Sledeći tekst imenuje važne oblasti zadataka istraživanja mira i rata, te opisuje nastanak i razvoj ove discipline. Tekst koji možete da nađete na drugoj stranici ukazuje na nedostatke pri istraživanju mira, naime na zanemarivanje potrage za mirovnim strategijama.

"I Naučno bavljenje ratom i mirom je verovatno staro koliko i nauka sama. Ipak je tek pedesetih godina prošlog veka priznato kao naučna disciplina koja se bavi istraživanjem rata i konflikata, te istraživanjem uslova koji su potrebni za mir.

Pojedinačna primena nauke o miru i ratu može da se vidi i tokom 19. veka u vezi sa građanskim mirovnim pokretom. Ali su tek pod utiskom strahota masovnog uništavanja tokom Prvog svetskog rata pored Saveza država i Međunarodnog suda nastali su i instituti za međunarodne odnose u SAD-u i Velikoj Britaniji sa zadatkom da istraže konflikte i ratove na međunarodnom nivou, ali i revolucije i građanske ratove, te uslove koji treba da budu ispunjeni da bi se ostvario mir u svetu. Nedugo nakon 1920. godine ostalo je veoma malo od početnog poleta da se mir i rat učine predmetom istraživanja instituta za međunarodne odnose. Nova disciplina je ubrzo postala način opravdavanja vanjskih politika pojedinačnih država i prešla u službu njihovih vojno-političkih interesa. 

Međutim, novi politički i moralni potresi uzrokovani događanjima tokom Drugog svetskog rata, te politički organizovano masovno uništavanje koje se sprovodilo u staljinističkom i fašističkom sistemu, ali i, pre svega, pretnja atomskim ratom uzrokovali su novo buđenje istraživanja rata i mira. To je najpre bila reakcija na dešavanja tokom pedesetih godina koja su bila vezana za ideologiju Hladnog rata. Ova istraživanja počela su kao pojedinačni projekti na univerzitetima i u privatnim istraživačkim ustanovama u Kanadi, SAD-u i Norveškoj. Paralelno s tim, nekoliko osoba se trudilo da u Francuskoj i Holadiji uspostavi sistematske studije polemologije (nauka o ratu i konfliktima).

Cilj istraživanja mira nije više bilo ograničavanje ratova i ratnih dešavanja, već potpuno isključivanje rata kao društvene i međudržavne forme komunikacije. Time istraživanje mira počinje da se zalaže za utopiju svetskog mira, što je bio osnovni motiv liberalnih i republikansko-demokratskih pokreta prisutnih s kraja 19. i u prvoj polovini 20. veka. Ovaj motiv ponovo je bio u centru interesovanja radničkog pokreta.

Način razmišljanja koji je uključivao ograničavanje rata i kontrolisanje konflikta konfrontirao se sa istraživanjem mira unutar istraživanja konflikata, pre svega u SAD-u (Journal of Conflict Resolution, 1957.), a šezdesetih godina obe tendencije su se ujedinile u disciplini istraživanja mira i konflikata.

II      U okviru popuštanja napetosti u međunarodnim odnosima dospelo se do konstituisanja International Peace Research Association u Groningen-u 1964. godine. U Oslu je iste godine osnovan Journal of Peace Research koji je u velikoj meri doprineo proširenju istraživanja mira. Osnivanjem latinoameričkih i azijskih regionalnih organizacija sedamdesetih godina istraživanje mira je pored Severne Amerike, zapadne Evrope i Japana bilo prošireno na gotovo cijeli svijet, pri čemu je UNESCO imao ulogu posrednika.

Istraživanje mira doživelo je procvat organizovanjem državne ustanove, štokholmskog instituta International Peace Research Institute, koji je osnovan i otvoren 1966. godine povodom 150. godišnjice neutralanosti Švedske i koji je imao zadatak da za švedsku i međunarodnu diplomatiju postavi naučne osnove razoružavanja koju bi treblao da sprovodi UNO. Istraživanje mira na sebe je skrenulo pažnju celog sveta pojavljivanjem knjige  Yearbook of World Armaments and Disarmament sa podacima i analizama razvoja zadataka razoružanja.

Prevazilaženje konflikta Istok-Zapad, rat u Vijetnamu, ali i problematika Trećeg sveta skrenuli su pažnju na konflikt Sever-Jug. Rezultat toga bilo je proširivanje oblasti istraživanja mira, koja je sada pokrivala mnogo više od rasprave o dinamici razoružavanja, sistemu pretnji i kontroli naoružanja.

U vezi sa razvojem, odnosno ponovnom raspravom o pojmovima 'asimetrični konflikt', 'konflikt interesa', 'latentni konflikt' proširivanje oblasti istraživanja mira došlo je do izražaja u razvoju pojma 'strukturalnog nasilja' (Galtung 1969.),  koji je svoju primenu našao u liberelnim i delimično u socijalističkim društvima koja su bila zapadnjački orijentisana i koja su se bavila problemom reformacije međunarodnog, državnog i društvenog sistema.  

Difuznost pojma 'strukturalno nasilje' proširila je polje istraživanja mira, tako da postoji tendencija da istraživanje mira postane univerzalna nauka. Sedamdesetih se godina ovo proširivanje doživljavalo kao oslobođenje, jer se činilo da stari principi više nisu dorasli problemima internacionalnog razvoja ljudskog društva, sistema država i životne okoline.

Istraživanje mira je imalo najviše uticaja prije svega na političke nauke, psihologiju (istraživanje agresije), teologiju, pedagogiju i geografiju, ali je uticalo i na fiziku, biologiju, informatiku, filozofiju, istoriju, pravne nauke i strategijske studije. Nešto manje uticaja je imalo na sociologiju zbog tradicionalnog ograničavanja pojma 'društvo' na nacionalne države.

S kraja krize napetosti - od kraja sedamdesetih godina kada je pažnju industrijskih država privlačio konflikt Istok-Zapad, a samim tim i mogućnost atomskog rata, istraživanje mira se vraća svojim korenima, naime, uslovima koji bi trebali da budu ispunjeni kako bi društvo trajno bilo zaštićeno od rata, uzrocima rata, informacijama o konfliktima i dinamici razoružanja. Istovremeno, istraživanje mira se i dalje bavilo pojmom 'strukturalno nasilje', koje je sa stanovišta istraživanja mira opasnije za ljude nego konvencionalni rat. 

[Egbert Jahn: Friedens- und Konfliktforschung, in: Dieter Nohlen (Hrsg.): Pipers Wörterbuch zur Politik, München 1989, S. 256-258]

[Početak stranice]