International UNESCO Education Server for Civic, Peace and Human Rights Education

TË DREJTAT E NJERIUT DHE TË DREJTAT QYTETARE SI TË DREJTA TË GRUAS

T`i themi jo dhunës ndaj gruas

Të drejtat e njeriut të femrave shkilen në tërë globin. Pavarësisht nga përkatësia kombëtare, kulturore, fetare apo pozita në shoqëri, femrat diskriminohen, rrihen dhe përndiqen anembanë botës. Në raste ekstreme ato ekzekutohen nga baballarët, djemtë, vëllezërit apo bashkëshortët e tyre. Shkeljet e të drejtave të njeriut ndaj femrave janë universale. Shumë femra anembanë botës janë viktimë e dhunës së meshkujve. Dhuna ndaj gruas është tipar i përbashkët i të gjitha shoqërive patriarkale.

Dhuna ndaj gruas nuk njeh kufij. Anembanë botës ato shfrytëzohen si fuqi e lirë punëtore, nuse me katalog apo prostituta të detyruara. Për çdo vit shiten si prostituta më tepër se dy milionë vajza të moshës 5-15 vjeçare.

Me ndihmën e teknologjive të reja të riprodhimit, trupi i femrave dhe i vajzave "copëtohet" dhe shitet si mall në treg. Kontrollimet gjinore para lindjes përmes ultrazërit apo amniosintezës bëjnë që në disa vende si India dhe Republika Popullore e Kinës të abortohen me të madhe frutet e palindura femrore, për tu siguruar vendin pasardhësve mashkullor. Duke u nisur nga statistikat e lindjeve dhe raportit numëror mes meshkujve dhe femrave, në botë sot do të duhej të jetonin 100 milionë femra më shumë. Përveç kësaj vajzat shpërfillen në mënyrë sistematike. Atyre u jipet për një kohë më të shkurtë qumështi i nënës, vaksinohen më rrallë, u jipet më pak për të ngrënë dhe janë të detyruara të punojnë më shumë. Për çdo vit vdesin 1,5 milion fëmijë për shkak të përkatësisë së tyre gjinore.

Vajzat dhe gratë keqpërdoren dhe dhunohen seksualisht për çdo ditë. 75% e dhunimeve kryhen nga dorasit e rrethit të afërt social. Vetëm 10-30% të dhunimeve paraqiten në polici. 40.000 gra në Gjermani ikin për çdo vit nga burrat e tyre dhunues në strehimore femrash. Përndjekja e femrave për shkak të përkatësisë së tyre gjinore nuk njihet si arsye për azil. Grave dhe vajzave u mohohet e drejta e vetëvendosjes mbi trupin e tyre. Në shumë vende femrave nuk u njihet as e drejta e përdorimit të mjeteve prezervative. 150 milion grave dhe vajzave në botë u janë gjymtuar organet gjenitale. Këtij numri për çdo vit i shtohen dy milion raste të tjera. Grave dhe vajzave u mohohet me ligj apo me rregullore fetare pjesëmarrja e barabartë në jetën publike. Gratë dhe vajzat shpërfillen profesionalisht në të gjitha vendet e botës. Në Gjermani, detyra udhëheqëse në ekonomi, shtet dhe shkencë ushtojnë rreth 7% të femrave, ndërkohë që ato plotësojnë 94% të të gjitha vendeve të punës me orar të reduktuar.

Femrat në Afganistan

Format dhe shkalla e shkeljeve të të drejtave të njeriut ndryshon nga vendi në vend. Disa shtete i shkelin pothuajse të gjitha normat ndërkombëtare të të drejtave të njeriut, të përmbledhura në Deklaratën e Përgjithshme të të Drejtave të Njeriut të vitit 1948. Kjo bëhet e qartë në shembullin e Afganistanit: që nga fitorja e talibanëve ultraislamik në vitin 1996, femrat atje ndiqen në mënyrë sistematike nga jeta publike dhe atyre u mohohen të gjitha të drejtat.¹

Politika e pushtetarëve të rinj e kufizon masovikisht jetën e grave dhe vajzave afgane: femrat guxojnë ta lëshojnë shtëpinë vetëm në përcjellje të meshkujve të afërt. Jashtë shtëpisë ato duhet ta bartin ferexhen, mbulesën e tërë trupit, e cila është e hapur në formë rrjete vetëm në pjesën e syve. Femrat atje tani nuk guxojnë të punojnë. Punën e tyre u detyruan ta ndërprejnë të gjitha mësueset, sekretaret etj. Disa herë madje u bë përpjekje për ta ndaluar edhe punën e personelit mjeksor. Për femrat afgane kjo do të thotë mohim i kujdesit mjekësor, pasi çë ato guxojnë të trajtohen vetëm nga personeli femror.

Gratë dhe vajzat nuk kanë të drejtë të shkollohen. Shkollat për vajza u mbyllën dhe atyre u ndalua edhe vijimi i studimeve në universitet. Femrat më nuk guxojnë t`i lajnë rrobat në lumenj apo ujëra publik. Femrat nuk kanë të drejtë t`i vizitojnë hamamet tradicionale. Muzika, këndimi, vallëzimi, fotografimi, kinemaja, televizioni, madje edhe loja e shahut për to janë të ndaluara! Dritaret në katin përdhes dhe në atë të parë duhet të errësohen. Takat e këpucëve të tyre nuk guxojnë të dëgjohen gjatë ecjes; ato nuk kanë të drejtë të mbathin çorapa të bardha.

Politikën e tyre të aparteidit gjinor talibanët e zbatuan përmes dhunës brutale. Ekzistojnë shumë raportime, sipas të cilave femrat janë sulmuar, rrahur apo keqtrajtuar rëndë për shkak të shkeljes së rregulloreve. Një gruaje të re thuhet se i është prerë gishti, pasi çë thonjtë e saj kishin qenë të lyer. Në raste ekstreme femrave u kërcënohet dënimi me vdekje përmes gjuajtjes me gurë: janë vërtetuar disa raste, në të cilat femrat janë vrarë me gurë për shkak të dyshimit se e kanë tradhëtuar bashkëshortin.

Lufta afro 20 vjeçare femrave u ka shkaktuar shumë vuajtje. Si pjesë e popullatës civile ato u prekën në masë të veçantë nga konfrontimet e armatosura. Të gjitha palët e konfrontuara, pa dallim, kanë bërë shkelje masive të të drejtave të njeriut ndaj femrave: ato dëbohen, vriten, dhunohen, rrëmbehen, martohen me dhunë apo detyrohen për prostitucion.

Rruga e gjatë nëpër institucionet për të drejtat e gruas

Vetëdijësimi publik për dhunën specifike të ushtruar ndaj grave dhe vajzave mungoi deri në vitet ‘80. Tmerret si gjymtimi i organeve gjenitale, vrasjet e qejzit, tregtimi me femra, detyrimi për prostitucion, abortimi i frutave të palindura femrore etj. u akceptuan si veçori kulturore.

Edhe nëse krijohet bindja se këto torturime ekzistojnë vetëm në të ashtuquajturat vende të "botës së tretë ", një gjë e tillë megjithatë nuk është e saktë. Gratë dhe vajzat keqpërdoren dhe përulen për çdo ditë edhe tek ne. Për çdo ditë atyre u grabitet integriteti fizik, psiqik dhe shpirtëror. Në një formë më të ndryshme dhe shpesh më subtile nga format e përmendura më lart të dhunës, por jo më pak të dëmshme. Sepse pas dhunimit p.sh. thyhen dhe vuajnë psiqikisht tërë jetën madje edhe femrat e pavarura dhe të vetëdijshme.

Viti 1972, vit ky kur Asambleja e Përgjithshme e KB vendosi ta shpallë vitin 1975 vit ndërkombëtar të gruas, ishte sinjal për të gjitha iniciativat dhe organizatat për të drejtat e gruas në të gjitha shtetet e ndryshme të botës për intensifikimin dhe mobilizimin ndërkombëtar të angazhimit të tyre. KB atyre u ofroi kornizën organizatorike. Viti ndërkombëtar i gruas ishte një vit tejet i suksesshëm, gjë që bëri që ai të zgjatet në Dekadë të KB-së për të Drejtat e Gruas nga viti 1975-1985. Në këtë dekadë u mbajtën tri konferenca të mëdha për të drejtat e gruas: e para në vitin 1975 në Meksiko, e dyta më 1980 në Kopenhagë dhe e treta më 1985 në Nairobi.

Në dekadën e të Drejtave të Gruas dhe në konferencat e sipërpërmendura u përmblodhën dhe u dokumentuan diskriminimet dhe kufizimet e shumta në shoqëri ndaj grave dhe vajzave anembanë botës. U miratuan plane të ndryshme të veprimit dhe propozime për rregullimin e politikës në fushën e të drejtave të gruas për qeveritë e ndryshme. Planprojektet në fjalë fillimisht ishin tejet të kufizuara dhe jospecifike, pasi që ato ishin përgatitur nga përfaqësuesit e qeverive. Deklaratat e qarta kundër dhunës ndaj gruas p.sh. atje nuk ishin të shpeshta. Konferencat e KB synonin t`i mbledhin nën një kulm të përbashkët qeveritë konservative, fundamentaliste, diktatoriale, demokratike dhe institucionet e ndryshme fetare.

Konferenca e BE-së e vitit 1975 shënoi njëkohësisht edhe lindjen e lëvizjes për të drejtat e gruas në nivelin e OJQ-ve (organizatave joqeveritare). Në mesin e tyre bëjnë pjesë të gjitha lëvizjet sociale të pavarura dhe të bartura nga baza. Paralelisht me konferencat qeveritare u mbajtën edhe të ashtuquajturat Forumet e OJQ-ve. Forumet në fjalë u ofruan platformën e kontaktimit grupeve të ndryshme të grave nga veriu dhe jugu. Afrimi ishte i vështirë dhe tejet konfliktuoz, veçanërisht ai mes grave të veriut dhe jugut.

Konfliktet në fjalë ndikoheshin nga ideologjitë politike, para së gjithash nga konfrontimet mes blloqeve lindje-perëndim. OJQ-të megjithatë ushtruan presion mbi qeveritë. Konferencat e KB dhe aksionet e organizatave për të drejtat e gruas forconin njëra-tjetrën. Kjo bashkëlojë mes nivelit joshtetëror, shtetëror dhe atij të KB-së bëri që tema e mospërfilljes dhe diskriminimit të femrave të vihet në rend dite. Në forumin e OJQ-ve në Nairobi në vitin 1985 u mposhtën për herë të parë bllokadat ideologjike dhe femrat erdhën në përfundim se "ekzistojnë më shumë gjëra që bashkojnë, se që ndajnë ". Veprimi solidar tanimë ishte i realizueshëm mbi bazën, në të cilën strukturat patriarkale dhe dhuna kundër grave dhe vajzave mobilizojnë aktivitetet e përbashkëta anembanë globit.

Lëvizja ndërkombëtare kundër dhunës ndaj femrave dhe për njohjen e të drejtave të gruas është përgjigje ndaj përvojës së përditshme të femrave anembanë botës. Ky universalitet krijon lidhje të ngushta mes femrave dhe demonstron domosdoshmërinë e një lufte të përbashkët: të drejtat e gruas u njohën si të drejta të njeriut në vitin 1993 në Konferencën Botërore të KB për të Drejtat e Njeriut në Vjenë.

Lëvizja globale për të drejtat e gruas bëri që shtetet e KB ta definojnë dhunën ndaj femrave në fushën publike dhe atë private si shkelje të të drejtave të njeriut dhe me këtë ta njohin të drejtën e gruas për jetë pa dhunë si të drejtë universale. Ky fakt shënon një sukses të madh. Koncepti që mbretëronte deri në këtë kohë mbi të drejtat e njeriut, i cili kufizohej në dënimin e dhunës shtetërore (publike) si shkelje të të drejtave të njeriut, u zgjerua më tej, ndërkohë që dhuna private mbeti e pashqyrtuar. Femrat aktiviste për të drejtat e njeriut analizuan mostrajtimin e dhunës private si deficit të instrumentariumit për mbrojtjen e të drejtave të njeriut në përgjithësi.

Në botën perëndimore ato u penguan posaçërisht nga diskursi i relativizmit kulturor, i cili akceptonte si veçori kulturore shkeljet e rënda të të drejtave të njeriut siç është gjymtimi gjenital. Pas Konferencës Botërore për të Drejtat e Njeriut, njohja e të drejtave të gruas si të drejta të njeriut u arrit të realizohet si normë e re ndërkombëtare. Format e ndryshme të shtypjes strukturore të gruas tanimë nuk trajtohet si diskriminim i gruas, por si shkelje e të drejtave të saj të njeriut. Kjo paraqet një dimension të ri, i cili femrave u jep instrumente dukshëm më efektive për ushtrimin e presionit ndaj qeverive të tyre dhe për realizimin e barazisë së tyre.

Sukseset

Që nga kjo kohë është rritur vetëdija mbi padrejtësinë kundrejt femrave, gjë që anembanë botës ka rezultuar përmirësime të shumta juridike. Shembull: që nga viti 1993, të ashtuquajturit turistë të seksit, të cilët jashtë vendit keqpërdorin seksualisht fëmijë, para së gjithash vajza, mund të ndiqen penalisht edhe në Gjermani. Nga maji 1997, dhunimi në bashkëshortësi është i dënueshëm. Bundestagut dhe Bundesratit gjerman u është dashur 25 vjet për ta bërë juridikisht njejtë të dënueshëm dhunimin në bashkëshortësi me dhunimin jashtë saj. Para këtyre ndryshimeve, dhuna seksuale brenda bashkëshortësisë mund të ndiqej penalisht vetëm si lëndim apo detyrim fizik. Dhunimi në bashkëshortësi trajtohej më tepër si qështje private, se sa krim.

Lëvizjes për të drejtat e gruas i është dashur gjithashtu shumë kohë për të bërë të qartë, se dhunimi nuk ka të bëj asgjë me seksualitet, por është delikt dhune. Qëllimi i dorasve nuk është shfryerja e epsheve seksuale, por nënshtrimi dhe përulja e femrave. Klisheja mbi dorasit instiktiv ("bllokadën instiktive", "gjendjen e jashtëzakonshme seksuale ") akoma mbretëron në kokak e shumë gjykatësve, të cilët janë në gjendje të marrin vendime të lehta dhe t`i ruajnë dorasit nga dënimet e merituara.

Lobi dhe puna publike për të drejtat e gruas

Gratë dhe vajzat anembanë botës duhet të kenë mundësi të jetojnë të lira, të barabarta dhe të pavarura. Kjo është baza dhe qëllimi i aktivitetit të organizatës TERRE DES FEMMES. Pengesën më të madhe në rrugën drejt realizimit të këtij vizioni e paraqet dhuna specifike ndaj femrave, vetëm për shkak se janë femra. Nafis Sadik, drejtoreshë energjike ekzekutive e Fondit të Popullatës së KB u shpreh: "Ne nuk guxojmë të dorëzohemi para peshës së pseudoargumenteve, të cilat thirren në vlera kulturore apo tradicionale. Ajo që shtypë dhe skllavëron femrat nuk guxon të quhet vlerë kulturore. Kultura dhe tradita kanë për detyrë të krijojnë kornizën e mirëndjenjës njerëzore. Nëse përdoren kundër nesh, ne duhet t`i refuzojmë ato." Grave dhe vajzave u nevojitet një lobi i fortë dhe një organizatë e përbashkët, me qëllim që të arrijnë një pozitë më të volitshme në politikë, ekonomi dhe në shoqëri. Organizata për të drejtat e gruas TERRE DES FEMMES e.V. me seli në Tübingen të Gjermanisë i ka parashtruar vetes për detyrë të kontribuoj në këtë drejtim.

Aktiviteti i lobit duhet të përmirësohet posaçërisht në dobi të bazazisë së grave dhe vajzave. Këtu bën pjesë një punë kontinuale publike dhe protestuese. "Urgent Actions" apo aksionet urgjente në raste konkrete mund të shpëtojnë jetëra femrash dhe për këtë arsye sërish duhet të ndërmirren më shpesh. Urgjentisht i nevojshëm është një rrjet global kontinual i veprimit. Për arritjen e sukseseve na duhen struktura profesionale të punës dhe të organizimit. Institucionet e KB, Gjykata Ndërkombëtare dhe lidhjet mbikombëtare duhet forcuar dhe angazhuar për të drejtat e gruas. Me rëndësi është edhe lidhja mes tyre.

Këtu bën pjesë edhe bashkëpunimi i meshkujve të angazhuar dhe grupeve të meshkujve. Meshkujt duhet të fitohen dhe të obligohen për realizimin e të drejtave të gruas. TERRE DES FEMMES ka zhvilluar në këtë mënyrë për herë të parë një fushatë me meshkuj dhe për meshkuj. Më 25 nëntor 1999, ditën ndërkombëtare "T`i themi jo dhunës ndaj femrave ", organizata në fjalë ka prezentuar si pjesë të fushatës dyvjeçare "Tregtia me femra është përbuzje e femrave" një pllakt dhe një broshurë, të cilat në rend të parë u drejtohen meshkujve. Jo femrat ndodhen në qendër të vëmendjes së fushatës, por meshkujt dhe roli i tyre në tregtinë me gra dhe vajza. Pa tregtarë femrash nuk do të kishte as tregti me femra. Ne kemi prekur një temë tabu në shoqëri: fushata në fjalë synon të tematizoj përgjegjësinë e meshkujve si klientë të industrisë së seksit. Me këtë synohet të nxiten meshkujt që të mendojnë në mënyrë kritike për veprimin e tyre dhe të ftohen për kurajo civile dhe solidarizim me femrat e prekura. Edhe pse për disa femra kjo tingëllon çuditshëm: meshkujt duhet të fitohen si aleatë në luftën kundër dhunës ndaj femrave dhe tregtisë me to.

Për fushatën në fjalë TERRE DES FEMMES zhvilloi në bashkëpunim të ngushtë me qendra këshilluese meshkujsh, shkencëtarë meshkuj dhe një agjensi një pllakatë me slloganin: "Meshkujt inicojnë ", i cili u vendos në mure të larta dhe shtylla për afishime. Një broshurë përcjellëse synon t`i informoj meshkujt me informacione shtesë, me kërkesat tona politike dhe me adresat e qendrave këshilluese. Shumë klientë nuk janë të vetëdijshëm se në çfarë gjendje të paligjshme (pa të drejtë qëndrimi, punë dhe pa sigurim) gjenden prostitutat e huaja. Përmes një linje telefonike këta klientë kishin mundësinë të telefonojnë në mënyrë anonime tri javë me radhë në mbrëmje. Në anën tjetër të linjes gjendeshin meshkujt e qendrës këshilluese nga Tübingeni "Pfunzkerle". U regjistruan gjithsej 100 thirrje telefonike. Shumë telefonues shprehën dëshirën për t`u informuar për temën dhe fushatën dhe ta ndihmojnë politikisht atë. Kishte edhe meshkuj që raportonin për vizitat e tyre në shtëpi publike. Në tri raste morrëm edhe indicje për tregti me femra.

Tejet e rëndësishme është edhe forcimi dhe lidhja mes veti. Gratë dhe vajzat duhet të përgatiten për bashkësinë ndërkombëtare dhe ta ngrisin vetëdijen e tyre. Këtu bën pjesë edhe njohja e ndërsjelltë për angazhimin dhe respektin për format e ndryshme të rezistencës.

Vizioni ynë është që në mijëvjeçarin e ri të gjitha gratë dhe vajzat e botës të kenë mundësinë të jetojnë të pavarura dhe të lira, të çliruara nga udhëzimet fetare dhe kulturore.

--------------------------------------------------------------------
1  Ky artikull është shkruar gjatë kohës së sundimit taliban.

[Christa Stolle, TERRE DES FEMMES, Tübingen; nga: forum, Zeitschrift der UNESCO-Projekt-Schulen, Heft 3/2002: "Frauen und Mädchen der Welt", hrsg. v. Deutsche UNESCO-Kommission e.V., Bonn]

[top]