Повод за ова специјално издание е „Европската година за едукација за демократија“, којашто започна со една голема конференција кон средината на декември 2004 год. во Софија. Иако Советот на Европа е политички далеку помалку влијателен од ЕУ, токму за Југоисточна Европа поседува многу поголема непосредна релевантност во областа на унапредување на демократијата и заштита на човековите права. Оттаму заслужува внимание, а јас со овој информатор сакам да дадам придонес и да Ве мотивирам кон тоа да ги сфатите нејзините сопствени активности во едукацијата за демократија како дел од европската година, како и да ги проширувате!Овој информатор е, значи, опширен сервисен пакет за Советот на Европа им се обраќа, пред сé, на оние што не разбираат англиски или немаат можност со денови да ја пребаруваат обемната веб страна на Советот на Европа, барајќи го потребното. За да не Ве оптоваруваме со премногу информации, во следното издание ќе најдете посебен дел за Европската конвенција за човекови права и Европскиот суд за човекови права. Тие се најуспешните инструменти на Советот на Европа.Срдечни поздрави и Ви посакувам сé најдобро во новата година!Ваша Ингрид Халбритер

СОДРЖИНА

Се претставуваме: Советот на Европа е најстарата и, по однос на бројот на земји-членки, најголемата меѓудржавна организација во Европа. Во ова поглавје ќе стане збор за историскиот контекст на неговото основање, структура, цели и работни области.

На пример  … Европската година на едукација за демократија 2005: едукацијата за демократија или EDC (Education for Democratic Citizenship) е една од најважните задачи на Советот на Европа во доменот на образованието. 2005 е европската година за едукација за демократија, една голема шанса да им се укаже на политичарите, наставниците и граѓаните од цела Европа дека активниот ангажман во општеството и политиката бара способности што се пренесуваат преку образованието. Во овој дел ќе го најдете сето она што морате да го знаете за европската година како и директни линкови за различни публикации и на Вашиот јазик.

На веб: Веб страната на Советот на Европа www.coe.int - Советот на Европа нуди мошне добра и опширна веб страна, којашто заради обемот и структурата е тешко да се користи, особено за оние што не зборуваат англиски. Ова поглавје треба да им понуди на сите заинтересирани еден вид упатство за употреба како и директен пристап до релевантни информации и документи токму на јазиците од Југоисточна Европа.

Редакција

_________________________________________________

Се претставуваме:

Совет на Европа
Ингрид Халбритер

Совет на Европа – нели ова има врска со Европската унија? Па, индиректно да, но фактички се работи за две сосем различни институции, при што Советот на Европа е помалку познат од ЕУ. Факт е: Советот на Европа е најголемата и најстарата меѓудржавна политичка организација во Европа. Неговата структура на членки во меѓувреме се искачи на 46 земји. Како најнови пристапија Србија и Црна Гора и Монако. Сите држави од Југоисточна Европа се членки. Прва пристапи Бугарија во 1992 год.

[46-те држави-членки на Советот на Европа]

Врската со ЕУ постои, во тоа што на пр. ниедна земја досега не пристапила во ЕУ без претходно да била членка на Советот на Европа. Во практичната работа во најново време започнаа соработки, кај одделни прогами двете организации, на пр., ги делат трошоците и планираат заеднички. Ова е случај со големата програма за усовршување на наставен кадар за образование за човекови права во Босна и Херцеговина.Советот на Европа има седиште во Стразбур, во источниот дел на Франција, каде работат безмалку 2000 службеници од сите држави-членки во едно огромно и архитектонски импозантно здание – „Palais d´Europe“ („палатата Европа“) – за човекови права, демократија и спојување на државите во Европа. Секоја година државите-членки даваат околу 180 милиони евра за да ги остварат вредностите поврзани со неа!

Заради подобра читкост одлучив во следните делови да не вметнувам линкови кон веб страната на Советот на Европа. За сите теми што ќе бидат споменати овде, можете да најдете директни линкови во третиот дел од информаторот (На веб).

Основање на Советот на Европа: позадина, контекст и мотиви

Уште во Првата, а пред сé во Втората светска војна многу се размислуваше за тоа, како би можеле во иднина да се спречат такви катастрофи. Поранешниот британски премиер Винстон Черчил својата идеја ја опиша со следниве зборови: „Мораме да создадеме еден вид соединети држави на Европа!“

Тогаш имаше различни движења со заедничка цел за поврзување на државите во Европа. Но, тие имаа различни политички мотиви и различни претстави за тоа, колку политичка моќ треба да добие една таква прекудржавна организација.

САД долго време беа против обединета Европа и повеќе преферираа еден меѓународен спој во вид на Обединетите нации (ООН). Дури откако се изостри Студената војна, значи по конфликтот меѓу Советскиот сојуз (вклучувајќи ги неговите сфери на влијание во Источна Европа) и Америка, со своите западно-европски „протежеа“, тие ја поддржаа оваа идеја.

Други европски организации

Во исто време се создадоа други европски организации, во кои (западно) европските земји соработуваа тесно, имено ОЕЕС (Организација за европска економска соработка, германски: Organisation fuer Europaeische Wirtschaftliche Zusammenarbeit), НАТО (North Atlantic Treaty Organisation, германски: Nordatlantische Vertragsorganisation) и Европската заедница за јаглен и челик (ЕЗЈЧ) – првиот чекор кон денешната Европска унија.

ОЕСР (денес: OECD, германски: Organisation fuer Wirtschaftliche Zusammenarbeit und Entwicklung) беше основана со цел за организирање на распределбата на средствата за помош од Маршаловиот план.

НАТО имаше за цел да ги одбрани државите-членки од „комунистичката опасност“. ЕЗЈЧ беше основана од Германија, Франција, Италија, Белгија, Луксембург и Холандија и имаше за цел, преку координација и контрола на тешката индустрија (производство на јаглен и челик), којашто се разбира е најважна за вооружувањето, да го обезбеди мирот и да ја поттикне економијата.

Европски конгрес од Хаг

Но, да се вратиме на идејата за обединување на Европа: по долги подготовки зетот на Винстон Черчил во мај 1948 организираше Европски конгрес од Хаг, на кој се сретнаа преку 1000 проминентни заговарачи на различни движења за европската идеја, од 20 земји. Овој конгрес требаше да покаже, колку беше популарна ваквата идеја, но и да побара дејствување од страна на владите на одделните земји.

За целите постоеше единство: се сакаше да се обезбеди безбедност во Европа преку политичко спојување во иднина, да се изготви Декларација за човекови права и да се воспостави еден суд, којшто требаше да ги спроведува тие одлуки. Но, неединство постоеше по однос на формата и интензитетот на соработката како и видот и начинот, на кој требаше да се донесуваат одлуките. Некои држави сметаа дека едно парламентарно собрание што ќе се состои од припадници на националните парламенти, треба да донесува одлуки. За други, предводени од Велика Британија, ова беше премногу. Тие беа за соработка меѓу владите. Парламентарното собрание требаше да биде активно само како советодавно.

Конечно се изнајде еден компромис и на 5 мај 1949 во Лондон, 10 држави го основаа Советот на Европа. Одлуката требаше да ја донесе комитет на министри и тоа едногласно. Комитетот на министри се состоеше од министрите за надворешни работи на државите-членки. Тоа значи дека Советот на Европа ñ даде прв, нејасен лик на  големата идеја за „Обединета Европа“. Но, надежите за политички моќна организација, којашто се наоѓа над националните држави, беа неисполнети. Организацијата остана во рацете на владите, а со тоа им беше потчинета на одделните сопствени интереси.

Цели: мир и демократија

Целите на Советот на Европа се утврдени во неговиот статут. Член 1 гласи: „Советот на Европа има за задача „… да воспостави потесна поврзаност меѓу неговите членки за да ги заштитат и потпомагаат идеалите и начелата, коишто го формираат нивното заедничко наследство и да го потпомагаат нивниот економски и социјален напредок “.

Со други зборови: Советот на Европа т.е. неговите членки си поставија за заедничка цел во Европа да владее мирот, демократијата, правната држава и социјалната правда и државите да не можат да им нанесат неправда ниту на одделни луѓе ниту на други држави, без казна и освета.

Структура: органи и институции

Пред да погледнеме, како се реализираат овие свети цели, да фрлиме поглед кон структурата на Советот на Европа. Притоа правиме разлика меѓу неговите органи, институции и организацијата на работата во пракса. Во статутот се вградени два органи: Комитетот на министри и Парламентарното собрание.

Советот на министри се состои од министри за надворешни работи на 46-те држави-членки, односно на нивните постојани претставници, коишто живеат во Стразбур и се состануваат секоја недела, а во различните тематски комисии дури и почесто. Министрите за надворешни работи се состануваат двапати годишно. Комитетот на министри одлучува, на пр., за приемот на нови членки, донесува конвенции, спогодби и препораки, буџет како и работна програма на Советот на Европа.

Парламентарното собрание во моментов се состои од 313 претставници и 313 заменици на 46 национални парламенти. Нивниот број по земја зависи од бројот на населението на земјата-членка. Постојат пет големи политички фракции. Седниците се одржуваат тромесечно во Стразбур и се јавни. Задачите на собранието, меѓу другото, се:
- избор на Генералниот секретар и на судиите при Судот за човекови права;
- набљудување, дали државите-членки се придржуваат кон своите обврски;
- дебати на политички прашања и случувања;
- предлози до Комитетот на министери (на пр. за Европската конвенција за превенција од мачење).
Важни задачи се извршуваат во 12 различни комисии. Како пример може да послужи Комисијата за еднаквост на мажите и жените.

Генералниот секретар и неговата заменичка

Новиот Генерален секретар е Британец и се вика Тери Дејвис. Тој има големо искуство како во приватната економија така и во британската и меѓународната политика, беше долги години член на британски делегации и комисии при Советот на Европа и други европски и меѓународни организации. Неговата заменичка е Холанѓанка и се вика Мауд де Бур-Букичио. Од 1969 работи при Советот на Европа и во најголем дел од времето беше во Судот за човекови права.

Генералниот секретар и неговиот заменик се бираат на пет години од страна на парламентарното собрание, а по препорака на Комитетот на министри. Тие се одговорни за остварување на целите на Советот на Европа. Ова конкретно значи дека тие го поставуваат стратешкиот курс и носат одговорност за секојдневното работење.

Понатаму, во Советот на Европа постојат три институции: Европскиот суд за човекови права, Комесарот за човекови права и Конгресот на општините и регионите.

Европскиот суд за човекови права со седиште во Стразбур се состои од 46 судии (по еден од држава-членка). Негова задача е да одлучува дали е повредена Европската конвенција за човекови права. Во следниот инфроматор ќе најдете детален опис!

Институцијата Комесар за човекови права е релативно нова: воспоставена е дури во 1999, веројатно како одговор на наеднаш зголемениот број на жалби што се доставуваат до судот. Комесарот се избира од парламентарното собрание на шест години. Негова главна задача е да ја подготви реализацијата на Конвенцијата за човекови права. Тоа значи, на пр., да се набљудува дали се почитуваат човековите права, да се дознае дали постојат проблеми во националното законодавство и да се соработува со други организации, коишто ги штитат човековите права.

Конгресот на општини и региони се состои од 313 избрани претставници на општинските и градските совети и кантонски парламенти на државите-членки на Советот на Европа. Конгресот заседава еднаш годишно. Постојаната работа се врши од страна на секретаријат со 40 вработени во Стразбур. Конгресот го советува Комитетот на министри и Парламентарното собрание по сите прашања од општинската и регионалната политика.

Демократијата на регионално и општинско ниво е од големо значење за Советот на Европа, бидејќи таму владее најголемата блискост меѓу политиката и граѓаните! Работата на Конгресот е особено важна токму за „новите демократии“ од Источна и Југоисточна Европа и постојат многу програми што се насочени токму кон Балканот. Така на пр., Европската Повелба за локална самоуправа (1985) им служи на земјите како модел за нивните реформи, постои форум на градови и региони во Југоисточна Европа, којшто се среќава секоја година, како и база на податоци, каде што се документирани партнерствата меѓу градови и региони.

Внимание: опасност од мешање на поимите!

Задачи и работни полиња на Советот на Европа

Преку описот на органите и институциите стана веќе малку појасно, во што се состојат задачите и работните полиња на Советот на Европа. Речиси е невозможно да ги резимираме на неколку страници, а притоа да бидеме толку конкретни, што ќе можете да си создадете слика. Оттаму во овој дел би сакала накратко да ги набројам најважните полиња на задачи и да се задржам поконкретно на два примера: доменот на образование „Граѓанство и демократско образование“ и Европската конвенција за човекови права (види во следното издание на информаторот).

Во Советот на Европа се прави разлика меѓу четири големи домени на задачи, имено човекови права, правни работи, социјална кохезија и образование/култура. Овие домени на задачи се организирани во четири т.н. генерални дирекции, значи големи одделенија, коишто, пак, се состојат од голем број секретаријати и други одделенија.

Правни работи (Генерална дирекција I)

Задачата на оваа работна област е да ги хармонизира правните системи на државите-членки кон стандардите и нормите на Советот на Евр