|
| |
Teksti i mėposhtėm
skicon gjenezėn e konceptit tė paqes nga kohėt e hershme deri nė tė
tashmen:
"Norma e paqes pra kėrkon jo-luftėn. Por ajo
kėrkon edhe mė shumė. Paqja ėshtė gjithashtu : Burim, krijues, ushqyes,
shumues, mbrojtės i tė gjitha tė mirave nė qiell dhe nė tokė... Ajo nuk
ėshtė kusht vetėm pėr vazhdimin e ekzistencės sė njeriut, por edhe pėr
shpalosjen e tij. Kėshtu ajo ekzistonte si koncept qė nė judizmin klasik, atėherė
madje me referencė shprehimore brendashoqėrore.
Koncepti i Salomit, dalė nė dhiatėn e vjetėr,
fillimisht ishte njė koncept eskatologjik, i cili perkufizonte pėrputhjen
mes Zotit dhe njeriut. Pėr sa kohė qė ai ishte i pėrcaktueshėm nga
pikėpamja politiko-reale, ai pėrmbante perveē vazhdimėsisė sė
ekzistencės pėrmes garantimit tė sigurisė sė jashtme edhe kėrkesėn
pėr shpalosjen e kėsaj ekzistence nė formėn e shėndetit, ngopjes dhe
mirėqenies.
Kėtė lidhje e gjejmė edhe te egjyptianėt dhe banorėt e Babilonisė, nėse
hedhim njė vėshtrim prapa nė histori. Nėse lexojmė himnet e pėrgatitura
pėr rastin e ngjitjes nė fron tė faraonėve jo si pėrshkrim gjendjesh
- ēka me siguri do tė ishte e pamendueshme - por si formulim normash
politike, do tė shikonim, se ato tregojnė tė njėjtėn lidhje mes
sigurisė sė brendshme dhe mundėsive tė brendshme tė shpalosjes sė
njeriut pėrmes heqjes sė arbitraritetit, shtypjes dhe shfrytėzimit.
Mbreti mundėson sigurinė, thuhet nė himnin e babilonėve te
Lipitistars von Isin (...), duke mundur kundėrshtarėt e vet, duke
siguruar drithėra, yndyrė dhe qumėsht, duke shpėrndarė drejtėsi dhe
duke e lejuar gjithmonė ekzistencėn e tė drejtės. Siguria e
jashtme i besohej gjithmonė nėnshtrimit, nė mė tė shumtėn e rasteve
pėrmes vrasjes sė armiqve, ēka u korrespondonte ideve tė kohės.
Kjo vlen edhe pėr dhiatėn e vjetėr, pasazhet e famshme tė sė
cilės te Jeshaja 2, 2-5 dhe Mihaja 4, 1-3 citohen vazhdimisht dhe gjithnjė
e mė teper nė mėnyrė tė paplotė: Atėherė tė gjithė popujt do tė
farkėtojnė plugje nga shpatat e tyre dhe heshtat do ti kthejnė nė
vegla pėr krasitje. Sepse asnjė popull nuk do tė ngrejė me shpatėn
kundėr njė populli tjetėr dhe prej atij momenti ata nuk do tė mėsojnė
mė luftėn. |
|
"Dolf Sternberger ka bėrė
dallimin mes konceptit politik dhe atij eskatologjik
tė paqes. Formėsimi mė madhėshtor i paqes eskatolojike ishte
vizioni i profetit Jeshaja (11, 6-7) me ujqėrit, qė pushojnė
mes qengjave, me lopėt dhe arinjtė nė tė njėjtėn lėndinė
dhe me luanėt, qė ushqehen me kashtė. Kėtu paqja nė mėnyrė
definitive nuk ėshtė periudha mes dy luftrave, por efekti i gėzueshėm
i reformimit total tė botės. Sternberger nuk e beson, se njė gjė
e tillė mund tė arrihet me anė tė politikės, sepse ai ėshtė
tepėr skeptik nė lidhje me faktin qė me mjete politike mund tė
arrihen rezultate eskatologjike(...). Paqja eskatologjike, kėshtu
thotė Sternberger, mbėshtetet nė njėsim, Communio, ndėrsa
ajo politike nė bashkim, Communicatio. Paqja eshatologjike mund tė
arrihet vetėm nėpėrmjet konvertimit, ndėrsa ajo
politike vetėm nėpėrmjet mirėkuptimit. Pėr tė mbetur
te figurat e profetit Isaia: Politika mund tė mos i denatyralizojė
ujqėrit, arinjtė dhe luanėt, por ajo mund t'u vėrė atyre
limite, t'u lejojė hapėsira tė kufizuara dhe, nėse duhet, t'i prangosė ata. Nėse ajo tenton konvertimin nė denatyralizim,
ajo ose do tė dėshtojė ose do tė shndėrrohet nė totalitare."
[aus: Iring Fetscher/Herfried
Münkler (Bot.): Shkenca e politkės - analiza - koncepte - teori,
Njė kurs bazė, Reinbek, F. 288] |
|
Por kushti paraprak pėr kėtė paqe gjendet nė njė
fjali mė parė: Dhe Zoti do tė gjykojė mes paganėve dhe do tė dėnojė
shumė popuj. Mposhtja totale e armiqve tė Izraelit ėshtė kushti i kėsaj
paqeje. Ajo perēohet nėpėrmjet pushtetit tė sunduesit, prej tė cilit varet
edhe garantimii drejtėsisė sė brendshme.
Vetėm testamenti i ri mori nė lidhje me kėtė njė kundėrpozicion radikal me
kėrkesėn pėr tė dashur armiqtė. Gjithsesi ajo duhet kuptuar nė kuadėr tė
konceptit tė ri pėr paqen tė Dhiatės sė Re, i cili nuk ishte orientuar
politikisht, por eskatologjikisht madje mė shumė se sa ai i Dhiatės
sė
vjetėr. Ky koncept, marrė nė kuptimin e ngushtė tė tij, nuk ka absolutisht
asnjė lidhje me zbulimin e ekzistencės tokėsore, por i referohej nė mėnyrė
ekskluzive lidhjes mes njeriut dhe Zotit.
Ndėrsa nė konceptin grek tė Eirene-s lidhja mes garantimit tė sigurisė
dhe atij tė pasurisė, mirėqenies, shėndetit dhe qėndrueshmėrisė shihet
qartė. Edhe Islami bashkonte nė konceptin e paqes sigurinė e jashtme -
garantuar pėmes mposhtjes sė armiqve - me mundesitė e brendshme tė
shpalosjes, tė rregulluara me norma tė caktuara. Kur konfucianizmi shpalli tre
parimet e qeverisjes sė mirė, pikėrisht sigurimi i ushqimit, ushtarėve
dhe besimit tė mjaftueshėm, ai lidhi, sigurisht pa pėrdorur konceptin e paqes,
qėllimet e vazhdimėsise dhe shpalosjes sė ekzistencės sė njeriut.
Lidhja e kėtyre dy qėllimeve nė konceptin e paqes del edhe njėherė qartė nė
fillim tė mesjetės te Augustini. Nė tė ai sheh qetėsine e rendit
(tranquillitas ordinis), e cila rregullon si mundėsitė e shpalosjes sė
ekzistencės individuale njerėzore ashtu edhe sigurinė e kėsaj ekzistence
ndaj njė sulmi tė jashtėm.
Nė fillim tė Mesjetės dhe veēanėrisht tė kohėve moderne koncepti i
integruar i paqes bie. Tani, para sė gjithash nėn ndikimin e sė drejtės
ndėrkombėtare,
ai do tė reduktohet nė fushėn ndėrshoqėrore, ndėrsa kushtet e shpalosjes,
qė duhen garantuar brenda pėr brenda shoqėrisė, ndahen prej tij. Gjithsesi, nė
periudhėn e formimit tė shteteve territoriale dhe tė absolutizmit ato nuk kanė
luajtur njė rol veēanėrisht tė madh dhe dolėn nė pah vetėm pasi rėndėsia
e iluminizmit dhe mė pas e revolucionit francez ishte rritur dukshėm.
Natyrisht norma e shpalosjes sė ekzsitencės iu atribuua edhe koncepteve tė
tjera, si atij tė mirėqenies (si drejtėsi
shpėrndarjeje materiale) dhe
konceptit tė demokracisė (drejtėsi shperndarjeje nė pjesėmarrje). Kėshtu,
norma e paqes u kufizua gjithnjė e mė tepėr nė marrėdhėniet ndėrshoqėrore
duke u reduktuar nė kėtė mėnyrė nė vazhdimėsinė e ekzistencės.
Ajo iu referua sėrish normės sė shpalosjes sė ekzistencės shumė vonė, pikėrisht
pas Luftės sė Dytė Botėrore, kur ndėrvarėsia nė rritje filloi tė zvogėlonte
distancėn mes shteteve. Norma e shpalosjes sė ekzistencės zgjeroi kėshtu nė
mėnyrė tė konsiderueshme vlefshmėrinė e saj duke pėrfshirė tanimė njerėz
tė njėsive tė tjera politike. "
[aus:
Ernst-Otto Czempiel: Strategji paqeje, shndėrrimi i sistemit pėrmes
organizatave ndėrkombtare, demokratizimit dhe ekonomisė, Paderborn 1986, F.
44-46]
|
Paqja nuk ėshtė
mungesė e luftės. Paqja ėshtė njė virtyt, njė qėndrim intelektual,
prirje ndaj sė mirės, besim, drejtėsi Spinoza |
[Kreu i
faqes]
|