E drejta nderkomb.
Lart E drejta nderkomb. Organizata nderkomb. Axhenda Demokratizimi

 


 

Pedagogjia e Paqes

Në fragmentin e mëposhtëm Ernst-Otto Czempiel diskuton efektet e Të drejtës ndërkombëtare si strategji paqeje, por tregon edhe kufijtë e kësaj strategjie, që varet nga konsensusi i shteteve. Ndër meritat e veçanta të së drejtës ndërkombëtare bën pjesë edhe kodifikimi i të drejtave të njeriut.

Hugo Grotius

"Meqenëse paqja - dhe kundërshëmbëlltyra e saj, lufta - përfaqësojnë ndërveprime, është krejtësisht e qartë si nga pikëpamja historike ashtu edhe nga ajo logjike, që strategjitë e paqes përpiqen të ndikojnë dretpërsëdrejti në këto lidhje.  (...) Ekzistojnë (...) dy përpjekje të mëdha dhe të rëndësishme në këtë kontekst: e drejta ndërkombëtare dhe koncepti i organizatës ndërkombëtare. E drejta ndërkombëtare ka filluar të kuptohet që prej jo më vonë se viti 1625, kur  Hugo Grotius publikoi „Tre libra mbi të drejtën për luftë dhe paqe“, gjithmonë si një e drejtë paqeje. Ajo i është afruar gjithnjë e më tepër këtij kuptimi përgjatë zhvillimit të saj dhe është përpjekur të ndikojë në ndërveprim, duke kodifikuar normat e këtij të fundit. (...)

Lidhja mes paqes dhe të drejtës ndërkombëtare teorikisht mund të përcaktohet shumë lehtë. Gjyqësia është forma më e lartë dhe paqësore e zgjidhjes së një konflikti, sepse ajo lidh me njëra-tjetrën mungesën e dhunës me drejtësinë. Kështu e drejta zotëron me të drej
të anën tjetër të kontinuum-it të zgjidhjes së konflikteve, anë kjo kundërvendosur luftës.

E drejta për të kodifikuar nuk do të thotë e drejtë për ta krjuar atë. Kështu e drejta ndërkombëtare shpeshherë është bërë objekt i kritikës, se ajo përshkruan dhe konservon statusin përkatës të jo-paqes. Kjo është vetëm pjesërisht e saktë dhe vetëm parë në retrospektivë - e justifikueshme. Në fakt postulimi i idealeve të pastra nuk do të kishte patur shumë kuptim. Meqenëse në sistemin ndërkombëtar nuk ka një instancë ligjvënëse dhe sanksionuese atëherë e drejta ndërkombëtare vetëm sa mund të fiksojë me shkrim, atë çka shtetet pjesëmarrëse të këtij sistemi e gjykojnë si të detyrueshme. Fiksimi me shkrim i progresit paraqet (...) një hap të mëtejshëm përpara.

Por përveç kësaj, a ka patur e drejta ndërkombëtare rezultate të vetat, që ndikojnë drejtpërsëdrejti në procesin e paqes? Së pari ajo ka futur në politikën ndërkombëtare mënyrën e zgjidhjes së një konflikti nëpërmjet vendimeve gjyqësore, dhe  me Gjykatën e Përhershme Arbitrare të vitit 1989, me Gjykatën e Përhershme Ndërkombëtare të vitit 1929 dhe me Gjykatën Ndërkombëtare ka krijuar instancat përkatëse. 

UN-Generalversammlung

Së dyti, edhe pse vetëm  me pak rregulla, përcaktuar në statutin e Lidhjes Popullore dhe në atë të  Kombeve të Bashkuara, E Drejta Ndërkombëtare ka zhvilluar linja teorike për shndërrimin paqësor të situatave të padrejta. Dhe së treti e së fundmi, përmes zhvillimit të sistemeve të reja të normës juridike ka hapur rrugë për shkrimin e mëtejshëm të së drejtës ndërkombëtare, të cilat u paraprijnë në një pjesë të mirë rrethanave konkrete dhe vetëdijes së kohës. Kjo është një meritë, që konstatohet para së gjithash pas Luftës së Dytë Botërore në kontekstin e Kombeve të Bashkuara. Natyrisht mund të argumentohet, se dy të parat e këtyre rezultateve janë meritë e shteteve, edhe pse me kontributin e të Drejtës Ndërkombëtare, e cila personifikohet përmes shkencës së të drejtës ndërkombëtare. Ndërsa rezultati i tretë i atribuohet ekskluzivisht vetëm asaj.

Por në zhvillimin e mëtejshëm të së drejtës ndërkombëtare kanë pjesën e tyre edhe interesat politike: pacifizmi evropian i shek. të 19-të p.sh., i cili ka ndikuar në mënyrë vendimtare në nxitjen e krijimit të Gjykatave Ndërkombëtare dhe Gjykatave Ndërkombëtare të Arbitraritetit; Bota e Tretë, e cila ka bërë, që në të drejtën ndërkombtare të përfshihet e drejta për zhvillim. Me konceptin e së drejtës ndërkombëtare, e cila këtu do të vazhdojë të ruhet si shkurtim, merren shumë aktorë: shtete, shkenca e së drejtës ndërkombëtare, grupe të interesuarish. Ata integrohen me njëri-tjetrin në përpjekjen e tyre, për të kufizuar respektivisht për të eliminuar përdorimin e dhunës në sistemin ndërkombtar përmes rregullimit të  ndërveprimit.  (...)

Rezultati më domethënës i të drejtës ndërkombtare qëndron në kodifikimin e stadeve të saj të veçanta, që
shoqëron procesin e paqes. Këtu është Grotius (1584-1645), i cili vlen si themelues i së drejtës moderne ndërkombëtare, si krijues i kodifikimit të parë gjithëpërmbledhës të së drejtës në fuqi për paqe dhe lufte, pothuaj 100 vjet përpara tij ishte Dominikani del Vitoria, dhe vetëm pak më vonë spanjolli Jesuit Suarez (1548-1617). Këta të tre, por në veçanti Grotius, kanë themeluar të drejtën ndërkombëtare të kohëve moderne, duke e shndërruar atë, nisur nga e drejta natyrore, në një rend të marrëdhënieve ndërshtetërore të shteteve territoriale në zhvillim. (...)

Koncepti bazë, në të cilin bazohej e drejta ndë
rkombëtare e kohëve moderne, ishte ai i rendit. Ky nuk kishte për pasojë heqjen e luftës, por  „kujdesin“ treguar ndaj saj (Carl Schmitt). Rendi, si jo-luftë, ishte padyshim në dobi të paqes. Me kufizimin dhe vënien nën rend të luftës reduktoheshin edhe tmerret, që mbartte me vete përdorimi i pafre i dhunës. Lufta u shndërrua në një mjet të njohur të politikës, i cili mund të përdorej në mënyrë të kufizuar, pra edhe suksesin do ta kishte të kufizuar. Përdorimi i saj u kodifikua nga e drejta ndërkombëtare klasike, që ishte në fuqi deri në luftën e parë botërore. Kjo nuk përmbante strategji paqeje në kuptimin e vërtetë t