|
| |
"Trijadizacija" umjesto
globalizacije?
Sljedeći tekst Lisabonske grupe jasno ukazuje na to da su procesi ekonomske
globalizacije ograničeni na mali broj država - na tzv. trijade, zbog čega bi
trebalo biti govora o "trijadizaciji", a ne o globalizaciji. Ovaj aspekt jasno
je prikazan i u dijagramu kojeg je napravila Lisabonska grupa, a koji prikazuje
kretanje kapitala po njegovom mjestu određenja.
 |
"Današnja
globalizacija je samo trup globalizacije, zbog toga bi "trijadizacija" bila
prikladnija oznaka za današnje stanje. Trijadizacija znači da se tehnološki,
ekonomski i socio-kulturalni procesi integracija odvijaju između tri
najrazvijanije regije svijeta (Japan i industrijske zemlje južne i
jugoistočne Azije, zapadna Evropa i Sjeverna amerika). Ovi procesi su mnogo
intenzivniji i značajniji između ove tri regije, nego između neke od ovih
regija i ostatka svijeta ili između ostalih zemalja svijeta.
Trijadizacija se odvija i u svijesti ljudi. Stanovnici Japana, Sjeverne
amerike i zapadne Evrope polaze od toga da se jedino njihovo mišljenje
"broji" u svijetu. Ove zemlje imaju kulturni i naučni primat, tehničku
superiornost, vojnu hegemoniju, ekonomsko blagostanje, a time i sposobnost
za uptavljanje i organizovanje svjetske ekonomije i društva.
|
Fenomen trijadizacije može se
vidjeti i na geografskoj šemi strategijskih alijansi preduzeća. U periodu od
1980. do 1989. godin sklopljeno je 4200 strategijskih kooparacionih sporazuma.
92 procenta od tog broja bili su ugovori sklopljeni između Japana, zapadne
Evrope i Sjeverne amerike.
Trenutne statistike stranih direktnih investica pokazuju da je u posljednjem
desetljaću enormno porastao broj investicija između Japana SAD-a i zapadne
Evrope. Trijadizacija direktnih stranih investicija je rezultat protoka
investicija, što je dovelo do potpune promjene ekonomske situacije kakvu
poznajemo iz šezdesetih i sedamdesetih godina 20. vijeka.
Do početks osamdesetih godina zemlje u razvoju su igrale određenu ulogu kao cilj
za strane investicije. Osamdesetih godina trijada je za sebe odvojila četiri
petine svih međunarodnih tokova kapitala. Udio zemalja u razvoju opao je sa 25%,
koliko je iznosio u sedamdesetim godinama na 19%. Zemlje trijade su sve češće i
sve više surađivale, a procesi integracija među njima su bili u stalnom
porastu.
Ako je cilj pobjeda, onda može biti samo malo dobitnika. Gubitnici bivaju
izdvojeni i sami sebi prepušteni. Dobitnici se i dalje drže zajedno i potstiču
međusobnu integraciju. Neophodnost da se prave mostovi između izdvojenih i
integriranih gubi na značaju. Time, istovremeno sa globalizacijom, nastaje nova
podjela svijeta.
Procesom razdvajanja neke zemlje i regioni gube veze sa ekonomski naprednim
zemljama i regionima svijeta. Umjesto da sudjeluju u procesu međusobnog
povezivanja i integracija koje donosi novi globalni svijet, ove se zemlje kreću
u suprotnom pravcu. Razdvajanje pogađa skoro sve zemlje Afrike, velike dijelove
Južne amerike i Azije (sa izuzetkom jugoistočne Azije) i zemlje bivšeg Istočnog
bloka.
Statistike govore same za sebe: 1980. godine udio 102 najsiromašnije zemlje
svijeta u razmjeni roba iznosio je 7,9% svjetskog izvoza i 9% svjetskog uvoza.
Deset godina kasnije ovi su procenti opali na 1,4% i 4,9%. Za razliku od toga
udio tri svjetske regije koje čine trijadu je porastao sa 54,8% svjetskog izvoza
na 64% i sa 59,5% na 63,8% svjetskog uvoza.
Dalje naznake ovakvog razvoja predstavlja činjenica da je 1970. udio ovig
oblasti iznosio 60,8% svjetske trgovine. 1990. udio interkontinentalne
trgovine unutar svih regija bio je 48,7%, interkontinantalna trgovina između ove
tri regije porasla je na 24,9%. Time je udio tri regije u svjetskoj trgovini
iznosio ukupno 73,6%, a ostatak od 26,4% bio je rapodijeljen između Rusije i
istočne Evrope, Bliskog Istoka, Afrike i Južne amerike.
Bitna je i visoka stopa porasta interkontinantalne trgovine između Azije/Pacifik
i zapadne Evrope. Ova trgovina je porasla sa 6,3/ na 10,2%, odnosno sa 27,1%
na 33,4%. Sa druge strane udio Afrike i Srednjeg Istoka opao je sa 14,1% u 1970.
na 9,9% u 1990., Južne amerike sa 7,8% na 6,1% i bivših zemalja kog bloka sa 7,3%
na 4,1%.
Drugim riječima: svjetska ekonomija je u poslijednjih dvadeset godina
okarakterisana opadanjem razmjene dobara između najbogatijih ekonomija (Sjeverne
amerika, zapadna Evropa i Azija) i ostatka svijeta (a posebno Afrike). Ako se
ovakva tendencija nastavi u sljedećih dvadeset godina udio Afrike, Bliskog
Istoka, Južne amerike, Rusije i istočne Evrope će sa ukupnih 39,2 procenta (1970.)
preko 26,4
procenata (1990.) pasti na 5 procenata (2020.). To je razdvajanje. To je jaz
između integriranog globalnog svijeta i sve više isključenih dijelova Zemlje."
[Gruppe von Lissabon, Grenzen des
Wettbewerbs. Die Globalisierung der Wirtschaft und die Zukunft der Menschheit,
Lizenzausgabe für die Bundeszentrale für politische Bildung, Bonn 1997, S.
108-112]
Brojevi svjetske privrede
Intraregionalna i interregionalna trgovina robom u 2000. godini (u
milijardama dolara)
|
u
iz |
Sjeverna amerika |
Južna amerika |
Zapadna Evropa |
Srednja i istočna Evropa |
Afrika |
Srednji Istok |
Azija |
Svijet |
|
Sjeverna amerika |
421 |
174 |
195 |
6 |
12 |
20 |
229 |
1058 |
|
Južna amerika |
220 |
62 |
45 |
3 |
3 |
3 |
21 |
359 |
|
Zapadna Evropa |
263 |
55 |
1654 |
129 |
59 |
60 |
199 |
2441 |
|
Srednja i istočna Evropa |
12 |
6 |
147 |
72 |
3 |
7 |
20 |
271 |
|
Afrika |
26 |
4 |
72 |
1 |
11 |
2 |
25 |
145 |
|
Srednji Istok |
41 |
3 |
48 |
2 |
10 |
17 |
126 |
263 |
|
Azija |
423 |
41 |
278 |
15 |
22 |
42 |
807 |
1649 |
|
Svijet |
1406 |
346 |
2438 |
229 |
120 |
150 |
1427 |
6186 |
[Quelle: WTO,
http://www.wto.org]
Udio intraregionalnog i
interregionalnog protoka trgovine na cjelokupnom tržištu roba 2000. godine (u
procentima)
|
u
iz |
Sjeverna amerika |
Južna amerika |
|
Srednja i istočna Evropa |
Afrika |
Srednji Istok |
Azija |
Svijet |
|
Sjeverna amerika |
39,8 |
16,5 |
18,5 |
0,6 |
1,1 |
1,9 |
21,6 |
100,0 |
|
Južna amerika |
61,3 |
17,3 |
12,5 |
0,8 |
0,8 |
0,8 |
5,8 |
100,0 |
|
Zapadna Evropa |
10,8 |
2,3 |
67,8 |
5,3 |
2,4 |
2,5 |
8,2 |
100,0 |
|
Srednja i istočna Evropa |
4,4 |
2,2 |
54,2 |
26,6 |
1,1 |
2,6 |
7,4 |
100,0 |
|
Afrika |
17,9 |
2,8 |
49,7 |
0,7 |
7,6 |
1,4 |
17,2 |
100,0 |
|
Srednji Istok |
15,6 |
1,1 |
18,3 |
0,8 |
3,8 |
6,5 |
47,9 |
100,0 |
|
Azija |
25,7 |
2,5 |
16,9 |
0,9 |
1,3 |
2,5 |
48,9 |
100,0 |
|
Svijet |
22,7 |
5,6 |
39,4 |
3,7 |
1,9 |
2,4 |
23,1 |
100,0 |
[Quelle: WTO,
http://www.wto.org]
[Početak
stranice]
|
