|




| |
Detyra e parë dhe
më e
rëndësishme
e çdo politike paqeje është pengimi i
luftës, sepse mungesa e
luftës
është conditio sine qua non
për realizimin e çdo
qëllimi
të
mëtejshëm.
Nëse pyesim
për
strategjitë e
luftës,
që i
shërbejnë
këtij
qëllimi, do
të ishte me vend,
që si
pikënisje
të
analizës
sonë
të merrnim shkaqet
e luftës:
|

|
Shkaqet e luftës
janë
të
kategorizuara në tre
nivele: individual, shoqëror dhe
ndërkombtar. Ajo
që duhet
është pra
të
zhvillojmë strategji paqeje
për
të treja
këto
nivele.
Për sa i
përket
Nivelit të individit, faktor vendimtar
është
përmirësimi
i edukimit. "Meqenëse luftrat
fillojnë
në kokat e
njerëzve,
është
pikërisht
në kokat e
njerëzve, ku duhen
marrë masat e para
për
paqen",
thuhet në
preambulën e
kushtetutës
së UNESCO-s
të vitit 1945.
Këtu edukimi i paqes jep
një kontribut
të
rëndësishëm. Me detyrat
dhe qëllimet e edukimit
të paqes merret
në
mënyrë
të
hollësishme
Kursi bazë 3. Komponent i
rëndësishëm i edukimit
të paqes
përveç
mënjanimit
të
"deficiteve individuale të paqes", si
p.sh. paragjykimet,
është edhe
përçimi
i pikëpamjeve
në fuksionimin e
shoqërive
(niveli 2) dhe në sistemin
ndërkombëtar
(niveli 3). Kjo nxjerr në pah me
forcë
faktin, se sa ngushtë
janë
të
ndërthurur
me njëri-tjetrin nivelet e shkaqeve
të
luftës, pra edhe
strategjitë e paqes.
Përsa i
përket
Nivelit të
shoqërisë, demokratizimi i
suksesshëm
është
këtu strategjia
më e efektshme e
paqes. Një
ndër
njohuritë
më
të sigurta
të
kërkimit shkencor rreth paqes dhe konfliktit
është, se
demokracitë zor se
zhvillojnë luftra mes
njëra-tjetrës. Argumenti klasik
për
tendencën drejt
një zgjidhjeje
paqësore
të konflikteve
në
demokraci, sikurse është formuluar edhe
nga filozofi Immanuel Kant në shkrimin e tij "Mbi paqen e
përjetshme",
është:
Nëse nuk do
të
jenë
mbretërit por
të
gjithë
qytetarët ata
që do
të
vendosin, nëse duhet
të
bëhet
luftë ose
jo, atëherë vendimi pro
luftës do
të
ishte më pak i
mundshëm, sepse
pikërisht
qytetarët
janë
të prekurit dhe
vuajtësit e
një lufte (shih edhe tekstin "Demokratizimi
si strategji paqeje").
Një strategji
tjetër
paqeje, e cila zë vend mes nivelit
shoqëror dhe atij
ndërkombëtar,
përbën rritja e
mirëqenies.
Varfëria dhe
shpërndarja e
padrejtë
janë shkaqe
të
rëndësishme
lufte. Ai që ka
më
tepër,
në
luftë rrezikon
të
humbasë
më
tepër. Kjo strategji nuk mund
të kufizohet
në nivelin
shoqëror
(aq më
pak në
epokën e globalizimit).
Një faktor
qendror
për rritjen e
mirëqenies
është
tregtia e lirë, dhe efekti
paqe-nxitës i
shkëmbimit dhe i
marrëdhënieve
gjithnjë e
më
të ngushta tregtare
është i
padiskutueshëm.
Niveli i sistemit ndërkombëtar
përbën
qendrën e Kërkimit
shkencor mbi paqen dhe konfliktin. Ndaj edhe në kuadrin e
këtij fragmenti,
në
qendër
janë
strategjitë e paqes, vendosur
në
këtë nivel. Problemi themelor
qëndron
në faktin
që -
në dallim nga niveli
shoqëror - nuk ekziston
asnjë
instancë,
që
të
zotërojë monopolin e ushtrimit
të
dhunës
legjitime. Thënë
me fjalë
të tjera: nuk ka
një shtet
mbarëbotëror, pra nuk ekziston asnjeri,
që
do të mund
të detyronte shtetet,
të sillen konform ligjeve, sikurse mund
të
bëjë
shteti me qytetarët e
tij. Për
këtë arsye shkenca politike flet
për
një "gjendje
natyrale anarkiste" të sistemit
ndërkombëtar. Detyra e strategjive
të paqes
është kufizimi i
kësaj gjendjeje natyrale dhe i
pasigurisë,
që rrjedh prej saj.
Shkencëtari i paqes Ernst-Otto Czempiel sqaron
në lidhje me
këtë: "Përdorimi
i dhunës ose
kërcënimi i tij rrjedh fillimisht nga situata anarkiste e sistemit
ndërkombëtar, i cili
në
të gjitha sistemet e
pjesshme mbetet i
parrokshëm.
Kështu, siguria e
anëtarëve
të sistemit
është potencialisht e
rrezikuar. Për ta
garantuar atë sistemet politike
përgatisin
ndërhyrjen e
dhunës. (...)
Nëse duhet
të hiqet
dorë nga dhuna
ushtarake, atëherë ajo duhet
zëvendësuar me
forma të tjera
të garantimit
të
sigurisë. Me
këtë
problematikë
është
marrë
që
në
fillimet e saj teoria e paqes, e cila ka hedhur për diskutim dy zgjidhje (...):
Kështu e drejta
ndërkombëtare dhe para
së gjithash organizatat
ndërkombëtare u
zhvilluan, për
të ndikuar
në
mënyrë
të
drejtëpërdrejtë
ndërveprimin
mes sistemeve politike. Politika e paqes qëndron
në zhvillimin e
mëtejshëm
të
këtyre
institucioneve, në
përforcimin e ndikimit
të tyre - si
garanci për paqen - mbi
ndërveprimin
si dhe
në eleminimin e shkaqeve,
që do
të
çonin
në
përdorim
të
dhunës
së organizuar ushtarake, shkaqe
këto
që
rezultojnë nga
struktura e sistemit.
Një
politikë
paqeje, që
kërkon
të
institucionalizojë modele procesuale
të
një
dhune ushtarake në ulje dhe
drejtësie
shpërndarjeje
në
rritje, do të
thotë
që
kërkon fillimisht
dobësimin e
cilësisë karakteristike
të sistemit
ndërkombëtar dhe
më pas ngritjen e strukturave
qeverisëse dhe ekonomike,
të cilat
do të eleminonin impulset e
këtyre fushave specifike
për
të
përdorur
dhunë
ushtarake."
[nga:
Ernst-Otto Czempiel: Strategji paqeje, shndërrimi i sistemit
përmes Organizatave
Ndërkombtare, Demokratizimi dhe Ekonomia, Paderborn 1986, F. 60-62]
Në
mënyrë
të
përmbledhur Czempiel shkruan
në lidhje me
strategjitë e tematizuara
të paqes
për eleminimin e shkaqeve
të
dhunës
në sistemin
ndërkombëtar: "E
drejta ndërkombëtare nuk e ka eleminuar
përdorimin e
dhunës, as nuk provoi ta
bënte
këtë,
të
paktën deri
në vitin 1945. Ajo
është mjaftuar me
„kujdesin“
ndaj luftës (Carl Schmitt). Ndërsa
konceptimi dhe ngritja e organizatave ndërkombëtare synonin shprehimisht
eleminimin ose reduktimin e dhuns. Këtu kompromisi dhe bisedimi duhet
të
ngrihen madje në nivel jurisdiksional. Ne fakt organizata
ndërkombëtare nuk e
shfuqizoi sistemin ndërkombëtar dhe
cilësinë e tij
të
pasigurisë
së
plotë,
vendimtare në
përdorimin e
dhunës, por gjithsesi e
reduktoi atë.
Përmes
bashkimit të institucionalizuar dhe
të
qëndrueshëm
të
të
gjithë
pjesëmarrësve
sjellja e tyre duhet të
bëhet
më e rrokshme dhe si
pasojë pasiguria do
t |