Çfarë janë konfliktet?

Konfliktet janë po aq të vjetran sa edhe njerëzimi, ato janë një fenomen i përgjithshëm, i cili ndeshet në të gjitha rrafshet e jetës. Nuk është ekzistenca e konflikteve ajo, që është problematike apo deri edhe përbën rrezik për paqen, por janë format dhunë-favorizuese të zgjidhjes së një koflikti, të cilat mbartin padrejtësinë e u japin një përparësi të dukshme në dëm të të tjerëve atyre palëve, që orientohen për nga realizimi i njëanshëm i interesave si dhe përfaqësojnë idenë, se vetëm njëra palë disponon „të vërtetën“ dhe „të drejtën“.  Ide të tilla përfundojnë shumë lehtë në mënyra veprimi dhe mendimi, që janë të orientuara për nga lojërat e shumës zero: Humbja e njërit është fitimi i tjetrit. Fituesi, kështu vijon zinxhiri i asociacioneve, është më i forti dhe ky ka të drejtën në anën e tij.

Në jetën e përditshme, konfliktet shpesh barazohen me grindjet, me kundërshtitë e interesave, me pushtetin ose përdorimin e dhunës. Shkencëtarja për paqen Ulrike C. Wasmuth thekson, se është e rëndësishme, që konfliktin ta konsiderojmë në mënyrë objektive si rrethanë sociale duke mos e ngatërruar me format e zgjidhjes së tij; ai nuk duhet kufizuar me anë vlerësimesh si dhe nuk duhet përzier me tërësinë e shkaqeve të tij. Ndaj ajo  e përkufizon Konfliktin si një „rrethanë sociale me të paktën dy palë pjesëmarrëse (individë, grupe, shtete), të cilët (a) ndjekin qëllime të ndryshme dhe kanë pikënisje të parakordueshme ose synojnë të njëjtin qëllim, të cilin mund ta arrijë vetëm njëra prej palëve, dhe (b) për arritjen e një qëllimi të caktuar duan të përdorin mjete të ndryshme që në pikënisje të parakordueshme.

Një mjet ndihmë në konceptimin e konflikteve jane analizat e konflikteve. Një analizë e tillë konflikti përpiqet të përpilojë jo vetëm shkaqet dhe sfondin e një konflikti, por përmban edhe pikë-referencat e para për linjat e zgjidhjes së tij, duke fokusuar të përbashkëtat dhe duke analizuar mënyrën e deritanishme të përpunimit të konfliktit (shih fragmentin mbi analizën e konfliktit).

Konfliktet kalojnë nëpër faza specifike. Në një fazë fillestare perceptohen konflikte latente apo të manifestuara, por këto (ende) nuk vlerësohen negativisht. Në fazën e përshkallëzimit kemi efektin e një dinamike, e cila finalizohet me ngjarjen e konfliktit. Në  “fazën e sqarimit“ bëhet fjalë për një përkufizim  dhe formësim të ri të (bashkë-)jetesës së mëtejshme. Këto faza përcaktohen shpesh si harku i konfliktit. Në faza të ndryshme janë të nevojshme kërkesa dhe kompetenca specifike në raportet që krijohen, në shfuqizimin e përshkallëzimit apo edhe në veprimtarinë pajtuese.

Dinamika e konfliktit zakonisht ndryshon edhe sjelljen e palëve në konflikt. Komunikimi kufizohet, perceptohet më shumë ajo që ndan se sa ajo që bashkon, mosbesimi është në rritje dhe zgjidhja shpesh nuk shihet si një problem i përbashkët. Morton Deutsch i përshkruan këto ndryshime si më poshtë:

Konfliktet shpesh perceptohen si situata lufte, të cilat duhen fituar. Ato shpalosin në shumë raste një dinamikë të brendshme konfliktuale, që e rëndon ose e përjashton rregullimin e paqtë, konstruktiv dhe pa dhunë të konfliktit. Analizat në lidhje me sjelljen e njeriut në situata konfliktesh kanë treguar, se shumica priret të arrijë epërsinë e vet përmes një angazhimi gjithnjë e më intensiv ose përmes këmbënguljes së rreptë në pozicionin e vet, edhe atje ku fillojnë të shënohen dështime. Ky model sjelljesh shoqërohet nga një kufizim në rritje i aftësisë perceptuese dhe vendim-marrëse.

„Konfliktet e dëmtojnë aq rëndë aftësinë tonë perceptuese dhe aktivitetin tonë të të menduarit dhe të të imagjinuarit", shkruan drejtuesi i seminareve rreth konflikteve, Friedrich Glasl, „sa që ne, në vazhdën e ngjarjeve nuk arrijmë më të shohim saktë gj