|
| |
Lėvizja
e kritikėve tė globalizimit
Nė
kuadėr tė problemeve vijuese le tė merremi me kritikėn drejtuar globalizimit.
Lėvizja e kundėrshtarėve tė globalizimit ka shkaktuar njė impakt
publik tepėr tė madh, dhe kėrkesa qendrore tė kėsaj lėvizjeje janė
tematizuar nga politika.
 |
Protestat
pjesėrisht tė dhunshme gjatė njė seance tė Organizatės Botėrore tė
Tregtisė (WTO)
nė
Seattle nga fundi i vitit 1999 u konsideruan nga pjesa mė e madhe si
fillimi i njė lėvizjeje, qė u etiketua me mbishkrimin disi fatkeq tė
kundėrshtarėve tė globalizimit. Pas kėtij mbishkrimi fshihet njė
rrjet i ēlirėt organizatash dhe individėsh jashtėzakonisht heterogjene
(nė pjesėn mė tė madhe shkencėtarė), si zėdhėnėsi i tė cilėve
ndėrkohė ėshtė shndėrruar ATTAC (Association for the Taxation of
Financial Transactions for the Aid of Citizens - www.attac.org).
Teksti
i mėposhtėm qartėson nė mėnyrė shembullore pikat kritike dhe linjat
teorike tė zgjidhjeve paraqitur nga ATTAC.
|
Deklarata e Attac
[vendosur nė datėn 26.5.2002 me kėrkesė tė
ATTAC nė Frankfurt/Main]
Globalizimi ėshtė njė shndėrrim rrėnjėsor i
dimensioneve historike. Ai e ndryshon shoqėrinė me njė ritėm tepėr tė
shpejtė dhe ndikon thellėsisht nė kushtet e jetės. Deri mė tani ai ėshtė
dominuar nga interesa tė fuqishme ekonomike, nga banka tė mėdha, fonde
investimesh, truste ndėrkombėtare dhe kapitalistė tė tjerė tė mėdhenj.
Laitmotivi i tyre ėshtė neoliberalizmi. Sipas kėsaj ideologjie tė gjitha
problemet shoqėrore mund tė zgjidhen mė sė miri, nėse do ti lihen tregut
dhe sipėrmarrjeve private. Gjithėsesi premtimi neoliberal, sipas tė cilit
globalizimi sjell mirėqenie pėr tė gjithė, nuk ėshtė pėrmbushur, pėrkundrazi:
 |
Humnera
sociale mes Jugut dhe Veriut bėhet gjithnjė e mė e thellė: Ndėrsa tė
pasurit vazhdojnė tė pasurohen, nė Botėn e Tretė rritet varfėria. Pėrmes
krizave financiare dhe ekonomike shkatėrrohen brenda natės ekonomi tė tėra
kombėtare
dhe qindra mijėra vetė humbin vendin e tyre tė punės. |
 |
Nė
vendet e industrializuara ėshtė kthyer varfėria. Edhe te ne janė nė
rritje pasiguria, pėrjashtimi dhe padrejtėsia sociale. Sistemet e sigurisė
sociale shkatėrrohen dhe janė tė
kėrcėnuara nga privatizimi. Siguracionet pėr jetėn, shėndetėsia, edukimi
shndėrrohen nė mall. |
 |
Demokracia
minohet, pasi lojtarėt globalė (Global Players) diktojnė gjithnjė e mė
tepėr politikėn duke pėrdorur kėrcėnimin e ndėrrimit tė "vendndodhjes". |
 |
Lindin
pabarazi tė reja mes gjinive. Ērregullimi i tregjeve tė punės realizohet
kryesisht me anė tė punės fleksible tė nėnpaguar apo tė papaguar tė
grave. Sipas kėtij modeli tė fleksibilizuar dhe tė pambrojtur tė punės me
kosto tė lirė nė shkallė botėrore ērregullohet dhe globalizohet edhe
puna e burrave. |
 |
Globalizimi
ka ēuar edhe nė njė rritje tė theksuar tė dhunės seksiste dhe tė
strukturuar ndaj grave, si p.sh. nė tregtinė ndėrkombėtare
tė grave dhe fėmijėve. Po ashtu shumica e viktimave tė luftrave tė
reja tė globalizuara janė gra dhe fėmijė. |
 |
Zgjidhja
e problemeve tė mjedisit zvarritet. Bazat e natyrshme tė jetės shkatėrrohen
pėrmes nėnvendosjes ndaj logjikės sė tregut. |
 |
Shumėllojshmėria
kulturore sheshohet pėrmes njė industrie kulturore tė fuqishme ekonomikisht.
Forca sugjestionuese e publicitetit dhe e logove tė firmave tė mėdha pėrcakton
gjithnjė e mė fuqishėm orientimet pėr nga vlerat dhe imazhet, qė drejtojnė
shoqėrinė. |
 |
Pėrveē
arsyeve tė tjera janė edhe interesa hegjemoniale dhe burime tė reja lėnde
tė parė (vaj dhe gaz), pėr sigurimin e tė cilave shtetet e pasura
industriale bėjne plane ushtarake dhe ndėrhyrje luftarake. Globalizimi
neoliberal ka sjellė shumė humbės dhe pak fitues. Ai stabilizon nė kėtė
mėnyrė destabilizimin politik dhe ėshtė arsye pėr dhunė, luftė dhe
terrorizėm, ēka ēon nė justifikimin e armatimit nė nivel botėror, tė
militarizimit dhe varrosjes sė tė drejtave demokratike. |
Ne kemi
nevojė pėr njė politikė tjetėr
Globalizimi neoliberal nuk ėshtė aspak i pandryshueshėm
dhe pa alternativa. Ai vihet nė funksionim nė mėnyrė tė orientuar qartė
nga qeveritė e vendeve tė mėdha industriale
dhe me ndihmėn e Fondit Monetar Ndėrkombėtar (FMN), Bankės Botėrore
dhe Organizatės Botėrore tė Tregtisė (OBT). Gjermania dhe Bashkimi Evropian
luajnė nė kėtė kuadėr njė rol vendimtar si nga brenda (liberalizimi i
tregjeve tė brendshme) ashtu edhe nė orientimin neoliberal tė ekonomisė
botėrore.
Nė lidhje me kėtė ka patur dhe vazhdon tė ketė alternativa
ekonomiko-politike dhe social-politike. Ne angazhohemi pėr njė rend ekonomik
botėror ekologjik dhe solidar. Nė kėtė rend ka gjithnjė e mė tepėr bashkėpunim
ndėrkombėtar dhe njė zhvillim tė qėndrueshėm si tė Veriut ashtu edhe tė
Jugut. Ne duam njė botė nė tė cilėn garantohet demokracia pėr tė gjithė
njerėzit dhe vazhdon tė ruhet shumėllojshmėria kulturore.
Kėto synime janė tė realizueshme vetėm nėse ka njė lėvizje tė fuqishme shoqėrore, qė vepron nė nivel
ndėrkombėtar. Attac ėshtė pjesė e kėsaj lėvizjeje,
qė ėshtė formuar nė Seattle, Prage, Gjenove dhe vende tė tjera dhe qė po
vijon tė zhvillohet ndėr tė tjera nė forumin botėror social tė Porto
Alegre-s.
 |
Attac kėrkon
tė kontribuojė si pjesė e lėvizjes jashtėparlamentare pėr njė
demokratizim tėrėsor tė shoqėrisė. |
 |
Attac
lufton pėr njė rend tė ri tė ekonomisė botėrore, nė tė cilin pasuritė
e rruzullit janė tė shpėrndara nė mėnyrė tė drejtė dhe shfrytėzohen nė
mėnyrė ekologjike. |
 |
Attac
ėshtė pjesė pėrbėrėse e lėvizjes kundėr luftės dhe pėr paqe, sepse
njė botė e drejtė pa paqe nuk do tė ishte e mundur. |
Attac
angazhohet pėr:
 |
Fundin
e luftrave dhe pėrgatitjeve pėr luftė si dhe pėr zgjidhje civile dhe paqėsore
tė konflikteve. Ne refuzojmė militarizimin e politikės sė jashtme dhe dėrgimin
e trupave tė Bundeswehr-it me mision nė luftė jashtė vendit. |
 |
Futjen
e njė takse pėr transaksionet ndėrkombėtare, tė tė ashtuquajturės taksės
Tobin dhe pėrdorimin e tė ardhurave pėr detyra ndėrkombtare nė fushėn e
mjedisit dhe tė zhvillimit. |
 |
Mbylljen
e oazeve tė taksave, rregullimin e derivateve dhe ndalimin e fondeve tejet
spekulative (tė ashtuquajturat fondet Hedge). |
 |
Njė
tatim mė tė fuqishėm tė tė ardhurave tė kapitalit dhe tė pasurive tė mėdha. |
 |
Zgjidhjen
e krizės sė borxheve tė vendeve nė zhvillim, pėrfundimin e pėrshtatjes
strukturore neoliberale si dhe shpėrbėrjen e diktaturės sė kreditorėve pėrmes
njė procedure tė ndershme dhe transparente. |
 |
Njė
rend tė tregtisė botėrore, qė u jep pėrparėsi interesave tė vendeve nė
zhvillim, tė dizavantazhuarve nga
ana sociale dhe ēėshtjeve tė mjedisit. |
 |
Institucionet
ndėrkombėtare, qė u shėrbejnė kėtyre objektivave, dhe jo interesave tė
vendeve industriale, trusteve dhe elitave tė korruptuara. |
 |
Njė
Evropė demokratike dhe sociale, qė orientohet pėr nga nevojat e njerėzve
dhe solidariteti me pjesėt e
tjera tė botės. Ne mbrohemi kundėr kufizimit tė sė drejtės pėr tė
demonstruar, tė lirisė sė lėvizjes, tė drejtės sė shprehjes sė lirshme
tė mendimit. Ne refuzojmė kriminalizimin e levizjes kundėr globalizimit
neoliberal. |
 |
Njė
reformė demokratike tė shėrbimeve publike. Ne luftojmė pėr njė nivel
sigurie sociale, qė u mundėson tė gjithėve njė jetesė njerėzore tė
denjė. Ne jemi kundėr privatizimit tė shėrbimeve publike dhe tė detyrave
tė kujdesit publik si p.sh. tė sistemit tė shėndetėsisė apo tė edukimit
si dhe tė furnizimit me ujė, sikurse kėrcėnon Marreveshja e GAT. Ne jemi
kundėr privatizimit tė tė mirave publike dhe resurseve gjenetike. |
 |
Njė
sistem tė siguracionit solidar pėr jetėn. |
 |
Njė
rishpėrndarje dhe rivlerėsim tė punės
ekzistenciale dhe tė papaguar nė
kuadėr tė ndarjes sė punės nė nivel ndėrkombėtar dhe sipas gjinive. |
 |
Njė
organizim social dhe ekologjik tė bujqėsisė. Ne refuzojmė produktet
e ndryshuara gjenetikisht dhe patentat e vlefshme pėr
gjithė jetėn. |
 |
Rregullimin
dhe kufizimin e pushtetit tė trusteve ndėrkombėtare dhe grumbullimeve tė
pushtetit ekonomik pėrmes
kartelave dhe fuzioneve. Ne kėrkojmė ndėr tė tjera taksa mė tė larta pėr
sipėrmarrjet, paga qė garantojnė ekzistencėn, tė drejtė pune dhe
bashkėvendosjeje pėr tė punėsuarit, norma barazie, standarte sociale dhe
ekologjike. |
Le ta
marrim sė bashku nė dorė tė ardhmen e botės sonė!
[Kreu i
faqes]
|