Kontribut i përbashkët:
Nxënësit zgjidhin problemet e tyre në mbledhjen e klasës

Në këtë fragment ne do të prezantojmë shembuj lehtësisht të realizueshëm për "demokracinë në shkollë". Ata janë marrë nga libri bestseller i ish-drejtoreshës së shkollës shembullore Helene Lange me titull "Shkolla mund t’ia dalë mbanë!".

"Demokracia në shkollë" fillon me gjërat e përditshme. Kështu në këtë shkollë ka detyra pastrimi (shih faqen mbi pastrimin). Veç kësaj nxënësit/et duhet të marrin përsipër përgjegjësi dhe detyra të ndryshme (shih faqen mbi bashkëpunimin). Ideja qendrore është që nxënësve t’u besohen përgjegjësi – fillimisht me gjëra të vogla.

Por këto përgjegjësi shtrihen edhe në fusha të gjera, më të vështira – dhe këtu është fjala për të mësuarit e demokracisë në kuptimin e ngushtë të fjalë. Me këtë synohet që nxënësit/et të  mund të bëjnë plane me njëri-tjetrin, të bashkëvendosin dhe të zgjidhin konfliktet në mënyrë të pavarur. Për këtë – me sugjerimin e një pedagogu francez Célestin Freinet – u  krijua mbledhja e  klasës.
 

Gazeta e murit dhe mbledhja e klasës

"Në shkollën Helene Lange mbledhja e klasës është një ritual i përhershëm në përfundim të çdo jave. Ai përgatitet me anë të një gazete muri, e cila i jep mundësinë çdo nxënësi që gjatë javës të hedhë aty dëshirat e veta, shënime pozitive por edhe kritika dhe konflikte të ndryshme. Gjithësecili e di që gjithçka që ndodhet në gazetën e murit do të diskutohet në mbledhjen e klasës. Nëse një konflikt nuk zgjidhet më parë nga vetë nxënësit dhe nëse shënimi për të nuk është fshirë nga gazeta, atëherë do të jetë e gjithë klasa që do të dikutojë rreth tij" (f. 64-65).
 

Një rrugë e gjatë ...

Natyrisht që kjo nuk arihet menjëherë. Kërkohet shumë durim derisa nxënësit (dhe mësuesit) të jenë të aftë për të gjetur zgjidhje konstruktive të konfliktit. "Në klasën e pestë ka nxënës, të cilët nuk zotërojnë ende mirë gjuhën. Për të parashtruar dhe kuptuar argumente. Pothuajse të gjithë e kanë të pamundur si të drejtojnë një diskutim ashtu edhe të bëjnë përmbledhjen e diçkaje. (...) Që 't’u kalosh fjalën fëmijëve', sikurse shprehet dhe kërkon Freinet, nevojitet ndihmë deri në formulimet më të thjeshta" (f. 65-66).
 

Zhvillimi i mbledhjes së klasës

Krahas shembujve bindës për zgjidhje të arrira të problemeve në mbledhjet e klasës Enja Riegel përshkruan në detaje se si rrjedh ky proces: "Nxënësi, që është drejtuesi i mbledhjes së klasës (...), thotë: 'Tani po hapim mbledhjen e sotme të klasës me temat e gazetës sonë të murit.' Mësuesi qëndron ulur aty pranë dhe tregon pikën e parë. 'Tobiasi më shkeli tre herë në këmbë.' Në fillim thotë diçka, ai, që ka shkruar kritikën, dhe më pas Tobiasi për t’u shfajësuar, e pastaj është radha e klasës.

Kur shihet se argumentet po përsëriten, drejtuesi i mbledhjes pyet, se cila mund të ishte zgjidhja. Në fund ai e deklaron të mbyllur mbledhjen e klasës dhe përmend temat që nuk mundën të diskutoheshin dhe, që për këtë arsye, do të jenë të parat për diskutim të premten e ardhshme. Në fillim disa nxënës janë të zhgënjyer apo të zemëruar që nuk mundën të diskutonin temën e tyre, por pas pak kohe të gjithë mësojnë se si të jenë më të kursyer me orën në dispozicion.

Ndonjëherë mbledhja e klasës përfundon në kaos apo mospëlqim. Por edhe kjo është pjesë e së tërës. Pa këta hapa të vegjël e të lodhshëm drejt pavarësisë një shkollë nuk do t’ia dalë kurrë, që herë një vajzë dhe herë një djalë të drejtojnë mbledhjen e klasës për rreth ¼ e vitit, të hartojnë listën e folësve, të kalojnë fjalën, të strukturojnë diskutimet dhe t’i orientojnë ato drejt një zgjidhjeje" (f. 66).
 

Roli i vështirë i mësuesit

Është diçka e qartë, që një instrument si mbledhja e klasës nuk mund të funksionojë sapo të jetë krijuar. Këtu kërkohet shumë durim dhe guxim në rast dështimi në fazën fillestare sikurse edhe një shoqërim i kujdesshëm nga ana e mësuesit e të gjithë procesit.

"Pikërisht këta hapa të parë të të mësuarit  dhe të ushtruarit të duruar të formave të sjelljes demokratike janë tepër të rëndsishme mpër t’u kapërcyer. Këtu mësuesit duhet të ruajnë një ekuilibër të vështirë. Nga njëra anë ata, me autoritetin e tyre, veçanërisht në  javët dhe muajt e parë (...) janë garantë të rregullit 'të mirë' (...). Por nga ana tjetër atyre u duhet të bëjnë kujdes që klasa vërtet të mësojë t’i zgjidhë vetë konfliktet dhe problemet e brendshme" (f. 66-67).
 

Votimi nuk mjafton

Shpesh praktikimi i demokracisë në shkollë mjaftohet me votimin në lidhje me një çështje të caktuar. Por duhet kuptuar, që kjo është krejtësisht e pamjaftueshme, dhe këtë e thekson edhe Enja Riegel:

"Është gabim, që fëmijët të mësojnë të jenë të pavarur dhe të sillen me kujdes, duke votuar gjithmonë dhe rreth gjithçkaje, edhe pse kjo duket demokratike. Të vendosësh do të thotë, në fund të fundit, gjithmonë, të marrësh përgjegjësi për veten dhe të tjerët. Këtu përfshihen edhe disa rregulla bazë, që nuk mund të shfuqizohen as me vendime të shumicës. Si p.sh. që më të fortët nuk duhet të dekurajojnë apo deri edhe të shtypin më të dobtit, apo që dhuna në shkollë nuk mund të tolerohet" (f. 67).
 

Rregulla të qarta

Qëllimi i përpjekjeve në shkollën Helene Lange është që nxënësit të jetojnë dhe mësojnë në mënyrë sa më të pavarur të mundshme në shkollën e tyre. Ata duhet të marrin përsipër përgjegjësi. Ky është parakushti që ata të mund të bashkëvendosin. Por Enja Riegel duke bërë një bilanc qartëson edhe kufijtë:

"Demokracia në shkollë do të thotë para së gjithash organizim gjithnjë e më i pavarur dhe nën përgjegjësinë individuale i të mësuarit të përbashkët dhe të bashkëjetuarit. Ndonjëherë këtu ndihmojnë edhe votimet, nëse më parë është mësuar se si të flitet seriozisht me njëri-tjetrin.

Liria e nxënësve për të marrë vetë disa vendime të caktuara, ka disa kufij që duhet të njihen nga të gjithë. Ata nxënës, që zihen dhunshëm, vizatojnë muret apo u bëjnë keq nxënësve të tjerë duhet të mësojnë në mënyrë krejtësisht të qartë se sjellja e tyre është e padëshiruar dhe se do të jetë shkolla ajo, që do të kujdeset për respektimin e rregullave, nëse klasa vetë nuk ia del dot" (f. 69).

[të gjitha citatet nga: Enja Riegel, Shkolla mund t’ia dalë mbanë! Si mund të mësojnë fëmijët tanë vërtetë për jetën. Shkolla Helene Lange Wiesbaden, Zyra Federale Qendrore për edukim politik. Seri shkrimesh vëll. 446, Bonn 2004]