Të marrësh përsipër përgjegjësi:
Nxënësit zbukurojnë dhe pastrojnë vetë shkollën e tyre

Ky shembull tregon që "demokracia në shkollë" fillon me gjërat e përditshme. Këtu është fjala që nxënësit, sikurse edhe mësuesit, e bëjnë shkollën "të tyren", pra bëhet fjalë për një perceptim tjetër larg institucionit mësimor, frekuentimi i të cilit është i detyrueshëm, por që si hapësirë e jashtme mbetet gjithnjë diçka e huaj.

Nxënësja Enja Riegel, e cila ka luajtur një rol thelbësor në reformat e suksesshme, realizuar në shkollën Helene Lange që prej vitit 1982, kritikon në librin e saj bestseller "Shkolla nuk ia del dot mbanë!" orientimin e njëanshëm të jetës shkollore për nga dija dhe të mësuarit dhe përshkruan pikënisjen e analizave të saj si më poshtë:

"... Shkollat duhet të bëjnë më shumë. E ku tjetër mund të mësojnë nxënësit si të ndërtojnë raporte respekti, të punojnë dhe jetojnë me njerëz të tjerë, shoqërinë e të cilëve ata nuk e kanë zgjedhur vetë? E ku tjetër mund të ushtrohen aftësitë demokratike të fëmijëve dhe të rinjve?" (f. 61).

Enja Riegel e sheh shkollën domosdoshmërisht edhe si "shkollë qytetarësh". Kjo do të thotë para së gjithash ushtrim i kompetencës demokratike dhe pjesëmarrje praktike, por që fillon pikërisht me marrjen përsipër të përgjegjësive:

"[Në shkollë] duhet të përjetohet si përvojë më vete, se si mund të merren ërsipër përgjegjësi të caktuara brenda një komuniteti, se si mund të përdoren forcat dhe aftësitë jo vetëm për dobinë individuale por edhe për të mirën e përgjithshme. Edhe më keq se niveli mesatarisht tepër i ulët i nxënësve mua më duket fakti, se vetëm në shumë pak shkolla nxënësve u besohen dhe u kërkohet të marrin përsipër përgjegjësi serioze " (f. 61).
 

Të marrësh përsipër përgjegjësi  ...

Përgjegjësia fillon me gjërat e vogla, me pastrim apo detyra të vogla, që mund të merren përsipër nga nxënësit/et në të përditshmen e tyre shkollore (shih faqen bashkëpunimi), dhe shkon deri  në zgjidhjen e përbashkët dhe kontruktive të në mbledhjen e klasës (shih faqen Mbledhje Klase). Enja Riegel kritikon faktin, që nxënësve nuk u ngarkohen as përgjegjësi të vogla:
 

... të pastrojmë vetë

"Kjo fillon me pisllëkun. Në fakt ai hiqet nga pastrueset, të cilat nuk i njeh asnjë nga nxënësit dhe që mbartin shpenzime të konsiderueshme për administratën e shkollësë, së cilës gjithsesi i duhet të kursejë në raste rinovimesh apo sigurimi të mjeteve mësimore. E përse të mos e pastrojnë vetë nxënësit shkollën e tyre?" (f. 62).

Pastrimi në shkollën Helene Lange

Fragmenti i mëposhtëm tregon, se në rastin e "pastrimit" bëhet fjalë për shumë më tepër sesa vetëm për pastërti:
 

Të krijosh atmosferë

"Klasat, vendtakimet e nxënësve, korridoret, të cilat u përkasin klasave të caktuara – te ne klasat e të njëjtit vit shkollor kanë 'territorin' e tyre, për të cilin ato mbajnë përgjegjësi, në mënyrë që ai të duket pastër dhe 'bukur', duke krijuar një atmosferë, që të nxisë të mësuarit.
 

Këtu bëjnë pjesë edhe lulet, të cilat kultivohen nga vetë nxënësit – të gjitha klasat e pesta shkojnë në kopshtet e palmave apo në lulishtaritë e afërta dhe sigurojnë filiza, të cilët mbillen më pas në shkollë dhe rriten së bashku me fëmijët. Për to kujdesen nxënësit dhe mësuesit, edhe gjatë periudhës së pushimeve.

Në një atmosferë të tillë bëjnë pjesë pllakate dhe fotografi, të përgatitura nga vetë nxënësit, pamje të realizuara gjatë mësimit të artit si dhe informacione projektesh nga lënda e matematikës apo rezultate eksperimentesh realizuar gjatë mësimit të fizikës.

Dhe këtu bën pjesë edhe pastrimi: fshirja e tavolinave, pastrimi i stolave, marrja e pluhurave. Çdo ditë pas mbarimit të mësimit mbi njëqind nxënës kanë shërbimin javor të pastrimit, i cili zgjat një çerek deri në një gjysëm ore.

Efekti i gjithë kësaj mbi nxënësit është bindës. Nëse të gjithë e dinë, që sot fqinji im apo unë vetë duhet të kujdesem për rregullin, atëherë bëjnë të gjithë më tepër kujdes për mjedisin. (...) Nxënësit tanë, duhet që brenda mundësive të tyre të marrin përsipër përgjegjësi për mjedisin rrethues, gjë që do të thotë më shumë punë. Punë reale, në rastin e së cilës bëhet menjëherë e qartë, se çfarë do të thotë, nëse nuk realizohet " (f. 62, 63).

[Të gjitha citatet marrë nga: Enja Riegel, Shkolla ia del mbanë! Si mund të mësojnë fëmijët tanë vërtetë për jetën. Shkolla Helene Lange Wiesbaden, Zyra Qendrore Federale për edukim politik, Seri Shkrimesh vëll. Band 446, Bonn 2004]