgang Sachs) me ngjashmėri nė pėrkufizime e problematikė, nė
perspektivat e synuara dhe nė linjat e reformave. Kjo ėshtė njė lėvizje, qė
pėrmbledh iniciativat dhe sipėrmarrjet ekologjike, pjesė tė administratės publike
dhe institucioneve ekonomike, ka ngritur njė kapital dijesh dhe kompetencash nė
sektorė tė panumėrt eksperimentalė dhe shėrben si bazė pėr ndryshime tė
nevojshme."
[nga: Ulrich Grober, Ideja e qėndrueshmėrise si projekt civilizues; nė: Nga
politika dhe historia bashkėkohore 24/2001, f. 5,
Versioni online]
|
"Njė
produkt tė vlerėsohet nė tė gjitha fushat, pra, tė prodhohet dhe tregtohet nė
kushtet e drejtėsisė sociale, duke mbrojtur natyrėn, duke rritur kafshėt nė
pėrkatėsi me llojet e tyre, pa udhė tė gjata transporti dhe tė paketuara nė
mėnyrė tė tillė, qė tė shmangen plehrat, vetėm nė kėtė rast ai do tė ishte i
qėndrueshėm."
[nga:
Willi
Linder, Javė meditimi: nė: mjedisi & edukimi 03/2004, f. 8] |
[Autor: Ragnar Müller]
[Kreu i
faqes]
|