Kursi bazė 1
Lart Kursi bazė 1 Linklista Pėrmbajtja Pėrmbledhje grafike

 

Kursi bazė 2
Kursi bazė 3
Kursi bazė 4
Kursi bazė 5


 

Qėndrueshmėria

"A mund tė jemi tėrėsisht tė sigurt, qė kthesa e njė shumice tė mjaftueshme njerėzish mund realizohet aq shpejt sa tė shpėtojė botėn? Kjo ėshtė njė pyetje, qė bėhet shpesh, dhe sido qė tė jetė pėrgjigjja, do tė na ēorientojė. Njė 'po' si pėrgjigje do tė na bėnte euforikė, ndėrsa njė pėrgjigje 'jo' do tė shkaktonte mėdyshje. Duhet tė kėrkojmė t'i lėmė pas vetes kėto komplikime dhe tė fillojmė punėn."

[Fritz Schumacher, Eko-Filozof dhe pararendės i Lėvizjes Ekologjiste, Autor i librit tė publikuar nė vitin 1975 "Small is Beautiful"]

Vėshtrim pėrmbledhės mbi sekuencat e kurseve bazė

Kursi bazė 1:
Ēfarė do tė thotė qėndrueshmėri?

Kursi bazė 2: Si veproj unė nė mėnyrė tė qėndrueshme?

Kursi bazė 3: Si funksionon Axhenda Lokale 21?

Kursi bazė 4: Si mund tė mbrohet klima?

Kursi bazė 5: Cilat janė problemet nė rrugėn drejt njė zhvillimi tė qėndrueshėm?


Kursi bazė 1: Ēfarė do tė thotė qėndrueshmėri?

Anija kozmike tokė

"Le tė pėrfytyrojmė, qė toka ėshtė njė anije kozmike madhėshtore. Ajo, me njerėzit nė bord, navigon m
e shpejtėsi pėrmes gjithėsisė. Lidhjet mė planetin mėmė janė shkėputur. Nuk ka mė kthim. Pasagjerėt duhet tė arrijnė tė mbijetojnė me rezervat ekzistuese nė ushqime, ujė, oksigjen dhe energji.

Ndėrsa numri i njerėzve nė bord rritet, rezervat bien. Nė tė njėjtėn kohė rritet edhe sasia e plehrave dhe substancave tė dėmshme. Jeta bėhet gjithnjė e mė e vėshtirė, ajri pėr frymėmarrje gjithnjė e mė i pakėt.

Disa banorė tė anijes kozmike bien nė panik. Ata profetizojnė njė vdekje tė shpejtė nga mungesa e ajrit, etja, uria apo ngrirja. Tė tjerė ekonomizojnė rezervat, qė po i afrohen fundit
, dhe paralajmėrojnė, duke kėrkuar qė rezervat tė shfrytėzohen nė mėnyrė mė tė pėrmbajtur. Ata besojnė, qė nė minutėn e fundit dikujt do t'i bjerė diēka ndėr mend pėr shpėtimin e tė gjithėve."

[nga: Hans-Georg Herrnleben/Jochen Henrich, Tema pėr mėsim 7/1997: Ēėshtje tė mjedisit, Zyra Qendrore Federale pėr Edukim Politik nė Bonn]
 

"Pėr tė lexuar ... tekstin e shkėputur nga 'Anija kozmike Tokė', Juve Ju desh rreth njė minutė. (...) Nė njė minutė ...
 

·      ... prodhohet mė shumė se  38.000 ton dioksid karboni.

·      ... njerėzit shkatėrrojnė 3,5 kilometėr katrorė pyje.

·      ... tė gjithė ne prodhojmė mbi  15.000 ton plehra.

·      ... shtohen edhe 90 automjete tė tjera, qė rėndojnė mjedisin tonė.

·      ... 60.000 ton dhč gėrryhet nga uji ose nga njerėzit.

·      ... popullsia e tokės rritet me rreth 165 njerėz.

·      ... humbet pothuaj njė kilometėr katror sipėrfaqe natyrore si pasojė e ndėrtimeve tė reja apo e betonimit.

·      ... rreth 40 njerėz vdesin nga uria."

[nga: Georg Herrnleben/Jochen Henrich, Tema pėr mėsim 7/1997: Ēėshtje tė mjedisit, Zyra Qendrore Federale pėr Edukim Politik nė Bonn]

Leit-koncepti "zhvillim i qėndrueshem" (sustainable development)

Nėse ēėshtja e qėndrueshmėrisė do tė merrej seriozisht, sė kėtejmi  do tė lindnin kėrkesa drastike pėr ndryshim praktikisht nė tė gjitha fushat e jetės. Duhen ndryshuar jo vetėm zakonet n
ė konsum, ēka me siguri ėshtė mjaft e vėshtirė, por veē kėsaj bėhet fjalė pėr njė ndryshim themelor ndėrgjegjeje, gjė qė do tė sillte njė ndryshim tė fuqishėm tė ekonomisė, shoqėrisė dhe politikės, sikurse e skicon edhe teksti i mėposhtėm:

"Qė prej Konferencės sė Kombeve tė Bashkuara  pėr Mjedisin dhe Zhvillimin, organizuar nė Rio dhe Janeiro nė verėn e vitit 1992 termi „Sustainable Development“ ... u shndėrrua nė njė leitkoncept tė politikave mbarėbotėrore pėr mjedisin. (…) Natyrisht, kėtu politika mjedisore mund tė shohė njė shenjė shprese, sepse vėzhgimi integrues  i problemeve ekologjike, ekonomike dhe sociale e bėn tė qartė kontekstin e pėrgjithshėm, nė tė cilin duhen vendosur problemet e mjedisit, nėse kėrkojmė t’i zgjidhim ato nė mėnyrė praktike dhe tė pranueshme nga pikėpamja sociale. (…) Tė domosdoshme do tė jenė kėrkesa pėr ndryshime tė mėdha nė fushėn ekonomike, sociale dhe politike.

fushėn ekonomike duhen futur forma tė reja tė tė bėrit ekonomi, qė do tė merrnin parasysh faktorin natyre si njė faktor tjetėr prodhimi, p.sh. edhe te pėrllogaritja e ēmimeve. Kėtu lind jo vetėm pyetja se si mund tė garantohet kjo gjė nė raste tė veēanta – pėrmes drejtimit politiko-administrativ dhe/ose pėrmes auto-obligimeve tė ekonomisė -, por diskutohet edhe nė lidhje me faktin, se sa e madhe ėshtė aftėsia e ekonomisė pėr t’u pėrshtatur nė njė ekonomi tregu, qė operon nė mėnyrė tė decentralizuar, kur hapat nė rrugėn drejt zhvillimit tė qėndrueshėm nuk njėsohen  madje as qė mund tė njėsohen.

fushėn sociale lindin kėrkesa krejtėsisht tė reja nė lidhje me parimin dhe praktikėn e drejtėsisė sė shpėrndarjes – dhe kjo nė kėndvėshtrim tė trefishtė: Nė lidhje me faktin, se
modeli i zhvillimit tė qėndrueshėm rrjedh nga debati i politikave pėr zhvillim, tematizohet nė rradhė tė parė shpėrndarja e shanseve pėr zhvillim duke patur parasysh problematikėn Veri-Jug. Sė dyti bėhet fjalė pėr pėrshtatshmėrinė brendashoqėrore tė modernizimit ekologjik, i cili sjell me vete jo vetėm shanse por edhe detyrime te reja. Si mund tė garantohet, qė mundėsitė pėr tė jetuar, punuar dhe konsumuar tė ndahen nė njė farė mase nė mėnyrė tė drejtė?

Dy problematikat e pėrmendura deri tani  zgjerohen
, sė treti, prej asaj qė quhet "drejtėsi ndėrbreznore e shpėrndarjes". Interesat e brezave tė ardhshėm duhet tė mbahen parasysh gjatė shpėrndarjes aktuale tė mundėsive, kjo do tė thotė qė shoqėria jonė duhet tė orientohet nga fakti, qė e tashmja jonė ėshtė nė mėnyrė tė pakthyeshme e shkuara e sė ardhmės, ndaj pėr mundėsitė e kėsaj tė fundit duhet vendosur pjesėrisht sot.

Ēėshtja mė vendimtare ka tė bėjė me gatishmėrinė e shoqėrisė, ekonomisė dhe ēdo individi pėr tė pranuar kėto kėrkesa tė
rėndėsishme pėr sjelljen si dhe kėto stile tė prodhimit, konsumit dhe, nė fund tė fundit, tė jetės dhe t’i praktikosh ato edhe nė mėnyrė konkrete. Kjo do tė thotė, qė kėrkesat mė tė mėdha pėr ndryshime  kanė tė bėjnė me fushėn politike:

Edhe formulimi i objektivave pėr njė zhvillim tė qėndrueshėm kapėrcen kufijtė e sė mundshmes pėr sistemin politik ekzistues, i cili ėshtė i programuar  pėr njė sukses afatshkurtėr zgjedhjesh dhe, me qėllim marrjen e pushtetit, orientohet pėr nga rritja e vazhdueshme e nivelit tė mirėqenies. Vetėm gjatė realizimit tė kėtyre objektivave dėshmohet njė nevojė e konsiderueshme pėr ndryshime politike, pasi vlerat e reja dhe stilet e ndryshme tė jetesės nuk mund as tė vendosen politikisht dhe as tė dekretohen nė rrugė administrative, ato mund tė pėrēohen vetėm nė nivel komunikimi. Ndaj nė diskutimin rreth realizimit tė idesė pėr "zhvillim tė qėndrueshėm " mbizotėron opinioni i njėzėshėm, qė njė pjesėmarrje mė e mirė e qytetarėve … pėrbėn pparakushtin  e domosdoshėm pėr suksesin e kėsaj ideje. (...)

Kjo do tė thotė, qė si pėr formulimin e objektivave ashtu edhe pėr realizimin e detyrueshėm tė tyre lind nevoja e njė "kulture krejt tė re dialogu". Ajo presupozon gatishmėrinė e personave pėrgjegjės nė politikė dhe shoqėri, pėr tė pėrpunuar bashkarisht pėrkufizimin e objektivave si dhe tė hapave pėr realizimin e tyre nė njė proces tė hapur me individė, grupe dhe shoqata tė angazhuara.
(...)

Njė politikė qėndrueshmėrie kėrkon prej gjithėsecilit tė perceptojė pėrgjegjėsi pėrtej ditės dhe vete
s, ēka mund tė realizohet, nėse bėhemi tė vetėdijshėm se interesat tona personale janė tė lidhura nė mėnyrė tė pazgjidhshme me ato tė komunitetit. Ndaj ideja e qėndrueshmėrisė tė imponon ndėrmarrjen e njė hapi cilėsor drejt pjesėmarrjes qytetare dhe nė fund tė fundit drejt modernizimit tė demokracisė.

Nuk bėhet fjalė mė vetėm pėr pjesėmarrjen nė planifikimet, vendimet apo projektet  e iniciuara politikisht apo vetėm nė pikėpamje administrative, por pėr njė pjesėmarrje tė ndėrgjegjshme dhe bashkėpėrgjegjėse nė "kėshillimin rreth ēėshtjeve tė pėrbashkėta " (Aristotel
i), pikėrisht nė detyrėn krijuese tė politikės.

Kjo do tė thotė, qė aktorėt shoqėrorė duhet tė mbartin njė pėrgjegjėsi tė veēantė nė zbatimin politik tė politikave pėr zhvillim tė qėndrueshėm, gjė qė nga ana tjetėr do tė kishte pasoja strukturore, institucionale dhe financiare."

[nga: Horst Zilleßen, Nga politika e mjedisit nė politikėn e edukimit. Koncepti i zhvillimit t
ė qėndrueshėm si teori modernizimi; nė: Nga politika dhe historia bashkėkhore 50/1998, f. 3-5  dhe 8]

Qėndrueshmėria ėshtė nė tė njėjtėn kohė diēka e thjeshtė dhe e komplikuar. Nga njėra anė ne e kuptojmė nė mėnyrė intuitive se pėrse bėhet fjalė: "Nuk duhet therur lopa, prej sė cilės kėrkojmė tė kemi sėrish qumėsht nesėr," thotė populli. Por nga ana tjetėr e kemi tė vėshtirė tė imagjinojmė njė shoqėri me tė vėrtetė tė qėndrueshme. Praktikisht, nė kėtė rast duhet tė ndryshojė gjithēka, edhe ne vetė.

"Shumė gjėra varen nga fakti, se sa do t’ia dalim tė qartėsojmė konceptin dhe tė shtjellojmė idenė, pra
, tė vėmė nė lėvizje gjithė spektrin dhe potencialin e saj tė plotė. Qėndrueshmėria ėshtė shumė mė tepėr se njė skicė teknokrate pėr njė drejtim mė inteligjent nė menaxhimin e resurseve, mė shumė sesa njė koncept i klonuar i Club of Rome, Bankės Botėrore dhe OKB-sė. Forcėn lėvizėse ideja e merr, sapo ajo perceptohet si njė projekt i ri civilizues, si njė projekt i ri, i cili gjithsesi ėshtė i rrėnjosur nė traditat tona dhe nė psikozėn njerėzore. Tradita dhe risia nuk duhet te jenė tė kundėrta. Njė rezervė e pėrbashkėt vlerash, idesh dhe ėndrrash ėshtė njė burim i rėndėsishėm kulturor."

[nga: Ulrich Grober, Ideja e Qėndrueshmėrisė si projekt civilizues; nė: Nga Politika dhe historia bashkėkohore 24/2001, f. 3
, Versioni online]

 

Pėrkufizimi i pėrdorur mė shpesh pėr "zhvillim tė qėndrueshėm" vjen nga Lester Brown, themeluesi i  Worldwatch Institute. Ai ėshtė marrė ng raporti "Our Common Future" i Komisionit Brundtland:

"Sustainable development is development that meets the needs of the present without compromising the ability of future generations to meet their own needs."

[World Commission on Environment and Development (WCED), Our Common Future, Oxford 1987, p. 43]

 

Ky pėrkufizim i "zhvillimit tė qėndrueshėm" nė fakt pėrgjithėsisht pranohet, por nuk ka shumė forcė shprehėse. Pėr kėtė arsye shkencėtari i famshėm  Fritjof Capra propozon kėtė term operativ:

"Ēelėsi drejt njė pėrkufizimi funksional tė qėndrueshmėrisė ekologjike ėshtė pikėpamja, sipas sė cilės ne nuk duhet tė shpikim nga fillimi komunitete njerėzore tė qėndru
eshme, por mund t’i krijojmė ato sipas shembullit tė ekosistemeve tė natyrės, tė cilat janė komunitete tė qėndrueshme bimėsh, kafshėsh dhe mikroorganizmash.

Sikurse kemi parė
, cilėsia mė e shquar e menaxhimit tė tokės ėshtė aftėsia e saj e pėrhershme pėr tė patur jetė. Ndaj edhe njė komunitet njerėzor i qėndrueshėm duhet tė jetė i tillė, qė format e tij tė jetės sikurse edhe strukturat dhe teknologjitė e tij aktive, ekonomike dhe fizike, tė mos dėmtojnė aftėsinė e pėrhershme tė natyrės pėr tė patur jetė.

Komunitetet e qėndrueshme i zhvillojnė format e tyre tė jetės me kalimin e kohės dhe nė ndėrveprim tė vazhdueshėm me sisteme tė tjera jete njerėzore apo jonjerėzore. Pra
, qėndrueshmėria nuk do tė thotė, qė gjėrat tė mos ndryshojnė. Ajo nuk ėshtė njė gjendje statike, por njė proces dinamik i bashkėevolucionit."

[nga: Fritjof Capra, Varėsi tė fshehura. Tė mendosh dhe tė veprosh si pjesė e njė rrjeti – nė ekonomi, politikė, shkencė dhe shoqėri, Bern u.a. 2002, f. 298]

 

"Debati pėr njė zhvillim tė qėndrueshėm  dhe me tė ardhme synon njė konsensus shoqėror pėr objektivat e reja tė zhvillimit pėrtej modelit perėndimor tė civilizimit, i cili bazohet nė rritjen industriale, nė lėnien mėnjanė tė natyrės dhe nė fantazira teknologjike fizibiliteti, nė kėtė perspektivė bėhet fjalė pėr zhvillimin e njė imazhi inovativ dhe me tė ardhme tė zhvillimit shoqėror nė kuptimin e njė ideje rregullatore, sikurse janė p.sh. demokracia, liria, drejtėsia etj."

[nga: Thomas Jäger/Michael Sch
warz, Potenciali inovativ social-ekologjik i nje zhvillimi tė qėndrueshėm dhe me tė ardhme nė nivel ndėrmarrjeje dhe komune; nė: Nga politika dhe historia aktuale 50/1998, Bonn, f. 23]"

 

"Edukimi pėr zhvillim tė qėndrueshėm "  "nuk paraqet vetėm njė zgjerim tė edukimit mjedisor me aspekte sociale apo ekonomike ..., por [duhet] tė jetė njė hallkė e fortė lidhėse mes edukimit politik, tė mėsuarit global, edukimit mjedisor dhe atij shėndetėsor."

[
Willi Linder, Kėrkesa tė larta; nė: mjedis & edukim 3/2004, f. 3]

"Objektivi i ... dekadės sė OKB-sė ... ėshtė tė bashkojė nė edukimin pėr zhvillim tė qėndrueshėm iniciativat e shumta duke nisur nga edukimi politik der te ai mjedisor, nga tė mėsuarit global deri te
k edukimi i paqes."

[Johannes Tschapka; cituar sipas: gazeta ekologjike nė rrjet 3/2004 "Tė jetosh (dhe) mėsosh zhvillimin e qėndrueshėm "; nė: mjedisi & edukimi 3/2004]





... shko mė tej te kursi bazė 2: Si veproj unė nė mėnyrė tė qėndrueshme?

[Autor: Ragnar Müller]

[Kreu i faqes]

 

Temat:  Web 2.0 I Tė drejtat e njeriut I Udhėrrėfyesit I Demokracia I Partitė I Evropa I Globalizimi I Kombet e Bashkuara I Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

     

Kjo ofertė online ėshtė zhvilluar nga  agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh rreth mediave tė reja dhe edukimit politik (GbR). Nė rast pyetjesh ose vėrejtjesh drejtohuni Ju lutemi te ne.