D@dalos - Qëndrueshmëria: Kursi bazë 1

Qëndrueshmëria

"A mund të jemi tërësisht të sigurt, që kthesa e një shumice të mjaftueshme njerëzish mund realizohet aq shpejt sa të shpëtojë botën? Kjo është një pyetje, që bëhet shpesh, dhe sido që të jetë përgjigjja, do të na çorientojë. Një 'po' si përgjigje do të na bënte euforikë, ndërsa një përgjigje 'jo' do të shkaktonte mëdyshje. Duhet të kërkojmë t'i lëmë pas vetes këto komplikime dhe të fillojmë punën."

[Fritz Schumacher, Eko-Filozof dhe pararendës i Lëvizjes Ekologjiste, Autor i librit të publikuar në vitin 1975 "Small is Beautiful"]

Vështrim përmbledhës mbi sekuencat e kurseve bazë

Kursi bazë 1: Çfarë do të thotë qëndrueshmëri?

Kursi bazë 2: Si veproj unë në mënyrë të qëndrueshme?

Kursi bazë 3: Si funksionon Axhenda Lokale 21?

Kursi bazë 4: Si mund të mbrohet klima?

Kursi bazë 5: Cilat janë problemet në rrugën drejt një zhvillimi të qëndrueshëm?

Kursi bazë 1: Çfarë do të thotë qëndrueshmëri?

Anija kozmike tokë

"Le të përfytyrojmë, që toka është një anije kozmike madhështore. Ajo, me njerëzit në bord, navigon me shpejtësi përmes gjithësisë. Lidhjet më planetin mëmë janë shkëputur. Nuk ka më kthim. Pasagjerët duhet të arrijnë të mbijetojnë me rezervat ekzistuese në ushqime, ujë, oksigjen dhe energji.

Ndërsa numri i njerëzve në bord rritet, rezervat bien. Në të njëjtën kohë rritet edhe sasia e plehrave dhe substancave të dëmshme. Jeta bëhet gjithnjë e më e vështirë, ajri për frymëmarrje gjithnjë e më i pakët.

Disa banorë të anijes kozmike bien në panik. Ata profetizojnë një vdekje të shpejtë nga mungesa e ajrit, etja, uria apo ngrirja. Të tjerë ekonomizojnë rezervat, që po i afrohen fundit, dhe paralajmërojnë, duke kërkuar që rezervat të shfrytëzohen në mënyrë më të përmbajtur. Ata besojnë, që në minutën e fundit dikujt do t'i bjerë diçka ndër mend për shpëtimin e të gjithëve."

[nga: Hans-Georg Herrnleben/Jochen Henrich, Tema për mësim 7/1997: Çështje të mjedisit, Zyra Qendrore Federale për Edukim Politik në Bonn]

"Për të lexuar ... tekstin e shkëputur nga 'Anija kozmike Tokë', Juve Ju desh rreth një minutë. (...) Në një minutë ...

· ... prodhohet më shumë se 38.000 ton dioksid karboni.

· ... njerëzit shkatërrojnë 3,5 kilometër katrorë pyje.

· ... të gjithë ne prodhojmë mbi 15.000 ton plehra.

· ... shtohen edhe 90 automjete të tjera, që rëndojnë mjedisin tonë.

· ... 60.000 ton dhè gërryhet nga uji ose nga njerëzit.

· ... popullsia e tokës rritet me rreth 165 njerëz.

· ... humbet pothuaj një kilometër katror sipërfaqe natyrore si pasojë e ndërtimeve të reja apo e betonimit.

· ... rreth 40 njerëz vdesin nga uria."

[nga: Georg Herrnleben/Jochen Henrich, Tema për mësim 7/1997: Çështje të mjedisit, Zyra Qendrore Federale për Edukim Politik në Bonn]

Leit-koncepti "zhvillim i qëndrueshem" (sustainable development)

Nëse çështja e qëndrueshmërisë do të merrej seriozisht, së këtejmi do të lindnin kërkesa drastike për ndryshim praktikisht në të gjitha fushat e jetës. Duhen ndryshuar jo vetëm zakonet në konsum, çka me siguri është mjaft e vështirë, por veç kësaj bëhet fjalë për një ndryshim themelor ndërgjegjeje, gjë që do të sillte një ndryshim të fuqishëm të ekonomisë, shoqërisë dhe politikës, sikurse e skicon edhe teksti i mëposhtëm:

"Që prej Konferencës së Kombeve të Bashkuara për Mjedisin dhe Zhvillimin, organizuar në Rio dhe Janeiro në verën e vitit 1992 termi „Sustainable Development“ ... u shndërrua në një leitkoncept të politikave mbarëbotërore për mjedisin. (…) Natyrisht, këtu politika mjedisore mund të shohë një shenjë shprese, sepse vëzhgimi integrues i problemeve ekologjike, ekonomike dhe sociale e bën të qartë kontekstin e përgjithshëm, në të cilin duhen vendosur problemet e mjedisit, nëse kërkojmë t’i zgjidhim ato në mënyrë praktike dhe të pranueshme nga pikëpamja sociale. (…) Të domosdoshme do të jenë kërkesa për ndryshime të mëdha në fushën ekonomike, sociale dhe politike.

Në fushën ekonomike duhen futur forma të reja të të bërit ekonomi, që do të merrnin parasysh faktorin natyre si një faktor tjetër prodhimi, p.sh. edhe te përllogaritja e çmimeve. Këtu lind jo vetëm pyetja se si mund të garantohet kjo gjë në raste të veçanta – përmes drejtimit politiko-administrativ dhe/ose përmes auto-obligimeve të ekonomisë -, por diskutohet edhe në lidhje me faktin, se sa e madhe është aftësia e ekonomisë për t’u përshtatur në një ekonomi tregu, që operon në mënyrë të decentralizuar, kur hapat në rrugën drejt zhvillimit të qëndrueshëm nuk njësohen madje as që mund të njësohen.

Në fushën sociale lindin kërkesa krejtësisht të reja në lidhje me parimin dhe praktikën e drejtësisë së shpërndarjes – dhe kjo në këndvështrim të trefishtë: Në lidhje me faktin, se modeli i zhvillimit të qëndrueshëm rrjedh nga debati i politikave për zhvillim, tematizohet në rradhë të parë shpërndarja e shanseve për zhvillim duke patur parasysh problematikën Veri-Jug. Së dyti bëhet fjalë për përshtatshmërinë brendashoqërore të modernizimit ekologjik, i cili sjell me vete jo vetëm shanse por edhe detyrime te reja. Si mund të garantohet, që mundësitë për të jetuar, punuar dhe konsumuar të ndahen në një farë mase në mënyrë të drejtë?

Dy problematikat e përmendura deri tani zgjerohen, së treti, prej asaj që quhet "drejtësi ndërbreznore e shpërndarjes". Interesat e brezave të ardhshëm duhet të mbahen parasysh gjatë shpërndarjes aktuale të mundësive, kjo do të thotë që shoqëria jonë duhet të orientohet nga fakti, që e tashmja jonë është në mënyrë të pakthyeshme e shkuara e së ardhmës, ndaj për mundësitë e kësaj të fundit duhet vendosur pjesërisht sot.

Çështja më vendimtare ka të bëjë me gatishmërinë e shoqërisë, ekonomisë dhe çdo individi për të pranuar këto kërkesa të rëndësishme për sjelljen si dhe këto stile të prodhimit, konsumit dhe, në fund të fundit, të jetës dhe t’i praktikosh ato edhe në mënyrë konkrete. Kjo do të thotë, që kërkesat më të mëdha për ndryshime kanë të bëjnë me fushën politike:

Edhe formulimi i objektivave për një zhvillim të qëndrueshëm kapërcen kufijtë e së mundshmes për sistemin politik ekzistues, i cili është i programuar për një sukses afatshkurtër zgjedhjesh dhe, me qëllim marrjen e pushtetit, orientohet për nga rritja e vazhdueshme e nivelit të mirëqenies. Vetëm gjatë realizimit të këtyre objektivave dëshmohet një nevojë e konsiderueshme për ndryshime politike, pasi vlerat e reja dhe stilet e ndryshme të jetesës nuk mund as të vendosen politikisht dhe as të dekretohen në rrugë administrative, ato mund të përçohen vetëm në nivel komunikimi. Ndaj në diskutimin rreth realizimit të idesë për "zhvillim të qëndrueshëm " mbizotëron opinioni i njëzëshëm, që një pjesëmarrje më e mirë e qytetarëve … përbën pparakushtin e domosdoshëm për suksesin e kësaj ideje. (...)

Kjo do të thotë, që si për formulimin e objektivave ashtu edhe për realizimin e detyrueshëm të tyre lind nevoja e një "kulture krejt të re dialogu". Ajo presupozon gatishmërinë e personave përgjegjës në politikë dhe shoqëri, për të përpunuar bashkarisht përkufizimin e objektivave si dhe të hapave për realizimin e tyre në një proces të hapur me individë, grupe dhe shoqata të angazhuara. (...)

Një politikë qëndrueshmërie kërkon prej gjithësecilit të perceptojë përgjegjësi përtej ditës dhe vetes, çka mund të realizohet, nëse bëhemi të vetëdijshëm se interesat tona personale janë të lidhura në mënyrë të pazgjidhshme me ato të komunitetit. Ndaj ideja e qëndrueshmërisë të imponon ndërmarrjen e një hapi cilësor drejt pjesëmarrjes qytetare dhe në fund të fundit drejt modernizimit të demokracisë.

Nuk bëhet fjalë më vetëm për pjesëmarrjen në planifikimet, vendimet apo projektet e iniciuara politikisht apo vetëm në pikëpamje administrative, por për një pjesëmarrje të ndërgjegjshme dhe bashkëpërgjegjëse në "këshillimin rreth çështjeve të përbashkëta " (Aristoteli), pikërisht në detyrën krijuese të politikës.

Kjo do të thotë, që aktorët shoqërorë duhet të mbartin një përgjegjësi të veçantë në zbatimin politik të politikave për zhvillim të qëndrueshëm, gjë që nga ana tjetër do të kishte pasoja strukturore, institucionale dhe financiare."

[nga: Horst Zilleßen, Nga politika e mjedisit në politikën e edukimit. Koncepti i zhvillimit të qëndrueshëm si teori modernizimi; në: Nga politika dhe historia bashkëkhore 50/1998, f. 3-5 dhe 8]

Qëndrueshmëria është në të njëjtën kohë diçka e thjeshtë dhe e komplikuar. Nga njëra anë ne e kuptojmë në mënyrë intuitive se përse bëhet fjalë: "Nuk duhet therur lopa, prej së cilës kërkojmë të kemi sërish qumësht nesër," thotë populli. Por nga ana tjetër e kemi të vështirë të imagjinojmë një shoqëri me të vërtetë të qëndrueshme. Praktikisht, në këtë rast duhet të ndryshojë gjithçka, edhe ne vetë.

"Shumë gjëra varen nga fakti, se sa do t’ia dalim të qartësojmë konceptin dhe të shtjellojmë idenë, pra, të vëmë në lëvizje gjithë spektrin dhe potencialin e saj të plotë. Qëndrueshmëria është shumë më tepër se një skicë teknokrate për një drejtim më inteligjent në menaxhimin e resurseve, më shumë sesa një koncept i klonuar i Club of Rome, Bankës Botërore dhe OKB-së. Forcën lëvizëse ideja e merr, sapo ajo perceptohet si një projekt i ri civilizues, si një projekt i ri, i cili gjithsesi është i rrënjosur në traditat tona dhe në psikozën njerëzore. Tradita dhe risia nuk duhet te jenë të kundërta. Një rezervë e përbashkët vlerash, idesh dhe ëndrrash është një burim i rëndësishëm kulturor."

[nga: Ulrich Grober, Ideja e Qëndrueshmërisë si projekt civilizues; në: Nga Politika dhe historia bashkëkohore 24/2001, f. 3, Versioni online]

Përkufizimi i përdorur më shpesh për "zhvillim të qëndrueshëm" vjen nga Lester Brown, themeluesi i Worldwatch Institute. Ai është marrë ng raporti "Our Common Future" i Komisionit Brundtland:

"Sustainable development is development that meets the needs of the present without compromising the ability of future generations to meet their own needs."

[World Commission on Environment and Development (WCED), Our Common Future, Oxford 1987, p. 43]

Ky përkufizim i "zhvillimit të qëndrueshëm" në fakt përgjithësisht pranohet, por nuk ka shumë forcë shprehëse. Për këtë arsye shkencëtari i famshëm Fritjof Capra propozon këtë term operativ:

"Çelësi drejt një përkufizimi funksional të qëndrueshmërisë ekologjike është pikëpamja, sipas së cilës ne nuk duhet të shpikim nga fillimi komunitete njerëzore të qëndrueshme, por mund t’i krijojmë ato sipas shembullit të ekosistemeve të natyrës, të cilat janë komunitete të qëndrueshme bimësh, kafshësh dhe mikroorganizmash.

Sikurse kemi parë, cilësia më e shquar e menaxhimit të tokës është aftësia e saj e përhershme për të patur jetë. Ndaj edhe një komunitet njerëzor i qëndrueshëm duhet të jetë i tillë, që format e tij të jetës sikurse edhe strukturat dhe teknologjitë e tij aktive, ekonomike dhe fizike, të mos dëmtojnë aftësinë e përhershme të natyrës për të patur jetë.

Komunitetet e qëndrueshme i zhvillojnë format e tyre të jetës me kalimin e kohës dhe në ndërveprim të vazhdueshëm me sisteme të tjera jete njerëzore apo jonjerëzore. Pra, qëndrueshmëria nuk do të thotë, që gjërat të mos ndryshojnë. Ajo nuk është një gjendje statike, por një proces dinamik i bashkëevolucionit."

[nga: Fritjof Capra, Varësi të fshehura. Të mendosh dhe të veprosh si pjesë e një rrjeti – në ekonomi, politikë, shkencë dhe shoqëri, Bern u.a. 2002, f. 298]

"Debati për një zhvillim të qëndrueshëm dhe me të ardhme synon një konsensus shoqëror për objektivat e reja të zhvillimit përtej modelit perëndimor të civilizimit, i cili bazohet në rritjen industriale, në lënien mënjanë të natyrës dhe në fantazira teknologjike fizibiliteti, në këtë perspektivë bëhet fjalë për zhvillimin e një imazhi inovativ dhe me të ardhme të zhvillimit shoqëror në kuptimin e një ideje rregullatore, sikurse janë p.sh. demokracia, liria, drejtësia etj."

[nga: Thomas Jäger/Michael Schwarz, Potenciali inovativ social-ekologjik i nje zhvillimi të qëndrueshëm dhe me të ardhme në nivel ndërmarrjeje dhe komune; në: Nga politika dhe historia aktuale 50/1998, Bonn, f. 23]"

"Edukimi për zhvillim të qëndrueshëm " "nuk paraqet vetëm një zgjerim të edukimit mjedisor me aspekte sociale apo ekonomike ..., por [duhet] të jetë një hallkë e fortë lidhëse mes edukimit politik, të mësuarit global, edukimit mjedisor dhe atij shëndetësor."

[Willi Linder, Kërkesa të larta; në: mjedis & edukim 3/2004, f. 3]

"Objektivi i ... dekadës së OKB-së ... është të bashkojë në edukimin për zhvillim të qëndrueshëm iniciativat e shumta duke nisur nga edukimi politik der te ai mjedisor, nga të mësuarit global deri tek edukimi i paqes."

[Johannes Tschapka; cituar sipas: gazeta ekologjike në rrjet 3/2004 "Të jetosh (dhe) mësosh zhvillimin e qëndrueshëm "; në: mjedisi & edukimi 3/2004]

... shko më tej te kursi bazë 2: Si veproj unë në mënyrë të qëndrueshme?

[Autor: Ragnar Müller]

[Kreu i faqes]

Temat:  Të drejtat e njeriut I Udhërrëfyesit I Demokracia I Partitë I Evropa I Globalizimi I Kombet e Bashkuara I Qëndrueshmëria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

Kjo ofertë online është zhvilluar nga a gora-wissen, Shoqata e Shtutgartit për përçim dijesh rreth mediave të reja dhe edukimit politik (GbR). Në rast pyetjesh ose vërejtjesh drejtohuni Ju lutemi te ne.