Sljedeći tekst imenuje važne
oblasti zadataka istraživanja mira i rata, te opisuje nastanak i razvoj
ove discipline. Tekst koji možete naći na drugoj stranici
ukazuje na nedostatke pri istraživanju mira, naime na zanemarivanje potrage za
mirovnim strategijama.
"I Naučno bavljenje ratom i mirom je vjerovatno staro koliko i nauka sama. Ipak
je tek pedesetih godina prošlog vijeka priznato kao
naučna disciplina koja se bavi istraživanjem rata i konflikta, te istraživanjem
uslova koji su potrebni za mir.
Pojedinačna primjena nauke o miru i ratu može se vidjeti i tokom 19. vijeka u
vezi sa građanskim mirovnim pokretom. Ali su tek pod utiskom strahota masovnog
uništavanja tokom Prvog svjetskog rata pored Saveza država i Međunarodnog suda
nastali su i instituti za međunarodne odnose u SAD-u i Velikoj Britaniji sa
zadatkom da istraže konflikte i ratove na međunarodnom nivou, ali i revolucije i
građanske ratove, te uslove koji treba da budu ispunjeni da bi se ostvario mir u
svijetu. Kratko nakon 1920. godine ostalo je veoma malo od početnog poleta da se
mir i rat učine predmentom istraživanja instituta za međunarodne odnose. Nova
disciplina je ubrzo postala način opravdavanja vanjskih politika pojedinačnih
država i prešla u službu njihovih vojno-političkih interesa.
Međutim, novi politički i moralni potresi uzrokovani događanjima tokom Drugog
svjetskog rata, te politički organizirano masovno uništavanje koje se sprovodilo
u staljinističkom i fašističkom sistemu, ali i, prije svega, prijetnja atomskim ratom uzrokovali su
novo buđenje istraživanja rata i mira. To je najprije bila reakcija na dešavanja
tokom pedesetih godina koja su bila vezana za ideologiju Hladnog rata. Ova
istraživanja počela su kao pojedinačni projekti na univerzitetima i u privatnim
istraživačkim ustanovama u Kanadi, SAD-u i Norveškoj. Paralelno s tim, nekoliko
osoba se trudilo da u Francuskoj i Holadiji uspostavi sistematski studij
polemologije (nauka o ratu i konfliktima).
Cilj istraživanja mira nije više bilo ograničavanje ratova i ratnih dešavanja,
već potpuno isključivanje rata kao društvene i međudržavne forme komunikacije.
Time se istraživanje mira počinje zalagati za utopiju svjetskog mira, što je bio
osnovni motiv liberalnih i republikansko-demokratskih pokreta prisutnih s kraja
19. i u prvoj polovini 20. vijeka. Ovaj motiv ponovo je bio u centru
interesovanja
radničkog pokreta.
Način razmišljanja koji je uključivao ograničavanje rata i kontrolisanje
konflikta konfrontirao se sa istraživanjem mira unutar istraživanja konflikata,
prije svega u SAD-u (Journal
of Conflict Resolution, 1957.), a šezdesetih godina obje tendencije su se
ujedinile u disciplini istraživanja mira i konflikata.
II U okviru popuštanja napetosti u međunarodnim odnosima dospjelo se do
konstituisanja International
Peace Research Association u Groningen-u
1964. godine. U Oslu je iste godine osnovan
Journal
of Peace Research
koji je u velikoj mjeri doprinio proširenju istraživanja mira.
Osnivanjem latinoameričkih i azijskih regionalnih organizacija sedamdesetih
godina istraživanje mira je pored Sjeverne Amerike, zapadne Evrope i Japana bilo
prošireno na gotovo cijeli svijet, pri čemu je UNESCO
imao ulogu posrednika.
Istraživanje mira doživjelo je procvat organizovanjem državne ustanove, štokholmskog
instituta International
Peace Research Institute, koji
je osnovan i otvoren 1966. godine povodom 150 godišnjice neutralanosti Švedske i
koji je imao zadatak da za švedsku i međunarodnu diplomatiju postavi naučne osnove
razoružavanja koju bi trebao sprovoditi UNO. Istraživanje mira na
sebe je skrenulo pažnju cijelog svijata pojavljivanjem knjige Yearbook
of World Armaments and Disarmament
sa podacima i analizama razvoja
zadataka razoružanja.
Prevazilaženje konflikta Istok-Zapad, rat u Vijetnamu, ali i problematika Trećeg
svijeta skrenuli su pažnju na konflikt Sjever-Jug. Rezultat toga bilo je
proširivanje oblasti istraživanja mira, koja je sada pokrivala mnogo više od
rasprave o dinamici razoružavanja, sistemu prijetnji i kontroli naoružanja.
U vezi sa razvojem, odnosno ponovnom raspravom o pojmovima 'asimetrični
konflikt', 'konflikt interesa', 'latentni konflikt' proširivanje oblasti
istraživanja mira došlo je do izražaja u razvoju pojma 'strukturalnog nasilja' (Galtung 1969.),
koji je svoju primjenu našao u
liberelnim i djelomično u socijalističkim društvima koja su bila zapadnjački
orijentirana i koja su se bavila problemom reformacije međunarodnog, državnog
i društvenog sistema.
Difuznost pojma 'strukturalno nasilje' proširila je polje istraživanja mira,
tako da postoji tendencija da istraživanje mira postane univerzalna nauka.
Sedamdesetih se godina ovo proširivanja doživljavalo kao oslobođenje, jer se
činilo da stari principi više nisu dorasli problemima internacionalnog razvoja
ljudskog društva, sistema država i okoliša.
Istraživanje mira je imalo najviše uticaja prije svega na političke nauke,
psihologiju (istraživanje agresije), teologiju, pedagogiju i geografiju, ali je
uticalo i na fiziku, biologiju, informatiku, filozofiju, istoriju, pravne nauke
i strategijske studije. Nešto manje uticaja je imalo na
sociologiju zbog tradicionalnog ograničavanja pojma 'društvo' na nacionalne
države.
S kraja krize napetosti - od kraja sedamdesetih godina kada je pažnju
industrijskih država privlačio konflikt Istok-Zapad, a samim tim i mogućnost
atomskog rata, istraživanje mira se vraća svojim korijenima, naime, uslovima
koji bi trebali biti ispunjeni kako bi društvo trajno bilo zaštićeno od rata,
uzrocima rata, informacijama o konfliktima i dinamici razoružanja. Istovremeno,
istraživanje mira se i dalje bavilo pojmom 'strukturalno nasilje', koje je sa
stanovišta istraživanja mira opasnije za ljude nego konvencionalni rat.
[Egbert Jahn: Friedens- und
Konfliktforschung, in: Dieter Nohlen (Hrsg.): Pipers Wörterbuch zur Politik, München
1989, S. 256-258]
[Početak
stranice]
