Konsumi
Lart Fairtrade Iniciativat Bujqėsia Konsumi Turizmi Energjia diellore

 


 

Qėndrueshmėria



 

"30-40 pėrqind e tė gjitha problemeve mjedisore kanė pėr shkak direkt ose indirekt mostrat dominuese tė konsumit."

[nga: Zyra Federale pėr Mjedisin (bot.), Mostrat e Konsumit tė Qėndrueshėm dhe stile postmateriale jetese, Berlin 1997, F. 1]


Si veproj unė nė mėnyrė tė qėndrueshme? - Shembull:

Konsum i qėndrueshėm

"Qėndrueshmėria si parim pėrcakton bashkėveprimin e tre dimensioneve, ekologjik, ekonomik dhe social ... Si i lidhur ngushtė me sjelljen e konsumatorit, dimensioni ekologjik i qėndrueshmėrisė ka pėrparėsi. Zhvillimi ekonomik dhe mirėqenia janė tė mundshme nė mėnyrė afatgjatė vetėm brenda  njė kuadri tė integruar, i cili vlen si bazė e jetės pėr natyrėn. Por nga ana tjetėr aspektet ekonomike dhe sociale shėrbejnė pėr 'realizimin' e ekologjisė: Prodhimi ekologjik dhe konsumi mund tė realizohen vetėm atėherė kur ato janė tė pagueshme nga konsumatori … dhe atėherė kur si konsumi ashtu edhe prodhimi ndodhin nė rrethana tė pranueshme sociale."

[nga: Bundestag-u gjerman (bot.), Raporti pėrfundimtar i Komisionit tė Anketimit "Globalizimi i ekonomisė botėrore, f. 381 shėnimi 119
, Versioni online]

Mostrat e konsumit dhe prodhimit tė paqėndrueshėm pėrbėjnė shkakun kryesor pėr problemet mjedisore tė tė gjitha niveleve – nga ai lokal deri tek ai global. Pėr kėtė arsye Axhenda 21, pėr tė cilėn flet edhe  Kursi bazė 3, trajton temėn e "Ndryshimit tė zakonve konsumatore".

Veē kėsaj, tema e "konsumit tė qėndrueshėm" – sikurse tema e qėndrueshmėrisė nė tėrėsi – ėshtė e lidhur ngushtė me tema tė tjera si p.sh. drejtėsia (globale), shpėrndarja ose globalizimi, tema kėto, qė do tė trajtohen mė hollėsisht mė tej
(shko te Kompleksi tematik mbi Globalizimin).

"Veēanėrisht nė vendet industriale tė ashtuquajtura tė pasura mbizotėrojnė zakone konsumatore, tė cilat karakterizohen nga konsumi i tepėrt dhe burime, tė cilat nuk mund tė merren nė konsideratė nė mėnyrė tė vazhdueshme. Ndėrsa nė pjesė tė caktuara tė botės konsumohet nė mėnyrė tė rregullt deri nė shpėrdorim, pjesėt mė tė varfėra tė popullsisė (sė botės) shpeshherė nuk janė nė gjendje tė plotėsojnė nevojat e tyre mė themeltare. Pėr kėtė arsye ndryshimi i mostrave tė konsumit dhe prodhimit ka pėr parakusht njė strategji, qė tė marrė parasysh para sė gjithash mungesėn e ekuilibrit tė kėtyre mostrave  (...).

Fushė veprimi tematiko-gjithėpėrfshirėse

Konsumi i qėndrueshėm … ėshtė njė fushė veprimi shumėshtresore, e cila pėrfshin shumė tema. Ndryshimi i sjellljes sė konsumatorit ėshtė njė proces ku marrin pjesė njė numėr i madh grupesh shoqėrore. Krahas ekonomive shtėpiake private, si grup pėrcaktues konsumatorėsh janė edhe institucionet qeveritare, ekonomia, institucionet arsimore, OJQ-tė dhe njė sėrė grupimesh tė tjera tė prekura nga ky proces. Nė kėtė kontekst ėshtė edhe detyrim i qeverisė tė krijojė kushte tė pėrshtatshme, ndėrsa vetė procesi duhet tė mbartet nė radhė tė parė nga iniciativa dhe angazhimi i i konsumatorėve tė ndryshėm.

Ndryshimi i zakoneve tė konsumit

Ndryshimi i zakoneve tė konsumit presupozon fillimisht njė shndėrrim tė thellė tė sistemit tė vlerave dhe stileve tė jetesės. Megjithatė, ndryshimet nė tė menduarit dhe vepruarit e konsumatorit nuk mund tė imponohen nga qeveria
.

"Nuk ekziston ... ideali  i njė konsumi me pėrspektivė. Individualiteti i vendimeve tė konsumatorėve ėshtė njė element pėrbėrės i shoqėrive moderne dhe pluraliste, i cili nuk vihet nė diskutim nga skenarėt e mėnyrave tė njė ekzistence tė qėndrueshme. Gjithsesi, sot ashtu sikurse edhe nė tė ardhmen, vendimet e konsumatorėve do tė vazhdojnė tė ndikohen fuqishėm nga kushtet e pėrgjithshme. Kėtu bėjnė pjesė normat e pėrgjithshme politike, ēmimet, teknologjitė nė dispozicion, niveli i tė ardhurave dhe shpėrndarja e tė ardhurave, normat shoqėrore dhe idealet specifike sipas grupeve si dhe, jo mė pak tė rėndėsishme, ndikimet nga publiciteti dhe marketingu."

[nga: Joachim H. Spangenberg/Sylvia Lorek, Aspektet social-ekonomike nė shndėrrimin e konsumit orientuar pėr nga qėndrueshmėria; nė: Nga politika dhe historia bashkėkohore 24/2001, f. 23, Versioni online]

Ndaj realizimi i stileve tė reja dhe tė qėndrueshme tė konsumit kėrkon sė pari njė punė voluminoze informative, sqaruese dhe kėshilluese … Pėr konsumatorin duhen bėrė mė transparente produktet dhe rrugėt e transportit tė tyre si dhe duhen demonstruar ēmimet, 'qė thonė tė vėrtetėn ekologjike', dhe alternativat pėr mbrojtjen e mjedisit.

Fusha veprimi tė konsumit tė qėndrueshėm

Vetėm nė njė hap tė dytė mund tė shtrohet pyetja, se me anė tė cilave masa konkrete mund tė realizohet njė sjellje nė kuptimin e konsumit tė pėrgjithshėm. Me njė rėndėsi thelbėsore … cilėsohen fushat e mėposhtme tė veprimit
:

> Shmangia dhe pėrpunimi i plehrave
 
bullet Mbėshtetja e Recycling nė nivel konsumatorėsh
bullet Pėrdorimi i sistemeve shumėpėrdorimshe dhe rimbushėse
bullet Shmangia e pėrdorimit tė ambalazheve tė shtrenjta
bullet Favorizimi i importit tė produkteve tė pajtueshme me mjedisin
bulletNdarja e plehrave tė shtėpisė/ asgjėsimi i plehrave sipas llojeve
bulletBlerja e produkteve jetėgjata

> Konsumi i energjisė dhe i ujit

bullet Pėrhapja … e teknologjive tė pajtueshme mė mjedisin
bullet Mbėshtetja e kėrkimeve shkencore dhe zhvillimit nė fushėn e energjive tė pajtueshme me mjedisin
bullet Pėrdorim (edhe mė i fuqishėm) i energjive tė rigjenerueshme
bullet Pakėsim i konsumit dhe rėndimit tė ujit
bullet Pėrdorim (edhe mė i madh) i aparaturave qė kursejnė energjinė dhe ujin

> Lėvizshmėria

bulletPėrdorimi i mjeteve tė qarkullimit me konsum tė vogėl
bullet Pėrdorimi i mjeteve tė qarkullimit publik

> Tė ushqyerit

bulletRritja e pėrdorimit tė produkteve rajonale
bullet Favorizimi i produkteve ushqimore nga kultivimi ekologjik dhe kultivimi  kafshėve sipas llojeve pėrkatėse (shih faqen 'Bujqėsi e qėndrueshme')
bulletBlerja e produkteve tė tregtuara fair (shih faqen 'Tregti e drejtė')
bullet Tregtimi i produkteve tė stinės

> sigurim i jeteses nė pajtim me mjedisin

bullet Pėrcjellja e produkteve tė pėrdorura
bullet Preferimi i produkteve me vulė ekologjike
bullet Ofertat pėr qera, secondhand (dorė e dytė) dhe shkėmbime ('merr hua nė vend qė tė zotėrosh', rrathė shkėmbimesh)
bullet Pėrdorim i pėrbashkėt i tė mirave materiale jetėgjata ('Car Sharing')"

"Tė jetosh nė mėnyrė tė qėndrueshme do tė thotė tė jetosh mirė, shėndetshėm, nė partneritet dhe me tolerancė, t’u japėsh gjėrave vlerėn e tyre, tė shijosh nė mėnyrė tė vetėdijshme, dhe tė konsumosh me shije. Kjo do tė thotė gjithashtu  tė bėsh kujdes pėr cilėsinė, tė mos ndjekėsh ēdo lloj mode por edhe tė mos i pėrbuzėsh tė gjitha – kjo bėn pjesė nė cilėsinė e jetės. Tė konsumosh nė mėnyrė tė qėndrueshme do tė thotė, tė mos harrosh se armiku i sė mirės ėshtė mė e mira  por jo mė e lira; qė ndjenja e komunitetit dhe individualizmit janė tė lidhura shumė ngushtė, njėsoj si partneriteti dhe pavarėsia. Stilet e njė jetese tė qėndrueshme janė arti i sjelljes sė drejtė nė struktura tė gabuara. Pėr kėtė arsye ajo ka nėvojė pėr tė dyja – Politikė nga lart dhe veprim nga poshtė. Vetėm  duke qenė tė dyja mund tė lindin  struktura tė qėndrueshme prodhimi, konsumi dhe ekonomie."

[nga: Joachim H. Spangenberg/Sylvia Lorek, Aspektet social-ekonomike nė shndėrrimin e konsumit orientuar pėr nga qėndrueshmėria; nė: Nga politika dhe historia bashkėkohore 24/2001, f. 29, Versioni online]

 

Idealet pėr strategjinė "Mė mirė, ndryshe, mė pak " e Institutit tė Wuppertalit pėr klimėn, mjedisin, energjinė:

1. tė jetojmė mirė nė vend qė tė kemi shumė

2. qyteti si mjedis jetese

3. tė bėjmė durim dhe tė japim kohė

4. Rigjenerimi i tokės dhe bujqėsisė

5. Nga malet e plehrave ne ciklet e mbyllura

6. Infrastrukturė e nxėnėshme

7. Ekonomi tregu e gjelbėr

8. Civilizimi i konflikteve

9. Drejtėsia dhe fqinjėsia globale

10. Aspekte tė njė shkolle me tė ardhme

[Instituti i  Wuppertalit nė Internet]

[nga: Ministria Federale pėr mjedisin, mbrojtjen e natyrės dhe sigurinė ndaj reaktorėve bėrthamorė (bot.), Politikė mjedisore. Axhenda Lokale 21 dhe zhvillimi i qėndrueshėm nė komunat gjermane, 10 vjet pas Rio-s: Bilanc dhe Perspektiva, Berlin 2002, f. 127-129]

Strategjia pėr efiē
iencė dhe sufiēencė

Pėr realizimin e kthesės drejt njė shoqėrie (botėrore) tė qėndrueshme duhen modele, si ai i tė sipėrpėrmendurit dhe tė mirėnjohurit Institutit tė Wuppertalit. Pėr t’u dhėnė jetė kėtyre modeleve kėrkohet guxim dhe aftėsi krijuese. Nė kėtė kontekst diskutohen  dy strategji, qė plotėsojnė njėra tjetrėn, sikurse e bėn tė qartė edhe fragmenti i mėposhtėm i tekstit me autor Ulrich Grober:

"Strategjia e efiēencės synon reduktimin drastik tė konsumit tė natyrės pėrmes ndryshimit tė kursit tė pėrparimit teknik. Nė qendėr ėshtė rritja e produktivitetit tė burimeve me faktorin 4 dhe nė afat tė gjatė me faktorin 10. Reduktimi i konsumit tė burimeve natyrore natyrisht ėshtė njė sfidė tejet e madhe pėr artizanėt, zbatuesit, njerėzit krijues dhe sipėrmarrės. Kjo do tė thotė 'njė revolucion i ri teknologjik me pėrmasa tė ngjashme sikurse Revolucioni Indstrial' (Ernst Ulrich von
Weizsäcker). E megjithatė, ky projekt i guximshėm ėshtė mė pak i diskutueshėm dhe, ndėrkohė konsensual nė shumė fusha.

Gjithsesi strategjia e efiēencės pėrbėn vetėm njė nivel tė kalimit nė njė zhvillim tė qėndrueshėm. Ajo duhet tė plotėsohet dhe mbartet nga njė dimension, tė cilin autorėt … nė Institutin e
Wuppertalit e kanė quajtur Strategji e suficiencės. Kėtu ėshtė fjala pėr … nevoja dhe stile jetese, pėr njė pėrkufizim tė ri tė cilėsisė sė jetesės. Me kėtė nuk nėnkuptohet absolutisht heqja dorė nga vizioni i njė jete tė mirė. Ēelėsi, pėrkundrazi, ėshtė te koncepti i 'modeleve tė reja tė mirėqenies'.

'Dyfish mė pak, pėr tė qenė dyfish mė mirė': Kjo thėnie praktike e sipėrmarrėsit ekologjik nga Mynihu Karl Lud
wig Schweisfurth qėllon nė thelbin e ēėshtjes. Ajo ēka ai rekomandon pėr konsumin e produkteve ushqimore, mund tė ketė vlerė edhe nė fusha tė tjera tė jetės sė pėrditshme. Civilizimi sipas sufiēiencės kėrkon 'masėn e duhur' dhe balancėn mes tė mirave materiale dhe jomateriale, mes mirėqenies nė kėndvėshtrimin e tė mirave, kohės dhe hapėsirės.

Ai kėrkon tė dijė, se pėr ēfarė kemi
me tė vėrtetė nevojė. Pėr tė edhe bukuria ėshtė mjet jetese. Ai rekomandon pėrqendrimin nė gjėrat mė optimale, pra nė mė tė  mirėn, nė cilėsinė, nė jetėgjatėsinė, nė vend tė maksimumit. (...) Ai mbėshtet kulturėn e vetėkufizimit dhe elegancėn e thjeshtėsisė – duke iu rikthyer kėshtuudhėve tė vjetra tė filozofisė tė artit pėr tė jetuar (...).

Duke u nisur nga ideja e qėndrueshmėrisė ka lindur dhe ėshtė zhvilluar fuqishėm njė lėvizje kėrkuese, njė '
nėnkulturė nė nivel botėror e orientuar ekologjikisht' (Wolfgang Sachs) me ngjashmėri nė pėrkufizime e problematikė, nė perspektivat e synuara dhe nė linjat e reformave. Kjo ėshtė njė lėvizje, qė pėrmbledh iniciativat dhe sipėrmarrjet ekologjike, pjesė tė administratės publike dhe institucioneve ekonomike, ka ngritur njė kapital dijesh dhe kompetencash nė sektorė tė panumėrt eksperimentalė dhe shėrben si bazė pėr ndryshime tė nevojshme."

[nga: Ulrich Grober, Ideja e qėndrueshmėrise si projekt civilizues; nė: Nga politika dhe historia bashkėkohore 24/2001, f. 5
, Versioni online]

"Njė produkt tė vlerėsohet nė tė gjitha fushat, pra, tė prodhohet dhe tregtohet nė kushtet e drejtėsisė sociale, duke mbrojtur natyrėn, duke rritur kafshėt nė pėrkatėsi me llojet e tyre, pa udhė tė gjata transporti dhe tė paketuara nė mėnyrė tė tillė, qė tė shmangen plehrat, vetėm nė kėtė rast ai do tė ishte i qėndrueshėm."
[nga: Willi Linder, Javė meditimi: nė: mjedisi & edukimi 03/2004, f. 8]

[Autor: Ragnar Müller]

[Kreu i faqes]

 

Temat:  Tė drejtat e njeriut I Udhėrrėfyesit I Demokracia I Partitė I Evropa I Globalizimi I Kombet e Bashkuara I Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

     

Kjo ofertė online ėshtė zhvilluar nga  agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh rreth mediave tė reja dhe edukimit politik (GbR). Nė rast pyetjesh ose vėrejtjesh drejtohuni Ju lutemi te ne.