Kursi bazë 3: Për çfarë nevojitet Pedagogjia e Paqes?

Kompetenca e paqes është e rëndësishme, që të mund të kuptojmë lidhjet dhe varësitë, të klasifikojmë ngjarjet, dhe të zhvillojmë analiza dhe strategji të pavarura  në debatin me luftën dhe dhunën. Sipas pikëpamjes sonë, kompetenca e paqes është në radhë të parë një kompetencë specifike: këtu bëjnë pjesë, ndër të tjera njohuritë mbi shkaqet e luftës dhe dhunës, mbi predispozicionin individual për aftësinë për paqe si dhe për kushtet e përgjithshme të realizimit të saj në kuadrin shoqëror dhe ndërkombëtar. Në kompetencën e paqes bën pjesë edhe gjykimi i mundësive dhe aftësive individuale. Kjo kompetencë specifike mund të përçohet si pjesë e një aktiviteti edukues të qëllimtë në shkollë dhe në institucionet arsimore për të rritur ose në kuadrin e proçeseve të vetëorganizuara të të mësuarit brenda grupesh bazë. Pa këtë kompetencë specifike edukimi i paqes në mënyrë të vetëdijshme dhe të përgjegjshme do të ishte i pamundur, megjithatë ajo nuk mjafton, kompetenca të tjera janë të nevojshme. 

Udhëzime për fitimin e aftësisë së paqes

Si mund të fitohet aftësia për të menaxhuar konflikte individuale, shoqërore dhe ndërkombëtare, për të identifikuar interesat, që fshihen pas tyre dhe për të kërkuar rrugëzgjidhje? Të japësh udhëzime të logjikshme dhe të kuptueshme për të gjithë njerëzit, se si mund të fitohet një aftësi e tillë individuale paqeje, është një ndër detyrat më të vështira të edukimit të paqes. Vetë Pedagoget/ët e Paqes apo analistet/ët e paqes duhet, që herë pas here të kujdesen në këtë kontekst për kredibilitetin e tyre, sepse këtu nuk mund të jetë fjala për formulim postulatesh të reja, por para së gjithash për këshilla praktike në kapërcimin me sukses të të përditëshmes pedagogjike.  Kështu për shembull, aftësi individuale për paqe do të thotë zhvillim i Unit dhe i vetëdijes - jo për tutoruar të tjerët, por që të mund të komunikohet relativisht "pa probleme", që të mund të njohim paragjykimet tona dhe t'i përpunojmë ato, por edhe që të mund të ndjekim zhvillimet politike, në mënyrë të tillë, që të bëhet i mundur angazhimi në drejtim të pjesëmarrjes dhe minimizimit të dhunës.

Njohja e vendndodhjes personale është një parakusht i rëndësishem për kurajon civile. Me kurajo civile nënkuptohet formulimi i opinionit personal - edhe përkundrejt eprorëve - duke presupozuar, që kjo të ndodhë jo vetëm privatisht por edhe publikisht. Parimet morale të nevojshme për të vepruarit personal, duhen vlerësuar më lart se një përshtatje oportuniste, ku duhet thënë se të vepruarit moral gjithsesi është i lidhur me fitimin e kompetencës specifike. Disavantazhet personale, që lidhen eventualisht me ushtrimin e kurajos civile, duhen vënë në rrezik në mënyrë të ndërgjegjshme ose duhen marrë parasysh. Kjo presupozon, që frikat personale të mos ndrydhen. Kurajo civile mund të nënkuptojë në një rast të caktuar edhe refuzimin për t'iu bindur apo për t'u deleguar përgjegjësi eprorit/eprorëve (apo deri edhe  strukturave). Aftësia për paqe nuk mund të mendohet pa marrjen përsipër të përgjegjësisë për veprimet personale apo për të mos-vepruarit.

Pasoja e këtij gjykimi në kontekstin e edukimit të paqes është ndjeshmëria, me të cilën duhen trajtuar fëmijët dhe adoleshentët, në rast se kundërshtojne apo refuzojnë të binden. Sepse këto mënyra sjelljeje nuk mund të interpretohen vetëm si "kokëfortësi" apo "mungesë edukate", por janë shprehje edhe e nje pavarësie të zhvilluar dhe debati me autoritetet.  

Shpesh aftësia për paqe ngatërrohet me një gatishmëri të tepruar për paqe, ose vihet në dukje në mënyrë nënvlerësuese, se personat që përpiqen të fitojnë aftësinë për paqe në fakt dëshirojnë të jenë të integruar  moralisht, por kuptojnë pak nga jeta, madje në një shoqëri konkurrence nuk do të ishin në gjendje të (mbi-)jetonin. Por pikërisht e kundërta e kësaj është e vërtetë. As familja as (mbarë-) shoqëria nuk mund të mbijetojnë, nëse parimi i konkurencës do të konsiderohej si motivi lëvizës mbizotërues. Aftësia për të jetuar dhe mbijetuar varet sot kryesisht nga aftësitë bashkëpunuese dhe sociale: këtu bëjnë pjesë aftësia për të punuar në dhe me grupe, aftësia për të vlerësuar dhe për të marrë parasysh efektet dhe pasojat e veprimeve personale mbi të tjerët, si dhe për të ndërtuar raporte të përgjegjshme me veten, të tjerët dhe mjedisin e përbashkët. Për të identifikuar problematikat dhe vështirësitë, që shfaqen si dhe për t'i kapërcyer ato është e domosdoshme aftësia për vetëreflektim. Sepse një njohje gjithnjë e më e mirë dhe më e thellë e personit tënd, e kështu edhe e reagimeve të tua, është një parakusht i rëndësishëm për aftësinë për paqe.   

Analistja e paqes Hanne-Margret Birckenbach nga "Projektverbund Friedenswissenschaften Kiel" (Lidhja e Projekteve për Shkencat e Paqes në Kiel) hedh për diskutim një sërë "kërkesash idealiste" personale, përkundrejt të cilave duhet të vendoset individi, që të mund të arrijë  kështu aftësinë për paqe: këtu bëhet fjalë fillimisht për gatishmërinë dhe aftësinë për të gjykuar dhe dënuar kontributin personal në një kontekst politik ndërveprimesh, vlerësuar si të kritikueshëm. Më tej fjala është për të zhvilluar forcën parashikuese në lidhje me pasojat e mundshme negative të veprimeve individuale mbi njerëzit e tjerë. Gjithashtu bëhet fjalë edhe për kultivimin e distancës përkundrejt presionit dhe tendencave për konformizëm, si dhe për zhvillimin e intolerancës përkundrejt dhunës si në nivel personal ashtu edhe në nivel shoqëror dhe kulturor.  

Një aspekt tjetër qëndron në perceptimin e potencialeve të brendshme personale të dhunës, në tematizimin e tyre dhe në përballjen me to si dhe në heqjen dorë nga shablone veprimesh të dhunshme, të zakonshme për kulturën ku jetojmë, dhe zhvillimi i alternativave të tjera. Këtu duhet marrë në sy edhe rreziku i përçmimit social, pa e lënë veten të izolohemi me të vërtetë nga ana sociale. Përveç kësaj, një fushë e rëndësishme e të mësuarit shtrihet edhe në lidhjen kreative të presionit të vazhdueshëm për t'u justifikuar në konfliktin mes pacifizmit dhe dhunës me perspektivat politike për ndryshim. Këtu mund të tematizohen edhe deficitet objektive të demokracisë. Një objektiv i mëtejshëm është hedhja poshtë e perceptimit të vetvetes si të sakrifikuar dhe fitimi i vetëvlerësimit si subjekt politik. Ku dhe si mund të zhvillohen apo të fitohen të tilla aftësi dhe cilësi, ky është një problem thelbësor i edukimit të paqes. 

Udhëzime për të vepruarit paqësor

Në mbyllje, udhëzimi për të vepruarit e pavarur politik është një pjesë e pandarë e edukimit të paqes. Disa presin, që edukimi i paqes të kuptohet si një departament pedagogjik i lëvizjes për paqe. Kjo kërkesë është me siguri simpatike, por kushtet paraprake, metodat dhe adresatët e edukimit të paqes dhe të lëvizjes për paqe janë aq të ndryshëm, sa, megjithë përputhjet në kritikën ndaj dhunës  dhe në idetë për paqen njësimi do të kishte qenë i panevojshëm dhe, për çështjen e përbashkët, i padobishëm. 

Të vepruarit paqësor ka për qëllim ndikimin e vendimeve dhe zhvillimeve politike në nivel komunal, shtetëror dhe ndërkombëtar dhe mund të ketë forma të ndryshme. Të vepruar paqësor në kuptimin e ngushtë të fjalës do të thotë për shembull të marrësh pjesë në aksione të mosbindjes civile dhe jo të dhunshme kundër luftës dhe përgatitjeve për luftë. Ato shtrihen nga aksionet-bllokadë përpara bazave të raketave, të cilat kanë qenë një element i rëndësishëm i lëvizjes për paqe para se gjithash në vitet '80, tek aksionet e agjërimit, me anë të të cilave p.sh. është arritur të tërhiqet vëmendja në lidhje me problematikën e testeve atomike, deri te refuzimi i pagimit të taksave. Sot janë veçanërisht të rëndësishme ato linja të të vepruarit transnacional për paqe, të cilat shtrihen nga projektet e të mësuarit ndërkombëtar deri të ndërhyrjet paqësore në rajone lufte. Edukimi i paqes ka për detyrë inkurajimin për angazhim politik edhe nëpërmjet faktit, që kufijtë e këtij të vepruari për paqe po bëhen të dukshme dhe se hapësira e veprimit tashmë është e kapshme. 

Por edukimi i paqes duhet të kontribuojë në atë, që "angazhimi për paqe" të mos jetë diçka, me të cilën mund të merren vetëm ata pak njerëz të angazhuar në mënyrë të veçantë, të cilëve ua lejon këtë situata e tyre financiare apo familjare, por që edhe atyre qytetareve/ëve me një të përditshme normale profesionale ose familjare t'u krijohen mundësitë për angazhim.Të vepruarit paqësor në jetën e përditshme mund të thotë shumë. Këtu bën pjesë gatishmëria për të siguruar informacione si dhe guximi, qoftë në shkollë, në vendin e punës apo në një tryezë bisedimi, për t'iu kundërvënë fjalëve armiqësore të dikujt kundër të huajve apo fantazive për dhunë në lidhje me efektin e ndërhyrjeve ushtarake.   

Është tashmë e qartë, se sa ngushtë janë të lidhura me njëra-tjetrën kompetenca e paqes, aftësia për paqe dhe të vepruarit paqësor. Por po aq e qartë është edhe, se sa përpjekje duhen për t'iu përgjigjur kërkesave të edukimit të paqes.

[nga: Günther Gugel / Uli Jäger: Nuk është e thënë me dhunë. Hyrje në mendimin dhe veprimin pedagogjiko-paqësor. Bot.3., Tübingen 1997, S. 16-42; Versioni ne Internet: http://www.friedenspaedagogik.de/themen/f_erzieh/fe3.htm]

Kapituj të tjerë:

[Kreu i faqes]