Përshëndetje të përzemërta

Prof. Dr. Wolfgang Schumann

PËRMBAJTJA

speciale edc: Marrëdhniet mes BE-së dhe Evropës Juglindore (Pjesa II)

Në qendër të kësaj pjese të dytë është hartimi dhe aplikimi i një modeli për studimin e marrëdhënieve BE-Evropë Juglindore, me ndihmën e të cilit dëshirojmë të bëjmë të mundur që Ju të rendisni e të vlerësoni në mënyrë të pavarur ngjarje dhe procese të së shkuarës, aktuale dhe në të ardhmen. Në këtë kontekst do t'Ju informojmë hollësisht edhe rreth bisedimeve për anëtarësim mes BE-së dhe Kroacisë, të cilat do të na shërbejnë si shembull aplikimi...

në internet: Ofertat tona në internet rreth Bashkimit Evropian

Përballë ndryshimeve të vazhdueshme brenda BE-së është e vështirë për të qenë gjithmonë i përditësuar me informacionin më të fundit. Prandaj kemi hartuar për ju disa oferta në internet, të cilat plotësojnë kompleksin tematik rreth Bashkimit Evropian, të cilat do t'Ju vijnë në ndihmë për të qenë përherë të informuar pa shumë mundim ...

impressum

_________________________________________________


speciale edc

Marrëdhëniet mes BE-së dhe Evropës Juglindore (Pjesa II)

Prof. Dr. Wolfgang Schumann

Hyrje

Në fund të vështrimit të përgjithshëm rreth marrëdhënieve BE-Evropë Juglindore në numrin e fundit të rubrikës informative qëndronte pyetja si mund të kuptohen e të shpjegohen në mënyrë analitike zhvillimet e përshkruara. Unë iu referova disa fakteve paraprake, të cilat i konstatuam në kuadrin e një kronologjie të shkurtër. Këtu bënin pjesë, për shembull, ndikimet e luftës së Kosovës në ripërcaktimin e pozicionit të BE-së në kuptimin e hapjes së një perspektive anëtarësimi për vendet e Ballkanit Perëndimor apo edhe lidhja në dukje mes mes ndryshimeve të brendshme politike në Kroaci dhe Serbi dhe zhvillimit jashtëzakonisht pozitiv të samitit të Zagrebit, gjatë të cilit BE-ja shpalli ndër të tjera ngritjen e projektit CARDS (Community Assistance for Reconstruction, Democratization and Stabilization).

Politika në tri nivele

Duke i përgjithësuar, këta faktorë na çojnë në një skemë shumë të përdorshme në shkencën politike, sipas së cilës politika zhvillohet në tri sfera të ndryshme.

• në nivelin e shtetit kombëtar, në të cilin qeveria dhe parlamenti marrin vendime për qytetaret dhe qytetarët e një vendi.

• Në nivelin e të ashtuquajturit sistem ndërkombëtar, mbi bazën e të cilit shtetet kombëtare hyjnë në marrëdhënie me njëra-tjetrën dhe që dallohet, pasi nuk ekziston një instancë e ngjashme me shtetin kombëtar, e cila mund të marrë vendime në të njëjtën masë për të gjitha vendet.

• Në nivelin e Bashkimit Evropian, në të cilën edhe pse në mënyrë të ngjashme me nivelin ndërkombëtar janë shtetet që bashkëpunojnë mes tyre, ato kanë krijuar organe krejtësisht të reja e të veçanta (Komisioni, Këshilli i Ministrave, Parlamenti Evropian dhe Gjykata Evropiane), të cilat - dhe kjo përbën edhe ndryshimin thelbësor nga sistemi ndërkombëtar - mund të marrin vendime të detyrueshme për qytetaret e qytetarët në të gjitha shtetet anëtare.

Marrëdhëniet Evropë Juglindore - BE në bashkëveprimin e tri niveleve

Për çfarë na ndihmon kjo skemë në rastin tonë? Ajo na jep mundësinë - siç na e tregon edhe tabela e mëposhtme, të krijojmë një vështrim më sistematik të konteksteve të përmendura në fillim dhe na tregon se marrëdhëniet BE-Evropë Juglindore duhen vështruar në bashkëveprimin e të tri niveleve.  

Qëllimet dhe strukturimi i artikullit

Duke marrë shkas nga ky fakt, në artikullin e mëposhtëm dëshiroj të diferencoj e të përsos këtë kornizë ende të palatuar dhe t'Ju demonstroj nëpërmjet shembujve të tjerë rëndësinë e saj. Pasi të keni përfituar, në këtë mënyrë, një kuptim më të thellë të konteksteve të marrëdhënieve Evropë Juglindore-BE, do të trajtojmë rastin e bisedimeve të anëtarësimit mes Kroacisë dhe BE-së, në të cilin këto marrëdhënie shtresëzohen edhe një herë tjetër. Përveç informacioneve rreth kuadrit dhe procesit të bisedimeve do ta shohim edhe nga perspektiva e kornizës sonë analizuese.

Kështu, programi në detaje është si më poshtë:

• Kontekstet shkak-pasojë në marrëdhëniet BE-Evropë Juglindore - një kornizë analizuese
   

• Proceset e bisedimeve ndërmjet BE-së dhe vendeve të Ballkanit Perëndimor- shembulli i negociatave për anëtarësi mes Kroacisë dhe BE-së

• Cila është korniza e përgjithshme bisedimet për anëtarësim?

• Si zhvillohen bisedimet?

• Si perceptohen pozicionet në Kroaci dhe BE?

• Kuadri institucional (organet negociuese) në Kroaci

• Gjendja e bisedimeve

• Procesi i bisedimeve dhe marrëdhëniet BE-Evropë Juglindore në analizë

Korniza analizuese

Pra do ta diferencojmë më tej skemën e palatuar të grafikut 1, që do të thotë, të diferencojmë se cilët janë faktorët kyçë që përcaktojnë zhvillimin e marrëdhënieve BE-Evropë Juglindore, ose thënë më konkretisht procesin e përafrimit dhe atë të një anëtarësimi të mundshëm të vendeve të veçanta të Ballkanit Perëndimor në BE. Këta faktorë do t'i sheshojmë një nga një për secilin nivel, gjë që do ta fillojmë me nivelin ndërkombëtar.

Faktorë vendimtarë në nivelin ndërkombëtare

Përsa i përket nivelit ndërkombëtar janë me interes kryesisht dy faktorë. Të parin e kam quajtur "premisat strukturore dhe proceset në sistemin ndërkombëtar". Edhe pse tingëllon shumë e komplikuar, kjo kuptohet lehtë, nëse Ju përmend disa shembuj. Një premisë e tillë strukturore ishte, për shembull, për dekada me radhë menjëherë pas luftës dhe deri në fund të viteve 80, në fillim të viteve 90 konflikti lindje-perëndim, i cili kishte krijuar - siç e quajmë ne - një strukturë bipolare.

Dhe vetëm rënia e kësaj strukture, pra fundi i konfliktit lindje-perëndim, bëri të mundur nisjen e proceseve, për të cilat bëhet fjalë këtu, pikërisht zgjerimin e madh të 1 majit 2004 dhe tani perspektivën e anëtarësimit për vendet e Evropës Juglindore. Si paraqiten rrethanat në veçanti, do t'i kthehemi sërish më vonë.

Ndërsa në lidhje me "proceset në sistemin ndërkombëtar" janë për t'u përmendur luftërat ballkanike, të cilat kanë nxitur aktivitetet e bashkësisë ndërkombëtare (Pakti i Stabilitetit) dhe të BE-së (Procesi i Stabilizim-Asociimit).

Faktori i dytë "interesat dhe aktivitetet e aktorëve të ndryshëm" të bind menjëherë kur dëgjon fjalë kyçe si p.sh. OKB (për shembull  Aktivitete në Kosovë, Përfaqësuesi i Lartë në Bosnje-Hecergovinë) apo Gjykata Ndërkombëtare për ish-Jugosllavinë, vlerësimet e së cilës kundrejt Kroacisë dhe Serbisë kanë ndikuar dhe ndikojnë në mënyrë të konsiderueshme qëndrimin e BE-së ndaj tyre.

Faktorët vendimtarë në nivelin e BE-së

Faktorët thelbësorë përcaktues në nivelin e BE-së i tregon në formë shumë të thjeshtuar tabela 3.

Këtu bëhet fjalë, në radhë të parë, për aktivitetet e organeve qendrore, të cilat, së dyti, në kuadrin e "rregullave të lojës" të përcaktuara paraprakisht çojnë, së treti, drejt politikës konkrete të BE-së dhe në përgjithësi drejt perspektivës së zgjerimit. Sidoqoftë, kjo tablo mbetet e paplotë, pasi, edhe pse skicon faktorët përcaktues në nivelin e BE-së, nuk përmend ata brenda BE-së, sepse këtu hyjnë pa diskutim të 25, më saktë shumë shpejt, 27 shtetet anëtare, të cilat sidomos nëpërmjet Këshillit të Ministrave dhe Këshillit Evropian bashkëvendosin dhe ndikojnë ndjeshëm politikën.

Faktorët vendimtarë brenda BE-së

Duhet, pra, të plotësojmë tabelën 3 dhe të marrim në konsideratë shtetet anëtare dhe faktorët që janë të rëndësishëm për politikën e BE-së. Por për çfarë faktorësh bëhet fjalë? Për këtë të shohim tabelën 4, në të cilën shigjetat blu Ju tregojnë edhë një herë, si janë të lidhur me njëri-tjetrin niveli i BE-së me shtetet anëtare. Nëpërmjet ministrave specialistë, të cilët ndikojnë në Këshillit Evropian e Ministrave dhe shefave të qeverive, të cilët ndikojnë nëpërmje Këshillit të Ministrave zgjidhen në vendet e veçanta.

Përsa i përket shtetit dhe qeverisë, marrin rëndësi qendrore vendimet kushtetuese, të cilat përcaktojnë kush ka çfarë kompetencash, nëse për shembull për miratimin e një ndryshimi të një marrëveshjeje të BE-së apo për zgjerimin do të vendosë Parlamenti Evropian apo do të zhvillohet një referendum popullor. E njëjta gjë vlen për kuadrin institucional - raporti i qeverisë dhe parlamentit në politikën e BE-së, roli i partive të ndryshme politike etj. Më tej janë për t'u përmendur qëndrimet e qeverive ndaj BE-së dhe zhvillimit të saj në përgjithësi dhe ndaj zgjerimit në veçanti. Mendoni për këtë situatë në Danimarkë ose në Mbretërinë e Bashkuar nga njëra anë dhe në Gjermani apo Austri nga ana tjetër.

Të rëndësishme janë natyrisht ato që unë do t'i quaj "interesa kombëtare" që nënkuptojnë përpjekjet e shteteve anëtare për të ndikuar në nivelin e BE-së në mënyrë të vazhdueshme dhe efektive në kuadrin e interesave të tyre specifike. Synim ky, i cili për çdo zgjerim në sajë të rritjes së numrit "të lojtarëve" përbën një sfidë të vërtetë. Ky numërim nuk mund dhe nuk synon të jetë i plotë, por duhet t'Ju bëjë të qartë se për çfarë bëhet fjalë në thelb.

Përsa i përket fushës së shoqërisë në kuptim më të gjerë, një rol dominues luajnë natyrisht situata ekonomike dhe kapacitetet ekonomike të një shteti anëtar, prekja veçanërisht e degëve apo rajoneve të veçanta nga një zgjerim, si dhe pritshmëritë dhe frikërat në popullsi. Shembuj të shumtë pë secilin nga faktorët e përmendur do të gjeni në kursin bazë 5 të librit online rreth Bashkimit Evropian në serverin edukues D@dalos.

Përse e gjithë kjo? Përse më nevojitet kjo? - do të pyesni ndoshta veten. Më lejoni t'Jua shpjegoj me anë të një shembulli në një grafik tjetër.

Në rastin e marrë bëhet fjalë për negociatat aktuale për anëtarësim me Turqinë, të cilat jo vetëm me "Jo-në" në referendumin për kushtetutën treguan se ngjallin frikë dhe skepticizëm te popullshia franceze. Këto interesa, të kapura nga qeveria, në sajë të Këshillit të Ministrave në bashkëpunim me të drejtën e vetos mund të ndikojnë në mënyrë të ndjeshme në procesin e bisedimeve. Ose mendoni për rolin e Qipros, një vendi shumë të vogël, por i cili në javët e fundit ka kërcënuar herë pas here me vënien e vetos kundër hapjes së kapitujve të tjerë të negociatave në bisedimet me Turqinë.

Korniza jonë analizuese na ndihmon, pra, për t'ju kthyer pyetjes së bërë, për të dalluar dhe emërtuar më mirë dhe më shpejt kontekste të rëndësishme.

Faktorë vendimtarë në nivel kombëtar

Përsa iu përket faktorëve përcaktues në nivelin e shteteve kombëtare, e kemi përfunduar detyrën tonë në grafikun 4, pasi elementet që janë të rëndësishme në lidhje me këtë pikë në shtetet anëtare, kanë rëndësi edhe në vende të tjera, përfshi këtu edhe ato të Evropës Juglindore.  Mendoni për efektet e shumanshme të kuadrit të ndërlikuar institucional në Bosnje-Hecergovinë, me të cilin ky vend nuk është në gjendje të ndjekë kërkesat e BE-së. Mendoni për problemet e shumta ekonomike, me të cilat duhet të luftojnë në masë të ndryshme të gjitha vendet e Evropës Juglindore. Ose mendoni, për shembull, shpresat e popullsisë së këtyre vendeve për hyrjen në BE.

Natyrisht, përveç këtyre ka edhe faktorë të veçantë, të cilët rrjedhin nga fakti se këto vende ndodhen në një transizion nga ekonomitë e atëhershme të planit në ekonomitë demokratike të tregut. Një pikë, e cila luan një rol të veçantë në kuadrin e një hyrjeje të mundshme në BE janë pikërisht kapacitetet e pamjaftueshme administrative, të cilat duke qenë edhe një nga kushtet kryesore për anëtarësim për përafrimin e legjislacionit të gjerë, të të ashtuquajturit acquis communautaire, përbëjnë një problem të jashtëzakonshëm. Nëse do ta plotësojmë këtë aspekt, rezulton tabela e mëposhtme.

Faktorët kryesorë në një vështrim të përgjithshëm

Pëpara se të trajtojmë shembullin e zgjedhur, le ta shohim edhe një herë të gjithën në një përmbledhje. Kësaj tabele (7) do t'i referohem herë pas here, por nuk do të prek të gjithë, por vetëm disa faktorë të përzgjedhur e me peshë për shembullin tonë. Nëse, Ju, pra, dëshironi ta shihni në një përmbledhje kontekstin e plotë, thjesht kthehuni te ky grafik.

Se si mund të punohet mxe këtë kornizë analizuese, Jua kam demonstruar nëpërmjet lidhjeve mes dy niveleve në tabelën 5. Ndërsa lidhjet përtej tri niveleve ishin objekt i grafikut 1, të cilat mund t'i kuptojmë dhe t'i analizojmë në mënyrë më të diferencuar tani me kornizën e plotë analizuese.

Shembulli aplikues

Më lejoni t'i shpjegoj mundësitë e aplikimit dhe dobinë e modelit tonë rudimentar edhe me një shembull aktual të dhjetorit 2006/janarit 2007, pikërisht zgjedhjet në Serbi.  Siç tregojnë anketimet aktuale të mesit të dhjetorit, nëse zgjedhjet do të zhvilloheshin në këtë kohë, partia radikale e krahut të djathtë SRS të Vojislav Sheshelj, i cili ndodhet aktualisht në Hagë, do të fitonte 34,9 përqind të votave, sidoqoftë 102 250 vende në parlament (1).

Shkaqet për këtë janë preferencat politike të më se një të tretës së popullsisë në Serbi, në të cilat ka kontribuar, edhe pse në një masë të vogël,  në mënyrë paradoksale politika e bashkësisë ndërkombëtare siç ishte vendimi i NATO-s për të mos e ftuar Serbinë e Malin e Zi, siç bëri me Kroacinë, në programin "partnership for peace".

Kjo ka pasur si rrjedhojë një sërë reagimesh si në nivel ndërkombëtar, si në nivelin e BE-së, të cilat kanë pasur si qëllim të parandalojnë një rezultat të tillë. Kështu, i dërguari special i OKB-së për negociatat në Kosovë, Martti Ahtisaari ka vendosur që propozimin e tij për statusin e Kosovës ta shtyjë deri pas zgjedhjeve, një përpjekje e hapur kjo për të mos e përkeqësuar atmosferën (2). Gjatë samitit të NATO-s në Rigë në fund të nëntorit, Serbia (si dhe Mali i Zi e Bosnje-Hecergovina) u ftuan në programin "partnership for paece" me synim të ngjashëm (3). Ndërsa BE-ja do të bëjë të qartë në ditët e ardhshme perspektiven e qartë të BE-së për të gjithë qytetarët e Serbisë (4, Reagimi i BE-së).

Që kjo përbën një proces shumë kompleks, këtë e bën të qartë edhe një herë grafiku ynë. Janë disa shtete, qeveritë e të cilave janë nën trysninë e fortë të popullsisë, e cila ka një qëndrim skeptik, deri madje refuzues ndaj zgjerimit të BE-së. Kështu për shembull në një Eurobarometer-anketa për zgjerimin (faqja 69) të pullikuar në korrik,  65%, pra mbi dy të tretat e austriakëve u shprehën kundër pranimit të, në kohën e marrjes së të dhënave ende, unionit Serbi-Mali i Zi ndërsa 67% e suedezëve ishin pro. Këto të dyja dhe 23 pozicione të tjera përballen me njëra-tjetrën në Këshillin e Minstrave.

Përveç kësaj kemi si aktor tjetër edhe Komisionin, anëtarët e të cilit nuk janë nuk janë përherë të një mendimi në lidhje me kursin e mëtejshëm në çështjen e zgjerimit. Kështu, p.sh. presidenti i Komisionit Barroso, para pak kohësh është shprehur qartë për një pauzë zgjerimi deri në sqarimin e çështjeve të brendshme institucionale në BE, ndërkohë që komisioneri i zgjerimit Olli Rehn duket se mbështet një kurs më të hapur për kandidatët e mundshëm. E gjithë kjo ndërlikohet për faktin se në formulimin e pozicionit të BE-së ndërhyjnë edhe faktorë të tjerë ndërkombëtarë, në rastin konkret vlerësimi i Gjykatës Ndërkombëtare të Hagës.  

Kaq përsa i përket këtij shembulli të shkurtër në lidhje me pyetjen si mund të punojmë me kornizën analizuese. Sigurisht këtu nuk bëhet fjalë qoftë edhe në përqasje për ndonjë "teori". Por ky model na ndihmon, së pari, për të dalluar disi më lehtë faktorët dhe efektet dhe, së dyti, për të mos kaluar pa vënë re elemente dhe faktorë të rëndësishëm. Pra, kur do që të keni të bëni me zhvillime të shkuara, aktuale apo të ardhme në marrëdhëniet BE-Evropë Juglindore, me ndihmën e kornizës në grafikun 7 mund të përpiqeni të sqaroni kontekstet, siç vepruam në mënyrë ekzemplare nëpërmjet një rasti në grafikun 8.

Bisedimet për anëtarësim ndërmjet Kroacisë dhe BE-së

Pasi kemi fituar një vështrim në marrëdhëniet BE-Evropë Juglindore, me bisedimet për anëtarësim ndërmjet Kroacisë dhe BE-së do të shohim një shembull tjetër ku këto marrëdhënie intensifikohen edhe një herë tjetër. Përveç informacioneve mbi kuadrin dhe rrjedhën e bisedimeve është e rëndësishme t'i trajtojmë këto marrëdhënie nga perspektiva e kornizës sonë analizuese.

Të fillojmë me dy pyetje tepër të thjeshta, e më saktë: "Çfarë janë negociatat për anëtarësim?" Si duhen kuptuar ato? Dhe së dyti: "Për çfarë negociohet në të vërtetë?"

Çfarë janë bisedimet për anëtarësim

Si bisedime për anëtarësim përkufizohet procesi, në kuadrin e të cilit  një vend, i quajtur kandidat për anëtarësim, lidhet me BE-në dhe përvetëson bazën kontraktuale të strukturës së saj. Në fund të bisedimeve është një kontratë ndërkombëtare, marrëveshja për anëtarësim.

Pjesëmarrës në procesin e bisedimeve janë vendi kandidat nga njëra dhe shtetet anëtare të BE-së nga ana tjetër. Gjatë bisedimeve, pozicionet e BE-së përfaqësohen nga presidenca, ndërsa ato të vendit kandidat nga një delegacion negociues.

Bisedimet zhvillohen në kuadrin e një konference dypalëshe, në të cilën marrin pjesë edhe përfaqësues të Komisionit Evropian. Takimet e veçanta të delegacioneve negociuese, zakonisht, zhvillohen në nivelin e ministrave të jashtëm. Konkretisht, kjo do të thotë se në tryezë ulen, për shtetet anëtare të BE-së, përfaqësuesit e përhershëm në Bruksel, ndërsa për vendin kandidat drejtuesi i bisedimeve.

Takimet në nivelin e ministrave të jashtëm mbahen një herë në secilën presidencë, pra, dy herë në vit. Takimet e përfaqësuese me marrëveshje. Në mënyrë skematike, kjo mund të përfytyrohet siç tregohet në vështrimin e mëposhtëm, ndërkohë që realiteti është shumë më kompleks se c'na e sugjeron ky grafik.

Për çfarë bisedohet?

Në radhë të parë bëhet fjalë për të ashtuquajturin Acquis Communautaire. Këtu hyjnë marrëveshjet themelore (e drejta primare), legjislacioni dytësor (dekrete, direktiva, vendime, rekomandime etj.), burime të tjera ligjore - dhe këtu bëhet fjalë, në mënyrë të veçantë,  për vendimet e Gjykatës Evropiane, në shumë raste të një rëndësie të jashtëzakonshme dhe kyçe. Dhe së katërti bëhet fjalë për vendime (akte) të tjera, si për shembull rezoluta, aksione të përbashkëta në kuadrin e GASP etj.

Për procesin e bisedimeve, ky Acquis gjigant (i jashtëzakonshëm), i cili përmban më tepër se 80.000 faqe tekst ligjor, është ndarë në 35 kapituj. Por këtu nuk është fjala që të negociohet për këtë Acquis, pra nëse apo në c'masë duhet të ndryshojë BE-ja në të. Shumë më tepër kërkohen rrugë dhe kushte të reja bashkë me vendin kandidat për ta harmonizuar legjislacionin  e tij me atë të BE-së. Pra, në bisedimet për anëtarësim nuk bëhet fjalë . Në rastin e bisedimeve për anëtarësim nuk bëhet fjalë për negociata në kuptimin klasik të fjalës, por për një proces përshtatjeje të vendit kandidat me vlerat, si edhe strukturat ligjore, ekonomike e sociale të BE-së.

Si zhvillohen bisedimet?

Pas kësaj përmbledhjeje të shkurtër vijmë te pyetja si zhvillohen bisedimet në veçanti. Të shohim bisedimet mes BE-së e Kroacisë. Pas vendimit të Këshillit Evropian për mbajtjen e konferencës ndërqeveritare, bisedimet u hapën zyrtarisht më 3 tetor 2005, ku u shprehën edhe pozicionet e përgjithshme të BE-së dhe të Republikës së Kroacisë.

Screening

Kjo hapje formale e procesit të bisedimeve ndiqet nga një vlerësim për përqasjen e legjislacionit kombëtar (kroat) me Acquis, i cili quhet "Screening". Qëllimi kryesor i këtij vlerësimi është të identifikohen ndryshimet në çdo kapitull. Mbi këtë bazë, vendit kandidat i kërkohet të shprehet nëse është në gjendje ta përshtasë legjislacionin e vet në fushën (kapitullin) përkatës(e) me atë të BE-së apo nëse për këtë janë të nevojshme periudha kalimtare.

Screening kryhet, pra, individualisht për vendet e veçanta dhe koha e nevojshme varet, para së gjithash, nga vëllimi i Acquis në kapitullin përkatës. Ai mund të zgjasë nga një ditë në disa javë. I gjithë procesi Screening zgjat si rregull një vit.

Kalimi i kapitujve të veçantë

Pas përfundimit të Screening, vendimi nëse do të hapen bisedimet për një kapitull të caktuar varet nga aftësia, e konstatuar gjatë vlerësimit, e vendit kandidat për marrjen përsipër të përshtatjeve të domosdoshme. Ky vendim merret nga shtetet anëtare në Këshillin e Ministrave. Me hapjen e kapitujve të veçantë nis faza vendimtare e procesit të bisedimeve. Gjatë kësaj faze bëhet fjalë për përcaktimin e kushteve, në të cilat vendi kandidat do të trajtojë dhe implementojë Acquis, përsfshi edhe çështjen e periudhave të mundshme të tranzicionit, të cilat, tekefundit, mund të kërkohen jo vetëm nga vendi kandidat, por edhe nga BE-ja, si për shembull, lëvizja e lirë e punëtorëve.

Bisedimet zhvillohen mbi bazën e pozicioneve të përgatitura, si nga BE-ja ashtu edhe nga Kroacia për çdo kapitull. Gjatë të gjithë procesit të bisedimeve informohen rregullisht Parlamenti Evropian dhe nga ana tjetër Komisioni Kombëtar për Kontrollin e Bisedimeve për Anëtarësim të Kroacisë.

Pasi është rënë dakord për një kapitull, ky i fundit mbyllet përkohësisht. Vendimi formal për këtë merret nga konferenca ndërqeveritare në rang ministrash. Nëse shihet që para nënshkrimit të Kontratës për Anëtarësim, vendi kandidat nuk angazhohet për detyrimet e tij, ose më saktë, nuk mund të angazhohet, ose nëse Acquis gjatë kësaj kohe mund të ketë ndryshuar, bisedimet për kapitullin përkatës mund të rinisin edhe një herë.

Faza përfundimtare dhe nënshkrimi (mbyllja)

Pasi janë mbyllur përkohësisht të gjithë kapitujt, Këshilli Evropian përcakton fundin e bisedimeve për anëtarësim. Rezultatet e bisedimeve përmblidhen në një draft të Kontratës për Anëtarësim, i cili hartohet bashkërisht nga përfaqësues të shteteve anëtare, të institucioneve të BE-së dhe të vendit kandidat. Pasi mes të gjitha palëve arrihet në një mirëkuptim, drafti iu paraqitet institucioneve të BE-së, vendeve anëtare dhe vendit kandidat, ku sipas rregullave përkatëse do të përgatitet ratifikimi i dokumentit.

Përpara ratifikimit nga palët biseduese, Komisioni duhet të paraqesë pozicionin e tij përfundimtar, parlamenti ta miratojë dhe drafti të pranohet unanimisht (!) në Këshillin  Evropian.

Më pas, shefat e shteteve e të qeverive të vendeve anëtare dhe shefi i qeverisë së vendit kandidat nënshkruajnë, në një ceremoni festive, kontratën, e cila iu kalon nënshkruesve për t'u ratifikuar në përputhje me dispozitat e tyre kombëtare. Kjo nënkupton ose marrjen e miratimit nga parlamentet kombëtare, ose zhvillimin e një referendumi. Dhe kjo, nëse kujtoni nivelin e shteteve anëtare në kornizën tonë analizuese, mund të cojë në një pengesë të rëndë, mbase edhe të pakapërcyeshme.

Si përpunohen pozicionet në Kroaci dhe në  BE?

T'i kthehemi pyetjes si janë përpunuar pozicionet nga të dyja palët në rrjedhën e bisedimeve. Fillimisht, vendi kandidat prezanton, në bazë të rezultateve të procesit Screening, pozicionin e tij, pra idetë e tij për përshtatjen dhe zbatimin e Acquis në një kapitull të caktuar, duke u bazuar në kapacitetet e tij ekzistuese institucionale dhe administrative.

Në Kroaci, në këtë proces përgatitor të pozicioneve të bisedimeve janë përfshirë institucionet e mëposhtme:

• ekipi negociues për anëtarësimin e Kroacisë në BE;   

• grupet e punës për përgatitjen e bisedimeve për kapitujt e veçantë;

• komisioni i koordinimit për anëtarësimin e Kroacisë në BE;

• komisioni kombëtar për shoqërimin dhe kontrollimin e bisedimeve për anëtarësim;

• qeveria.

Pozicionet e përpunauara në këtë kuadër institucional i përcillen BE-së nga qeveria nëpërmjet sekretariatit të konferencës ndërqeveritare. Nëse dëshiron BE-ja, në këtë kontekst përpilohen informacione plotësuese në lidhje me pozicionin e bisedimeve, të cilat i përcillen sërish BE-së nga qeveria në rrugën e përshkruar më sipër. E përmbledhur në një tabelë, ky proces do të kishte këtë pamje:

Në BE, organet më të rëndësishme të së cilës dhe që përfshihen në kontektstin tonë i kam skicuar në tabelën 12, procesi i përgatitjes së pozicioneve në bisedime është si më poshtë. Së pari, Komisioni përgatit një projekt. Mbi bazën e këtij projekti, Këshilli Evropian vendos unanimisht pozicionin përfaqësues të BE-së në bisedime.

Këtu përcaktohen edhe kushtet paraprake, që duhet të përmbushë vendi kandidat, në mënyrë që të mbyllet përkohësisht një kapitull. Kjo mund të jetë shkalla e harmonizimit të legjislacionit, rezultatet e procesit implementues, krijimi i kushteve të caktuara administrative ose juridike apo përmbushja e detyrimeve që rrjedhin nga Marrëveshja e Stabilizim-Asociimit.

Këto pozicione sillen në konferencën ndërqeveritare dhe procesi vazhdon deri në mbylljen e kapitujve të veçantë e më pas të bisedimeve deri në ratifikimin e Kontratës për Anëtarësim, siç është përshkruar në pjesën "Si zhvillohen bisedimet?".

Kuadri institucional në Kroaci

Në vazhdim do të shohim pak më nga afër kuadrin institucional, që është krijuar në Kroaci enkas për realizimin e procesit të bisedimeve. Aktorët pjesëmarrës i njihni tashmë. Tani bëhet fjalë për t'i studiuar secilin me imtësi.

Ekipi negociues për anëtarësim

Zhvillon bisedimet dhe negociatat me BE-në me përgjegjësinë mbi të gjithë kapitujt. Ky organ është përgjegjës përballë qeverisë dhe komisionit koordinues për anëtarësimin. Në detyrat e tij bëjnë pjesë, më tej, përpilimi i raporteve mbi ecurinë e bisedimeve, për shembull, pas çdo konference ndërqeveritare në nivel ministrash dhe me kërkesë të qeverisë.

Në ekipin negociues bëjnë pjesë: si kryetare e delegacionit ministrja për Politikën e Jashtme dhe Integrimin Evropian, Kolinda Grabar Kitarović; si zëvendëskryetar dhe kryenegociator Vladimir Drobnjak; si zëvendësnegociatorë Martina Dalić und Boris Vujčić; shefi i përfaqësisë së Kroacisë në BE, Branko Baričević, dhe si sekretare Tamara Obradović Mazal.

Grupet e punës për kapitujt e veçantë

35 - një për çdo kapitull - grupet e punës marrin pjesë në analizën e harmonizimit të legjislacionit të Kroacis me atë të BE-së dhe në hartimin e drafteve për pozicionin negociues të Kroacisë në kapitullin e "tyre". Ato bashkëpunojnë me ato pjesë të administratës, respektivisht, organe të tjera përgjegjëse, të cilat mbajnë përgjegjësi për fushën e "tyre" dhe madje, në këto organe, me personelin përgjegjës për koordinimin e politikës së BE-së. 

Grupet e punës përbëhen nga 16 (marrëdhëniet me jashtë, ndarja e detyrave publike) deri në rreth 400 (politika agrare) vetë. Çdo grup pune ka një drejtues, i cili rakordon punën e grupit me anëtarin përkatës të ekipit negociues për çdo kapitull. Një vështrim të përgjithshëm mbi të 35 grupet në anglisht ose në gjuhën kroate me informacione të mëtejshme do ta gjeni në këto linke.

Komisioni Koordinues për anëtarësimin

Në komisionin koordinues për anëtarësimin e  Kroacisë në BE është fjala për një grup pune ndërministror të qeverisë, i cili shqyrton të gjitha aspektet në lidhje me bisedimet. Ndër të tjera, në detyrat e tij bën pjesë edhe kontrolli i drafteve të pozicioneve negociuese të ekipit negociues, përpara se ato t'i kalojnë Komisionit Kombëtar për Kontrollin e Bisedimeve ose qeverisë.

Ky organ përbëhet nga drejtuesja e ekipit negociues dhe ministrja e jashtme dhe e integrimit evropian si kryetare, zëvendëskryeministri, të gjithë ministrat e qeverisë si dhe kryenegociatori, Vladimir Drobnjak.

Komisioni Kombëtar për Mbikqyrjen e Bisedimeve

Në Komisionin Kombëtar për Mbikqyrjen e Bisedimeve bëhet fjalë për një organ të veçantë të parlamentit kroat, i cili ndjek ecurinë e bisedimeve, paraqet qëndrimet e parlamentit, shqyrton çështje të axhendës në vazhdim dhe mbikqyr zbatimin e detyrave nga secili anëtar i ekipit negociues. Përveç kësaj, komisioni, nëse është e nevojshme, paraqet qëndrime në lidhje me harmonizimin (e planifikuar) të legjislacionit kroat me legjislacionin e BE-së.

Nëpërmjet kryetarit, komisioni konsultohet dhe shkëmben rregullisht informacion me presidentin, shefin e qeverisë, kryetarin  e parlamentit, ministren e jashtme dhe të integrimit evropian në lidhje me procesin dhe përparimin e bisedimeve dhe mënyra të mundshme për mbylljen e kapitujve të veçantë.

Ai përbëhet nga anëtarë të parlamentit kroat, përfaqësues të zyrës së presidentit, të shoqërisë akademike si dhe të organizatave punëdhënëse e të sindikatave. Se për cilët persona është fjala konkretisht, këtë mund ta gjeni në faqen e internetit të shkëlqyer dhe shumë informative të Ministrisë Kroate për Punët e Jashtme dhe Integrimin Evropian në anglisht ose në gjuhën kroate.

I një rëndësie kyçe për kontekstin tonë është edhe fakti që komisioni përpiqet, edhe pse në një masë modeste, të përfshijë edhe shoqërinë civile në procesin e bisedimeve. Kujtoni edhe një herë kornizën tonë analizuese, në të cilën në nivelin e shtetit kombëtar shoqëria luan një rol të rëndësishëm.

Gjendja e bisedimeve

Kështu vijmë në kapitullin e pestë të bisedimeve për anëtarësim BE-Kroaci, pikërisht te gjendja e bisedimeve. Një pasqyrë e etapave të deritanishme të bisedimeve nuk është e nevojshme, pasi këto janë dokumentuar me shumë hollësi, nga 3 tetori 2005 deri më sot, në faqen e internetit të Ministrisë Kroate të Punëve të Jashtme dhe Integrimit Evropian në anglisht dhe në gjuhën kroate. Përballë kësaj oferte të plotë dhe të patëmetë nuk do të kishte kuptim t'i prezantonim edhe një herë këtu të gjitha etapat e përpiluara në këtë faqe të procesit të bisedimeve.

Përveç kësaj, aty do t'Ju vihet në dispozicion edhe një dokument PDF, i cili aktualizohet vazhdimisht (Progress in EU-Croatia negotiations at a glance) dhe që paraqet në formë tabelarike një pasqyrë të detajuar të bisedimeve aktuale në të 35 kapitujt (gjendja për hartimin e këtij dorëshkrimi: 11.10.2006). Ju mund ta gjeni këtë dokument, nëse në faqen fillestare klikoni në kolonën e djathtë tek: "Overview of Progress in Negotiations", në linkun "Current state of play". Në mënyrë të ngjashme mund të vepron edhe në faqen fillestare në gjuhën kroate.

Kështu po arrijmë në fund të angazhimit tonë me marrëdhëniet BE-Evropë Juglindore dhe bisedimet për anëtarësim mes BE-së dhe Kroacisë dhe do ta shohim të gjithë këtë proces me "syzet" e kornizës sonë analizuese.

Procesi i bisedimeve dhe marrëdhëniet BE-Evropë Juglindore në një analizë

Pyetje

Fillimisht do t'Ju lutesha ta harronit për një çast kornizën tonë analizuese dhe të mendonit si do të dukeshin, në këtë rast, bisedimet për anëtarësim mes BE-së dhe Kroacisë.  Do të dukej, pak a shumë, siç është paraqitur në tabelën e mëposhtme dhe me reduktimin në vetëm disa institucione në plan të parë do të bëhej e pamundur për t'iu dhënë përgjigje pyetjeve kryesore, të cilat dalin në kontekstin e marrëdhënieve BE-Evropë Juglindre në përgjithësi dhe të bisedimeve të sapopërmendura për anëtarësim mes Kroacisë dhe BE-së.

Cilat do të ishin këto pyetje? Më lejoni, për shembull, t'Ju përmend njërën prej tyre, pikërisht, përse marrëdhëniet e BE-së me Kroacinë kanë përparuar kaq shumë dhe prej mëse një viti me këtë vend po zhvillohen bisedimet për anëtarësim, ndërkohë që mes Bosnje-Hecergovinës dhe BE-së ende nuk ekziston asnjë Marrëveshje Stabilizim-Asociimi dhe me Serbinë, për momentin, mesi i dhjetorit 2006, as nuk negociohet për një të tillë?

Faktorët vendimtarë në nivelin e shtetit kombëtar: Kroacia

Të shohim edhe një herë tabelën 15, duke u përqendruar në nivelin e shtetit kombëtar dhe pikërisht në Kroaci.

Një arsye fshihet pas faktorëve të kuadrit institucional dhe dispozitave kushtetuese [1]. Këtu, Kroacia, në dallim nga Serbia dhe Bosnje-Hecergovina, ka mundur ta përcaktojë herët kushtetushmërinë (njohja ndërkombëtare që në vitin 1991) e tij si shtet dhe me miratimin e kushtetutës së re në vitin 2000 e përforcoi edhe një herë pozicionin e saj si shtet evropian. Për BE-në, kjo ka një rëndësi të madhe, edhe për faktin se ky shtet është në gjendje të zbatojë reformat, të cilat lidhen me përgatitjen për anëtarësimin në BE, gjë që nuk ndodh, as përafërsisht, në Bosnje-Hecergovinë.

Një arsye tjetër e rëndësishme për marrëdhëniet e përparuara të BE-së me Kroacinë janë  qëndrimet ndaj BE-së [2] në këtë vend. Qysh në fund të viteve 90 në Kroaci konstatohet dëshira e shumicës dërrmuese të popullsisë kroate, për të jetuar në një demokraci që funksionon, si dhe të parit e anëtarësimit në BE si interes të madh kombëtar, një dëshirë e cila ka gjetur zbatim, ndër të tjera, në një deklaratë të vitit 2002, të miratuar unanimisht nga Parlamenti kroat. (Chaillot Paper no. 70, October 2004, 27).

Nuk është për t'u habitur që këto qëndrime kanë gjetur zbatim edhe në sistemin partiak (kuadri institucional [1]). Kështu, humbja në zgjedhjet e vitit 2000 e HDZ-së së Franjo Tuxhman shërbeu si shkas për t'u reformuar dhe për t'i dhënë vendit, nën drejtimin e Ivo Sanader, një profil të ri, të mbështetur në atë të partive të tjera konservative evropiane. Një ndryshim i jashtëzakonshëm në krahasim me partitë nacionaliste në Bosnje-Hecergovinë dhe Serbi. Dhe pasi erdhi më pas në fuqi në janar 2004, Ivo Sanader e siguroi në mënyrë të besueshme edhe bashkësinë ndërkombëtare se ai do ta vazhdonte kursin evropian të qeverive paraardhëse, edhe nëpërmjet bashkëpunimit me Gjykatën e Hagës.

Kaq përsa u përket disa faktorëve thelbësorë - numërimi i tyre për arsye kohe dhe vendi nuk pretendon dhe nuk mund të jetë i plotë - në nivelin kombëtar në Kroaci, të cilët sidoqoftë nuk mundën ta qartësonin dinamikën e veçantë të marrëdhënieve BE-Kroaci. Prandaj është e domosdoshme t'i hedhim edhe një vështrim plotësues nivelit të BE-së dhe atij ndërkombëtar.

Faktorët vendimtarë në BE

është e natyrshme që faktorët brenda BE-së, dhe me këtë nënkuptoj nivelin e Be-së dhe atë të shteteve anëtare, janë të shumëllojshëm. Për këtë arsye do të përqendrohem në një pikë, e cila demonstron në mënyrë bindëse ndikimet e bashkëveprimit të këtyre dy niveleve me mënyrën e vendimmarrjes së unanimitetit në çështjet e zgjerimit brenda unionit.

Në rastin konkret, në fillim të tetorit 2005 bëhet fjalë për vendmin e hapjes së bisedimeve për anëtarësim me Turqinë. Kjo ishte miratuar në parim nga të gjitha qeveritë, por Austria, në seancën vendimtare të ministrave të jashtëm të BE-së këmbënguli në mospranimin e vendimit për hapjen formale tëë bisedimeve. Arsyeja: refuzimi i një anëtarësie të plotë të Turqisë nga popullsia. Nga ana tjetër, Austria ishte, për arsye të lidhjeve të ngushta historike, mbështetëse e qartë e një anëtarësimi të Kroacisë, me të cilën bisedimet ishin pezulluar përkohësisht për shkak të bashkëpunimit të munguar me Gjykatën Ndërkombëtare për rastin Ante Gotovinës. Informacione të hollësishme për këtë proces, si dhe në lidhje me pozicionet e vendeve të ndryshme të BE-së dhe me qëndrimin e qeverisë kroate do të gjeni këtu.

Për shkak të kërkesës për unanimitet, Austria arriti në këtë konstelacion, një lloj pakete ndihmëse për të detyruar nisjen njëkohësisht të bisedimeve me Turqinë dhe Kroacinë (krahaso tabelën e mëposhtme [3]). Kjo tregon, se sa e rëndësishme është që në rrethin e shteteve anëtare të BE-së të kesh një -apo edhe disa - mbështetës, gjë që nuk është kështu në rastin e Bosnje-Hecergovinës dhe Serbisë, ose të paktën jo në këtë formë të qartë.

Për ta plotësuar të gjithë këtë kuadër duhet thënë se BE-ja ka reaguar gjithnjë shumë shpejt dhe drejpërdrejt ndaj ndryshimeve të brendshme pozitive në Kroaci (2001: nënshkrimi i një marrëveshjeje stabilizim-asociimi; qershor 2004: Shpallja e Kroacisë si vend kandidat etj.), duke i përforcuar, në një veprim të ndërsjellë, zhvillimet në drejtim të BE-së.

Faktorët vendimtarë në nivel ndërkombëtar

E njëjta gjë vlen, dhe kështu tabloja jonë plotësohet përfundimisht, edhe për aktorët e nivelit ndërkombëtar. Vetëm po të mendojmë që NATO i kishte përcjellë Kroacisë që në maj 2000, vetëm pak muaj pas vdekjes së Tuxhmanit, ftesën për të marrë pjesë në "Partnership for Peace" [5]. Të njëjtën ftesë, Bosnje-Hecergovina dhe Serbia e morën vetëm para pak ditësh, pra në fund të vitit 2006! Pikërisht ky fakt, i cili tregon ndikimin e ndërsjellë negativ të faktorëve përtej niveleve të veçanta, ka dhënë kontributin e vet në ruajtjen e strukturave të vjetra të pushtetit në Serbi.

Përmbledhje

Dhe kështu kemi mbërritur në fund të dy rubrikave informative, qëllimi i të cilave ishte t'Ju njihte, në plotësim të librit online, në mënyrë më të detajuar me një tematikë, të cilën e keni për zemër për shumë arsye, pikërisht, marrëdhëniet mes BE-së dhe Evropës Juglindore. Këtu ishte dhe është fjala për t'Ju transmetuar thelbin e faktorëve vendimtarë të këtyre marrëdhënieve, gjë që Ju aftëson të rendisni e të vlerësoni në mënyrë të pavarur zhvillimet e së shkuarës, aktuale dhe të së ardhmes. Ne shpresojmë dhe kemi besim se kjo kornizë analizuese, e cila na ka shoqëruar në këtë rubrikë informative ka dhënë një kontribut për këtë.

[shko te përmbajtja]
_________________________________________________

ne internet

Ofertat tona në internet rreth Bashkimit Evropian

Një nga tiparet më të dallueshme të BE-së është fakti që ajo gjendet në një transformim të vazhdueshëm e të shpejtë. Prandaj kemi menduar si mund t'Ju mbajmë vazhdimisht të informuar duke krijuar oferta të tjera online, të cilat na japin mundësinë, t'Ju informojmë vërtet çdo ditë rreth zhvillimeve të reja e të rëndësishme në BE, t'Ju rekomandojmë literaturë dhe burime interesante, që të keni mundësinë të zgjeroni e të thelloni vazhdimisht njohuritë. I vetmi disavantazh është që këtë shërbim, për shkaqe financiare, fatkeqësisht mund ta ofrojmë vetëm për përdoruesit tanë  gjermanishtfolës, pjesërisht edhe ata anglishtfolës.

Weblog rreth BE-së

Së pari është weblogu ynë rreth BE-së, një faqe internet që aktualizohet vazhdimisht, me të cilën i kemi vënë vetes detyrë, mbështetur në përvojat nga aktivitetet tona si dhe seminaret për nxënës, gazetarë dhe multiplikatorë, të japim një kontribut për të nxitur e përmirësuar njohuritë rreth BE-së. Këtu do të gjeni diskutime të ngjarjeve aktuale, literaturë dhe dburime dhe shumë informacione të tjera. Të ashtuquajturat labels në anën e djathtë do t'Ju ndihmojnë të gjeni shpejt informacionet që ju interesojnë më shumë.

Linkliste e komentuar rreth BE-së

Linklista, e cila plotësohet vazhdimisht, përfshin tani për tani gati 250 burime, në pjesën më të madhe në gjuhën angleze. Më lejoni t'Ju shpjegoj se si mund ta përdorni në mënyrën më të mirë këtë përmbledhje burimesh, të cilën e kam përpiluar për vite me radhë.

Të domosdoshme në këtë kontekst janë të ashtuquajturat, të cilat mund t'i gjeni në anën e djathtë të dritares dhe poshtë secilit prej burimeve. Pjesa në anën e djathtë - Wolfgangschumann's Tags - duket pak e pastrukturuar. Prandaj klikoni poshtë në pjesën "Sort by" mbi "alpha" dhe te "View as" mbi "list". Më pas do të shihni faqen si më poshtë.

Nëse tani dëshironi të informoheni për zhvillimet në fushën e procesit të zgjerimit, duhet të klikoni thjesht djathtas "enlargementnews" (1), ndërkohë në pjesën e majtë të dritares do të shfaqen vetëm 45 burime. Nëse do të dëshironi të informoheni paraprakisht për çfarë bëhet fjalë, mund të klikoni thjesht te "Expand" (2) dhe do të hapet një përmbledhje e shkurtër, dhe në shumë raste,  komente të detajuara nga unë. Një përparësi tjetër e kësaj përmbledhjeje qëndron në faktin që burimet janë të ruajtura në llogarinë time. Edhe burimet e lajmeve, të cilat nuk janë më në dispozicion ose mund të shihen vetëm kundrejt pagesës, ju do t'i gjeni vetëm duke klikuar një herë mbi "Cached" pranë çdo artikulli.

Më pas, siç shihet në tabelën 18, në këtë fushë  mjafton të jepni Tags "constitution" dhe "enlargement" - Programi Ju ndihmon duke Ju ofruar, ndërsa shkruani, listën ekzistuese të tags; klikoni te "Search Tag" dhe do të shfaqen në pjesën e poshtme të dritares do të shfaqen këto burime, të cilat i përmbushin të dyja këto kushte. Së fundi, "Advanced Search" mundësinë për të kryer vetë kërkime komplekse.

Si hyrje, pra, nëse dëshironi të dini se çfarë burimesh rreth BE-së gjenden në internet, do t'Ju rekomandoja "portals". Nën këtë kategori janë mbledhur faqe interneti, të cilat përmbajnë oferta jashtëzakonisht të gjera rreth të gjitha llojeve të burimeve mbi BE-në, prandaj quhen edhe portale.

Faqe interneti rreth seminareve mbi BE-në në Universitetin e Tybingenit

Një sërë informacionesh të rëndësishme gjenden edhe nrë  faqen e internetit rreth seminareve të mia mbi BE-në në Universitetin e Tybingenit. Në semestrin e dimrit 2006/07, mbi seminarin "Integrimi në BE" do të gjeni një hyrje të zgjeruar në këtë lëndë. Në dokumentet që janë në dispozicionin tuaj, bëjnë pjesë edhe prezantime, handouts në lidhje me temat e seminareve të veçanta, të cilat mund t'ju ndihmojnë me ide të shumta për punën tuaj.

Ju uroj punë të mbarë gjatë kërkimit, por sidomos, në gjetjen e informacioneve dhe në fund dua të shtoj se mund të na drejtoheni për çështje të veçanta me E-mail.

[shko te përmbajtja]
_________________________________________________


impressum

Kjo Rubrikë Informative publikohet nga D@dalos Sarajevo herausgegeben dhe financohet nga Ministria e Jashtme Federale në Berlind dhe Ministria për Bashkëpunim Ekonomik (BMZ).

Redaktore përgjegjëse: Ingrid Halbritter

Adresa: D@dalos Sarajevo
Aleja Lipa 57
71000 Sarajevo
Telefon: +387 33 446 680
Fax: +387 33 715 601
Cel. Ingrid Halbritter: +387 61 199 742
E-Mail: Ingrid.Halbritter@dadalos.org

Artikuj dhe propozime në lidhje me temat si dhe feedback jeni të lutur t'i dërgoni direkt te Ingrid.Halbritter@dadalos.org

Lista e mail-eve: Nëse dëshironi, që rubrika informative të mbërrijë te ju në mënyrë automatike, shkruani, ju lutem në adresën: Ingrid.Halbritter@dadalos.org

Nëse e keni marrë këtë rubrikë informative automatikisht dhe NUK e dëshironi më në të ardhmen, shkruani, Ju lutem, shkurtimisht gjithashtu në të njëjtën adresë.

[shko te përmbajtja]

[shko lart]