Dhuna
Lart Lufta Paqja Dhuna Konflikti

 

Tipologjia
Ndalimi i dhunes


 

Pedagogjia e Paqes

Në kontinuum-in e Luftë-Paqes, i cili do të vazhdojë të tematizohet në kuadër të këtij kursi bazë, dhuna përbën kriterin  qendror dallues. Në anën e djathtë gjendet linja e zhvillimit të dhunshëm të konflikteve, ndërsa nga e majta, në gjysmën e Kontinuum-it, që i takon paqes, linja e zgjidhjes pa dhunë të konflikteve. Por çfarë do të thotë në fakt, kur themi se konfliktet zhvillohen me dhunë? Nëse këtu bëhet fjalë për luftën, si një formë e zhvillimit të një konflikti, atëherë çështja bëhet relativisht e qartë. I vështirë bëhet shpjegimi për atë pjesë të Kontinuum-it, që gjendet mes luftës si formë ekstreme në anën e majtë dhe momentit të kthesës, civilizimit të konfliktit, në mes.

Dhuna është një fenomen, i cili nuk përcaktohet dhe kufizohet qartë as në shkencë dhe as në përdorimin gjuhësor të përditshëm. Nëse në televizion ose në shtyp flitet për dhunën, atëherë në shumicën e rasteve bëhet fjalë për aspektet e mëposhtme të dhunës:

bullet

Kriminalitet i dhunshëm (krime grabitjeje dhe vrasjeje), i cili shfaqet para së gjithash në qytete të mëdha dhe ushtrohet në një masë 90% nga burrat;

bullet

Vandalizëm: shkatërrimi i paramenduar i objekteve të ndryshme;

bullet

Trazira dhe kaos: eksese të dhunshme në koncerte Pop, ndeshje futbolli ose aktivitete të tjera masive;

bullet

dhunë armiqësie ndaj të huajve: veprime të dhunshme të qëllimshme, të orientuara kundër një pjese të caktuar të popullsisë;

bullet

Dhunë mes gangsterëve të rrugës: grindje të dhunshme mes bandave rivalizuese të të rinjve;

bullet

dhunë e motivuar politikisht.

[nga: Günther Gugel, Seminar mbi parandalimin e dhunës, Instituti për pedagogjinë e paqes Tübingen, 2003]

Pra, siç duket, kemi të bëjmë me dhunë, kur ajo na shfaqet si dhunë direkte fizike, p.sh. kur një njeri vret apo plagos një tjetër. Por kur p.sh. konsumi në qytetet industriale, i cili shoqërohet me sasi të mëdha të përdorimit të energjisë, çon në atë që atmosfera përreth tokës të ngrohet, niveli i detit të rritet dhe kështu të përmbyten ishuj të vegjël, duke bërë që banorëve të tyre t'u hiqet baza e ekzistencës, kjo në komunikimin gjuhësor të përditshëm zakonisht nuk konsiderohet si dhunë.  Për këtë arsye kërkimi shkencor i paqes dhe konfliktit është përpjekur të zhvillojë një koncept më të gjerë për dhunën:

"Në fund të viteve '60 Johan Galtung ka futur në diskutim dallimin mes dhunës personale dhe asaj të strukturuar dhe në fillim të viteve '90 e ka plotësuar këtë edhe me aspektin e dhunës kulturore. Në rastin e dhunës personale vepruesi dhe viktima janë qartësisht të identifikueshëm dhe bashkëpërkatës. Edhe dhuna strukturore prodhon viktima, vetëm se jo persona, por struktura specifike organizative dhe shoqërore, dhe përgjegjës për këtë janë kushtet e jetesës.  Me dhunë kulturore përshkruhen ideologji, bindje, sisteme legjitimimi, me ndihmën e të cilave mundësohet, justifikohet dhe legjitimohet dhuna direkte ose e strukturuar. Sipas Galtung kemi të  bëjmë me dhunë, atëherë kur njerëzit ndikohen aq shumë, sa realizimi i tyre faktik shpirtëror dhe fizik është më i vogël se realizimi i tyre potencial."

[nga: Günther Gugel, Seminar mbi parandalimin e dhunës, Instituti për pedagogjinë e  paqes Tübingen, 2003]

Koncepti i Galtung për dhunën e strukturuar është edhe pika qendrore e referimit në kërkimin shkencor të paqes dhe konfliktit në nivel mbarëbotëror. Ai ka gjetur shumë mbështetje në lidhje me faktin, se hapi konceptin e dhunës duke bërë kështu të mundur që të shiheshin edhe rezultatet e dhunshme  (uria e Botës së Tretë) të strukturave anonime. Por ai u kritikua ashpër, pasi me këtë kishte çuar në një përdorim inflacionar të konceptit të dhunës: Tanimë gjithçka në këtë botë që na duket jo e rregullt e emërtojmë dhunë strukturore dhe e denoncojmë si të tillë.

Si emërtim i një rrethane konkrete shoqërore me përmbajtje të ndryshme veprimesh koncepti „Dhunë“ duhet që sot, gradualisht, të fillojë të vlerësohet si koncepti bazë i diskutimit  të problemeve të luftës dhe paqes - nëse „luftën“ e përkufizojmë si përdorim i dhunës së organizuar ushtarakisht mes grupeve të ndryshme sociale, atëherë  „paqja“ do të ishte, në një minimium përshkrimi, mungesa e gjithë kësaj. Por dhuna për të cilën bëhet fjalë në këto kontekste paraqet vetëm një fragment të spektrit të gjerë të përmbajtjes së konceptit "Dhunë": këtu bëhet fjalë për dhunë direkte fizike, duke vënë theksin të plagosja e personave ose dëmtimi i objekteve. Rrethana shoqërore, përshkruar prej konceptit të dhunës direkte ose fizike, është ajo e një raporti të qartë subjekt-objekt. Dhuna ushtrohet nga një veprues (subjekti), dhuna pësohet nga një viktimë (objekti). (...)

Në komunikimin e ri gjuhësor koncepti i dhunës është zhvendosur gjithnjë e më tepër në atë cep, që karakterizohet nga koncepti dhunshmërisë (fizike).  Por ky pohim është i vlefshëm vetëm atëherë kur „Dhunën“ e interpretojmë si një koncept veprimi të lidhur me idenë e një detyrimi t