При сета оправдана критика на големите, скапи и честопати мачни бирократии на меѓународните организации како УНЕСКО што секоjа година голтаат многу стотици милиони евра од даноците што ги плаќаме, постојано сум лично исполнета со многу радост од тоа што меѓународната заедница на државите дава многу пари и вложува политичка сила за заедно да работиме за подобар свет! Затоа вреди да се фрли поглед кон најголемата меѓународна организација во областите образование, наука и култура.

Ви посакувам добар почеток по летната пауза и се надевам дека во овој информатор ќе најдете голем број идеи за Вашата работа.

Срдечни поздрави,

Ваша Ингрид Халбритер
 

СОДРЖИНА

го претставуваме: УНЕСКО
За областите образование, наука и култура УНЕСКО ja претставува најважната меѓународна организација. Таа гo доби налогот за координација на декадата на ОН „Образование за одржлив развој“ 2005–2014.

на пример … Декадата на ОН „Образование за одржлив развој“ 2005-2014
Најмладата декада на Обединетите нации стартуваше на почетокот на 2005 година. Позадината, целите и спроведувањето низ примерот на Германија ги опишува Александер Лајхт од Гeрманската комисија на УНЕСКО.

на веб: Новиот онлајн учебник за образование за одржлив развој на образовниот сервер на Д@далос http://www.dadalos.org/
Д@далос како прв даде свој придонес кон декадата на ОН со тоа што разви еден нов онлајн учебник што им дава на наставниците и мултипликаторите информации за позадината и дава практични примери за тоа, како секој поединец може да придонесе кон одржлив развој.

импресум

_________________________________________________


го претставуваме:

УНЕСКО – организација на Обединетите нации за воспитување, наука и култура (http://www.unesco.org/)

Ингрид Халбритер

УНЕСКО е најголемата меѓувладина организација, којашто се ангажира низ целиот свет во областите воспитување, наука и култура. Таа, како посебна организација, спаѓа во големото семејство на Обединетите нации. „Меѓувладина“ значи: таа била создадена по иницијатива на држави, и нејзини членки се државите. УНЕСКО денес брои 191 државa-членкa, коишто си ги делат трошоците. Регуларниот буџет за 2004 и 2005 изнесува нешто повеќе од 600 милиони УС долари. Кон ова се придодаваат дополнителни средства за одредени проекти. Нејзиното седиште е во Париз, додека во целиот свет постојат преку 50 канцеларии и, се разбира, безброј проекти.

Да се даде комплетен преглед на оваа гигантска организација во оваа рамка е невозможно. Но, јас би сакала малку да Ве доближам до УНЕСКО, да Ви ја подотворам вратата и да Ви дозволам да ја погледнете, па можеби и да се стекнете со пристап до еден свет, кој, иако туѓ и далечен, ги дели нашите темелни цели и вредности и која навистина може да биде од практична корист за нашата работа - образованието за демократија. УНЕСКО е застапено во Југоисточна Европа, иако не во посакуваната мера. Во натамошниот дел би сакала да накратко да Ви објаснам, што означува УНЕСКО и преку неколку конкретни примери да Ви покажам, во кои главни области таа е активна, како работи оваа организација и како можете да стапите во контакт со УНЕСКО.

УНЕСКО – посебна организација на Обединетите нации

За разлика од специјалните органи на Обединетите нации (на пр. УНИЦЕФ и УНХЦР), УНЕСКО претставува посебна организација со сопствен правен статус и сопствен буџет. Но, постои договoрна поврзаност со Обединетите нации.

Историјатот на УНЕСКО започна уште за време на Втората светска војна во 1942, кога се сретнаа министрите за образование на алијансата и разменуваа мислења за тоа, како да ги обноват своите образовни системи по завршувањето на војната. Во ноември 1945, значи кратко по завршувањето на војната, 37 земји донесоа заклучок за формирање на УНЕСКО. Оваа нова оргнизација требаше, пред сé, да придонесе кон унапредување на една култура на мирот. Со текот на времето се придодаваа нови држави-членки. Денес се 191 на број, а тое се сите членки на Обединетите нации.

Особеноста на оваа организација е нејзината демократска структура: во сите држави-членки постојат т.н. национални комисии. Нивни претставници секои две години се среќаваат на Генералното собрание во Париз и тие се оние што ги донесуваат најважните одлуки според принципот „една земја – еден глас“.

На следниот линк на интернет http://erc.unesco.org/cp/nclist_portal.asp?language=E можете да ги најдете комплетните податоци за контакт на сите национални комисии. Тие во принцип имаат сопствени канцеларии, персонал, сопствени буџети и спроведуваат проекти во соодветната земја. Се разбира дека вреди да се информирате за активностите во Вашата земја или барем да ја посетите интернет страницата, којашто исто така можете да ја најдете во податоците за контакт.

Што сака да постигне УНЕСКО?

Во преамбулата на нејзиниот основачки акт стои: „Бидејќи војните се создаваат во духот на луѓето, тогаш и мирот мора да биде всаден во духот на луѓето.“ А во член 1 од основачкиот акт се вели: „Цел на УНЕСКО е, преку унапредување на соработката меѓу народите во образованието, науката и културата да се придонесе кон зачувување на мирот и безбедноста за да се зајакне во целиот свет почитувањето на правото и праведноста,  на човековите права и темелните слободи, коишто им се потврдени на народите во светот, без разлика на расата, полот, јазикот или религијата со Повелбата на Обединетите нации.“ Значи, нејзината цел е формирање доверба преку мирна соработка.

Домен на задачи

Постојат четири големи домени, во кои е активен УНЕСКО: образование, наука, култура како и комуникација и информација.

Во доменот култура, на пример, се заштитуваат, одржуваат и обновуваат природни и архитектонски знаменитости. Така, УНЕСКО придонесе во обновата на стариот мост во Мостар. На интернет можете да најдете комплетна листа на т.н. светско културно наследство: http://whc.unesco.org/en/list/. Секој посебен споменик е накратко опишан, но само на јазиците на УНЕСКО: англиски, француски и шпански. Оттаму, официјалната веб страна, којашто нуди непрегледно мноштво информации, е корисна, за жал, само за мал број луѓе од 191 земја-членка.

Во доменот на природните науки УНЕСКО се ангажира на пример за ефикасно користење на најважниот природен ресурс за нас луѓето: водата за пиење! На линкот http://www.unesco.org/water/ можете да најдете посебен портал на темата „Вода“, за жал повторно само на горенаведените странски јазици. Но, можеби Вашата национална комисија има информации на Вашиот јазик.

Социјалните науки претставуваат друго тежиште. Тука станува збор за прашањето: како може да се промени нешто во општествата за нашите високо поставени идеали и цели да вродат со плод во конкретни промени и подобрувања? Задачите се накратко и прецизно формулирани на нејзината веб страна на следниот начин:
- да утврдиме, што би требало да биде (етика и човекови права);
- да антиципираме, што би можело да биде (филозофија);
- да набљудуваме, што е (емпириски социјално-научни студии).

Четвртиот домен - комуникација и информација - во прв ред се грижи за тоа дека со помош на мас-медиумите и новите медиуми, на пример интернетот, стануваат подобро достапни информации од целиот свет. Да се стават на располагање компјутери и пристап до интернет за образовните институции би било еден типичен проект во овој домен. Ова е директниот линк до соодветната веб страна: http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=1657&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html

Образование – најважната задача!

Образованието е најважниот домен на УНЕСКО. Најголем дел од буџетот се троши за програми што го унапредуваат и поддржуваат образованието на различен начин.

Ако сакате да знаете, каков образовен концепт се наоѓа во основата на програмите на УНЕСКО, Ви го препорачувам нашиот образовен сервер http://www.dadalos.org/. Таму го резимиравме за Вас концептот на целоживотното учење, коешто почива на четири столба: 'Да учиме да стекнуваме знаење', 'Да учиме да дејствуваме', 'Да учиме да живееме заедно', 'Да учиме за животот'. Кога ќе го посетите нашиот онлајн учебник за политичка дидактика, веднаш на почетната страна ќе можете да видите еден линк „Образование“. Таму опширно Ви го презентираме образовниот концепт што почива на т.н. „Делоров извештај“ со наслов „Способноста за учење - наше скриено богатство“, којшто беше направен по налог на УНЕСКО и претставува важен референтен документ.

Во нашиот онлајн учебник „Педагогија за мирот“ можете да најдете уште еден дел на истата тема, овојпат со тежиште „Да учиме да живееме заедно“. До овој дел можете да стигнете исто така преку почетната страна, а оттаму одите до линкот „УНЕСКО“. Како што знаете, сите материјали на образовниот сервер се преведени на јазиците на Југоисточна Европа.

Образование за една култура на мирот

Образовниот сервер Д@далос http://www.dadalos.org/ е мошне широко и преку години финансиски поддржан од страна на УНЕСКО, па затоа е и пример за тоа, што оваа организација конкретно прави во Југоисточна Европа. Со материјалите за образование за демократија и едукација за мирот што стојат на располагање таму, се унапредува образованието за една култура на мирот.

Концептот и поимот „Култура на мирот“ беа формулирани во 1989 на еден меѓународен конгрес на тема „Мир во духот на луѓето“ на Брегот на слоновата коска. Конгресот тогаш препорача дека УНЕСКО треба да развие концепт за една култура на мирот, која што би требало да се потпира на универзални вредности како човеково достоинство, слобода, праведност, солидарност, толеранција, човекови права и рамноправност за мажите и жените.

Во 1998 Генералното собрание на Обединетите нации ја свика „Меѓународната декада за една култура на мирот и ненасилството за децата на овој свет 2001-2010“, а една година подоцна и една заедничка декларација и акционен план. УНЕСКО го доби налогот на „lead agency“, значи на водечка меѓународна координативна служба. На оваа веб страна можете да најдете информации за декадата: http://portal.unesco.org/education/en/ev.php-URL_ID=24073&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html

Обединетите нации дефинираат култура на мирот како еден склоп на вредности, ставови и начини на однесување, кои одбиваат насилство и се стремат кон превенцја од насилство така што се оди до корените на причините за насилство и проблемите се решаваат преку дијалог и разбирање. Програмата го повикува секого да преземе одговорност во оваа смисла.

Акциониот план се состои од осум области, во кои треба да се преземат конкретни мерки. Тука спаѓаат на пример рамноправноста меѓу жените и мажите и одржлив економски развој, но и унапредување на демократската партиципација. Ова е надредената и најважната цел на нашиот работен домен, образованието за демократија! На тој начин ние со сето она што го правиме, придонесуваме кон оваа декада на ОН, но пред сé кон една култура на мирот.

Образование за сите!

Летото 2004 година УНЕСКО го финансираше купувањето на еден школски автобус за една мала рурална општина во источна Босна. Многу деца од ова место не може да си ја дозволат месечната карта за јавниот автобус што возеше до училиштето оддалечено околу 25 кm. Особено девојчињата мораа по завршеното 4 одделение да остануваат дома. Ова е само еден практичен пример за тоа, како УНЕСКО дава поддршка со програмата „Образование за сите“.

„Образование за сите“ претставува една од најважните образовни програми на УНЕСКО. Таа дава придонес кон т.н. милениумски цели, за чие постинување до 2015 година се обврзаа 191 земја. Една од целите е, до 2015 година сите деца на светот да имаат пристап до основите во образованието. Секој што се интересира за милениумските цели, може да најде информации на оваа повеќејазична веб страна: http://www.un.org/millenniumgoals/

„Образование за сите“ претставува секако еден мошне амбициозен потфат, особено ако се земе предвид дека денес 115 милиони деца не можат да одат на училиште. Уште постраотна ја сметам бројката од 862 милиони луѓе, кои денес не можат да читаат и пишуваат. За нашиот домен – образованието за демократија – „Образование за сите“ е секако од централен интерес, бидејќи секој што не може да чита и не може да пишува, речиси и да не може да учествува во формирањето на политичката волја и лесно станува жртва на манипулација.

Како Вие можете да соработувате со УНЕСКО?

Еден пример е доделувањето стипендии за истражувачки проекти. Тука можете да ги најдете сите информации за процесот на поднесување на барање, коешто мора да оди преку Вашата национална комисија: http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=7972&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html

За да им се даде соодветна рамка и конкретен повод на Вашите образовни мерки, можете да ги користите, на пример, „Меѓународните денови“ прокламирани од страна на Обединетите нации. 8 март Ви е познат: меѓународниот ден на жената. Тој, всушност, бил воведен во 1909 од Социјалистичката партија во Америка, но во тоа време се празнувал на 28 февруари. Помалку познат е, на пример, меѓународниот ден за жртвите на мачење на 26 јуни. Комплетна листа со сите меѓународни денови можете да најдете во онлајн понудата на УНЕСКО на следнава страна: http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=7588&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html. Секој ден води понатаму до информации за позадината, соопштенијата за печатот или до специјални веб страни.

За Вашата работа значајни би можеле да бидат и т.н. „асоцирани“ училишта на УНЕСКО, коишто постојат во речиси сите земји на светот, па така и во Вашата земја. УНЕСКО има мрежа од 7662 училишта во 175 земји, коишто и се означени како проектни училишта на УНЕСКО. Овие училишта се ангажираат со конкретни проекти особено за спроведувањето на целите што си ги припиша УНЕСКО, и се по правило отворени за соработка со невладини организации. Во Вашата земја има координатор, кој се грижи за тие училишта, ги поканува лицата за контакт од училиштата на конференции и кој претставува средиште и поврзувачка точка меѓу УНЕСКО и училишното секојдневие. На следната страна можете да најдете листа со сите координатори во одделните земји: http://portal.unesco.org/education/en/ev.php-URL_ID=14706&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html. Доколку имате интерес за работата на УНЕСКО, најдобро е да стапите во контакт со нив.

За жал, на интернет можете да најдете, како што реков, само информации на англиски, француски или шпански. Што точно прави УНЕСКО во Вашата земја, кои материјали постојат и каква поддршка се нуди, тоа најдобро може да Ви го каже националната комисија во Вашата земја.

[кон содржината]
_________________________________________________

на пример ...

Да учиме одржливост – декада на ОН „Образование за одржлив развој 2005-2014“

Александер Лајхт

Меѓународна образовна иницијатива

Сите ние знаеме: моделот на индустриско општество не е способно да опстои во иднина во својата моментална форма. Ние ги трошиме нашите природни животни ресурси така без размислување што животот на идните генерации е сериозно загрозен. Кон ова се придодава и тоа што шансите за достоен човеков живот на светот денес се мошне неправедно поделени. Сите ние го знаеме ова најдоцна од Светската конференција за животна средина и развој од 1992 во Рио де Жанеиро (http://www.un.org/geninfo/bp/enviro.html). Но, не дејствуваме соодветно. Затоа она што ни е потребно, е една опширна промена на свеста - со образование. Ова е основната мисла на светската декада „Образование за одржлив развој“ што започна оваа година и ќе трае до 2014. Државите-членки на Обединетите нации, со резолуцијата од декември 2002, се обврзаа кон светската декада и го замолија УНЕСКО, Светската организација за образование, култура, наука и комуникација, да ја преземе меѓународната координација.

Декадата на ОН „Образование за одртжлив развој“ беше предложена од светскиот самит за одржлив развој во Јоханесбург (http://www.johannesburgsummit.org/). Кога таму во 2002 година, значи десет години по важната конференција во Рио, се собраа претставници на влади и на граѓанското општество, тие беа согласни по една централна точка: ако сакаме да постигнеме напредоци во насока на трајно и праведно светско општество способно за живот, образованието за одржливост мора да одигра многу посилна улога отколку досега.

Образование за одржлив развој

Декадата на ОН сака во следните десет години да ги доведе владите, образовните институции, невладините организации, приватната економија и секој поединец дотаму, да ја интегрира идејата на одржлив развој во сите области на образованието. Значењето на одржливиот развој сé уште е најдобро погодено во дефиницијата на т.н. Брунтланд комисија: „Одржлив развој е развојот што ги задоволува потребите на сегашноста без да ги стави на ризик шансите на идните генерации за задоволување на своите сопствени потреби.“ Затоа трите димензии на развојот: економијата, општеството и животната средина мораат да се доведат во меѓусебна складност. Економскиот развој на едно општество, значи, не може да се објави како единствена цел. Тоа би одело на сметка на природните ресурси или на општествената праведност.

Што значи Образование за одржлив развој? Кога луѓето треба да бидат образувани во смисла на одржливоста, мораат да учат вештини што им овозможуваат активно и одговорно да ја обликуваат иднината. Во воспитната наука тука се говори за стекнување на вештина за обликување. Тука спаѓаат: нанапред насочено мислење, мислење насочено кон иднината; живо, комплексно, интердисциплинарно знаење; автономно дејствување; учество во