Dallimi: Loja plan dhe loja me role

Loja me role dhe loja plan

Sipas një tipologjie aktualisht të vlefshme si lojërat me role ashtu edhe ato plan bëjnë pjesë te lojërat e simulimit, çka nxjerr në pah një element thelbësor të metodave: realiteti simulohet në mësim ose seminar. Këtu kompleksiteti i realitetit reduktohet, por në të njëjtën kohë modeli i prezantuar duhet të ruajë cilësinë e tij përfaqësuese, pra, në thelb të përputhet me realitetin. Ky raport bazë tërheqjeje u përshtatet të gjitha lojërave të simulimit.

Ndërsa në lojën plan bëhet fjalë zakonisht për përfaqësimin (në mënyrë disi abstrakte) të një institucioni apo një pozicioni të caktuar referuar një problemi politik, në rastin e lojës me role pjesëmarrësit duhet ta vënë veten tërësisht në rolin e një njeriu të caktuar (në mënyrë më konkrete). Natyrisht që të dyja metodat janë ngushtësisht të lidhura me njëra-tjetrën, çka është edhe arsyeja e prezantimit të tyre të përbashkët këtu.
 

Loja plan ka më shumë kritere

Loja plan mund të konceptohet edhe si një nënformë e veçantë e lojës me role: Sipas këtij koncepti lojërat plan janë "lojëra më komplekse me role me kundërshti të qarta interesash dhe një presion të lartë vendimmarrjeje".

[nga: Hilbert Meyer, Metodat e mësimdhënies II: Vëllim praktik, Frankfurt/Main 1987, f. 366]

Pra, ndërsa një lojë me role mund të simulojë gjithçka  (një talkshow, një konflikt në klasë etj.), lojërat plan kanë më shumë kritere paraprake: këtu nevojitet një problem politik kontrovers, më shumë aktorë me interesa të ndryshme dhe para së gjithash një situatë vendimmarrjeje, e cila duhet simuluar me lojën plan (konferencë, seancë mbledhjeje e këshillit të komunës, Asambleja e Përgjithshme e OKB-së etj.). Konflikti zgjidhet gjatë lojës, ndaj mund të thuhet se është një veprim-provë me karakter serioz.
 

Objektivi i lojës plan

"Objektivi i lojës plan është të bëjë më të rrokshme, pra, edhe më transparent realitetin kompleks politik dhe/ose shoqëror dhe varësitë e proceset me akses të vështirë".

[nga: Peter Massing, Lojërat plan dhe lojërat me vendimmarrje; në: Trainim metodash për mësimdhënien e politikës. Tema dhe materiale, Zyra Federale qendrore për Edukimin politik, Bonn 2004, f. 165]

Lojërat plan zakonisht nuk përdoren në fillim por në fund të një njësie mësimore, atëherë kur është siguruar ekzistenca e informacioneve të argumentuara rreth një teme të caktuar. Rrjedha e zhvillimit të lojës plan  dhe asaj me role është e ngjashme dhe zakonisht përmbledh këto faza:
 

Rrjedha e një loje plan



4 Faza

Materialet për një lojë plan

Suksesi i lojës plan varet ngushtësisht nga cilësia e materialeve të lojës. Për realizimin e një loje plan nevojiten të paktën këto materiale:
 

	Studimi i rastit në fjalë: Këtu bëhet fjalë për një hyrje me shkrim,  të shkurtër, të kuptueshme dhe përmbledhëse në lidhje me problematikën, e cila cakton dhe përshkruan që në një vështrim të parë aktorët më të rëndësishëm dhe interesat e tyre.
	Kartë pune: Ajo jep udhëzime të përgjithshme në lidhje me zhvillimin e lojës si dhe përmban çështje të planifikimit dhe të vendimmarrjes, që janë objekt diskutimi gjatë zhvillimit të lojës. Edhe Karta e punës duhet të jetë e shkurtër dhe e kuptueshme.
	Kartat e roleve: Ndërsa të gjithë pjesëmarrësit e lojës plan marrin të njëtin rast të studiuar dhe të njëjtën kartë pune, është e natyrshme që kartat e roleve të jenë të ndryshme. Këtu përshkruhet roli, që duhet të marrë përsipër grupi. Krahas kësaj ato mund të përmbajnë informacione mbi aktivitete të mundshme, me ndihmën e të cilave aktori përkatës do të mundë të ndjekë interesat e tij gjatë lojës plan. Ato mund të përfshijnë edhe edhe informacione shtesë apo impulse mendimesh rreth këtyre të dhënave.
	Materiale informative: Si element i katërt shpesh janë të domosdoshme materiale plotësuese, të cilat përmbajnë informacione dytësore të nevojshme për t'i dhënë lojës plan një bazë të mjaftueshme në nivelin e përmbajtjes specifike. Këtu mund të dallohen burime nga më të ndryshmet: pjesë të shkëputura nga burime primare, sikurse janë rregulloret administrative ao ligjore; shkresa autoritetesh, autentike apo të hartuara në funksion të lojës plan; letra lexuesish dhe artikuj gazete,  autentike apo të sajuara; fragmente nga enciklopedi, pozicione të vërteta të qeverisë, të grupeve të interesave etj. Këto materiale u vihen në dispozicion të gjitha grupeve. Në kartat e roleve grupeve të veçanta u tërhiqet qëllimisht vëmendja në lidhje me ato materiale, që për to mund të jenë të rëndësishme apo me interes.

Krahas këtyre materialeve të lojës plan e vlefshme do të ishte të përgatiteshin karta ngjarjeje, me ndihmën e të cilave maderatoi i lojës do të mund të ndikonte  rrjedhën e saj. Një element tjetër, shpesh i pranishëm, janë formularët e punës, një ndihmë teknike për fazën e ndërveprimit. Të tilë mund të jenë p.sh.formularët e protokollit të bisedimeve, te të cilat grupet mund të fiksojnë rezultatet e bisedimeve etj.
 

Mundësi përdorimi

"Të veprosh në një lojë plan do të thotë para së gjithash të analizosh problemet, të peshosh alternativa, të zhvilosh strategji dhe taktika si dhe të marrësh vendime për realizimin e objektivave të përcaktuara. Pra, loja plan mund të përdoret në përgjithësi atje, ku duhen bërë të qarta proceset politike formale dhe mekanizmat e sistemit, ku duhen bërë transparente varësitë e individëve dhe grupeve nga strukturat dhe sistemet e paracaktuara si dhe duhen sqaruar pozicionimet në lidhje me interesat, strukturat e pushtetit dhe imponimet në vendimmarrje. Pra, lojërat plan janë gjithnjë të orientuara për nga problemi dhe dijet."

[nga: Peter Massing, Lojërat plan dhe lojërat me vendimmarrje; në: Trajnim metodash për mësimdhënien e politikës. Tema dhe materiale, Zyra Federale qendrore për Edukimin politik, Bonn 2004, f. 165-166]
 

Përparësi të lojës plan

Nëse bëjmë vetë diçka, atëherë suksesi i të mësuarit është veçanërisht i qëndrueshëm. Ky fakt flet për metodat e orientuara për nga veprimi sikurse është loja plan. Krahas kësaj vihet re një motivim, shpeshherë më i lartë për të mësuar. Nxënësit/et ose pjesëmarrësit në një seminar përjetojnë gjatë lojës plan përvoja, që nuk do të kishin mundur t'i përjetonin në një situatë tjetër. Gjatë lojës plan ata ushtrojnë një sërë cilësish kyçe, që zgjerojnë konsiderueshëm kompetencën e tyre demokratike (zgjidhjen e konflikteve, identifikimin e interesave, përkufizimin e problemeve, formulimin e objektivave, negociimin, diskutimin, analizimin, realizimin e kërkimeve etj.).
 

Disavantazhe  apo rreziqe

Përballë këtyre avantazheve vendoset një sërë rreziqesh, që lidhen me përdorimin e lojës plan: "Kështu ekziston gjithnjë tendenca, që loja plan të zhvendoset në mënyrë jokritike mbi realitetin duke bërë që të përçohet një ide e gabuar mbi realitetin politik, në të cilin ndikojnë një sërë faktorësh, që në lojën plan thjeshtë duhet të mbeten pa u marrë parasysh."

[nga: Peter Massing, Lojërat plan dhe lojërat me vendimmarrje; në: Trainim metodash për mësimdhënien e politikës. Tema dhe materiale, Zyra Federale qendrore për Edukimin politik, Bonn 2004, f.166]

Lojërat plan mund të jenë të nën- dhe mbikomplikuara. Në rastin e parë realiteti nuk pasqyrohet në mënyrën dhe masën e duhur, ndërsa në rastin e dytë përdorimi i lojës dështon për shkakt të investimit tepër të lartë. Lojërat plan kanë pa dyshim kërkesa të larta drejtuar mësuesve dhe nxënësve (në elementet e përmbajtjes, ato metodike dhe sociale), ndaj edhe mësuesit nuk kanë besim te nxënësit e tyre për të përdorur një metodë të tillë kaq të pasur në kritere dhe kushte paraprake.

Kjo mund të çojë në një rreth vicioz, i cili duhet ndërprerë me çdo kusht: "Nxënësit/et nuk kanë kompetencë metodike, sociale dhe bisedimore, ndaj mësuesit dhe mësueset ngurrojnë të përdorin metodat përkatëse; dhe kjo ka më pas pasojën fatale, që nxënësit dhe nxënëset nuk do të mund t'i fitojnë këto kompetenca. Ky rreth i mbyllur duhet ndërprerë vetëm përmes përdorimit të metodave të orientuara për nga veprimet."

[nga: Peter Massing, Lojërat plan dhe lojërat me vendimmarrje; në: Trajnim metodash për mësimdhënien e politikës. Tema dhe materiale, Zyra Federale qendrore për Edukimin politik, Bonn 2004, f. 168]

Krahas kësaj, natyrisht duhet konsideruar fakti që lojërat plan është e vështirë t'i integrosh në organizimin e të përditshmes (investimi në kohë, hapësira, atmosfera e gjallë etj.). Megjithatë shumë përvoja tregojnë, se edhe ky investim - relativisht i madh - ia vlen. "Pjesëmarrësit/et përjetojnë gjatë përballjes me grupet e tjera të lojës, se si mund të zhvillohen ndërveprimet politike dhe sociale, cilat janë informacionet, që u nevojiten për të vepruar si dhe cilat rrethana dhe struktura do të kishin efekt nxitës apo pengues për veprimet e tyre. (...) Lojërat plan nxisin të mësuarit tërësor dhe të vepruarit e pavarur. Ato kërkojnë të japin impulse në zgjidhjen krijuese të problemeve, në strategjitë e këtyre zgjidhjeve apo alternativat e vendimmarrjes.."

[nga: Günther Gugel, Praktika e punës së edukimit politik. Metoda dhe elemente ndihme, Instituti për Pedagogjinë e Paqes Tübingen, Bot.4 1996, f. 245, 247]