|

Evropa Juglindore Rubrika Informative EDC
___________________________________
Nr. 7, nëntor 2006
Parathënie e autorit
Të dashur kolegë dhe kolege!
Qysh prej vitit 1999/2000, D@dalos angazhohet, jo
vetëm nëpërmjet ofertës online për edukimin politik për vendet e Evropës
Juglindore, por që nga kjo kohë është edhe vetë i pranishëm dhe aktiv në
këtë rajon.
Nisur nga shumë veprimtari dhe biseda e
dimë që interesi për
Bashkimin Evropian është
jashtëzakonisht i madh dhe që
në gjuhët përkatëse
ka mangësi të
materialeve dhe dokumentacioneve të thellluara
në lidhje me këtë
temë.
Për këtë
arsye kemi hartuar qysh në vitin 2002 një
libër të veçantë
online mbi BE-në dhe e kemi vënë
në dispozicion në
serverin edukues. |
 |
Zhvillimi i vrullshëm
i Bashkimit Evropian bëri që
këtë libër
online në vitin 2005 ta rishkruanim tërësisht,
për të marrë
në konsideratë
ndryshimet e shumta e të thella. Kështu
që prej fundvitit 2005 mund të
shfrytëzoni një hyrje
thelbësore dhe aktuale në
lidhje me këtë tematikë
sa të rëndësishme
dhe interesante, aq edhe të vështirë.
Numri i shtatë i Rubrikës Informative EDC
prezanton këtë libër
online me tiparet e tij kryesore duke u fokusuar në
marrëdhëniet mes BE-së
dhe vendeve të Evropës
Juglindore. Të njëjtën
temë do të trajtojë
edhe Rubrika Informative në vijim.
Përshëndetje miqësore
Prof. Dr. Wolfgang Schumann
PËRMBAJTJA
speciale edc:
Marrëdhëniet
mes BE-së
dhe Evropës
Juglindore
Kjo pjesë
e parë,
e cila do të
vijojë
në
Rubrikën
Informative vijuese,
tregon zhvillimin e marrëdhënieve
me Evropën
Juglindore në
një
vështrim
të
përgjithshëm
dhe përmend
instrumentet bazë
të
BE-së.
Kjo përbën
bazën
për
zhvillimin e një
kuadri analizues në
numrin tjetër...
ne internet: Libri online mbi Bashkimin Evropian
Versioni i aktualizuar dhe i ripunuar i ofertës
së
D@dalos-it jo vetëm
që
synon t'ju ofrojë
informacione thelbësore
në
lidhje me BE-në,
por përpiqet
t'ju aftësojë
për
të
analizuar vetë
zhvillimet aktuale dhe në
të
ardhmen ...
impressum
_________________________________________________
speciale
edc
Marrëdhëniet
mes BE-së
dhe Evropës
Juglindore (Pjesa I)
Prof. Dr. Wolfgang Schumann
Mbi domethënien
(rëndësinë)
e tematikës
Rëndësia
e mardhënieve
mes BE-së
dhe vendeve të
Evropës
Juglindore
është
e qartë.
Ajo vjen nga moria e problemeve thelbësore,
nga të
cilat vuan rajoni, siç
janë
për
shembull
çështjet
e pasqaruara kushtetuese apo
çështjet
e statusit (si në
Bosnje Hecergovinë
dhe Kosovë).
Probleme të
tjera të
vështira
janë
deficitet në
administratë
dhe korrupsioni
çka
bën
që
shumë
shtete të
rajonit të
jenë
ende larg qeverisjes efektive dhe demokratike. Kësaj
i shtohet një
në
shumë
vende situatë
ekonomike katastrofike me mungesën
e investimeve të
huaja, papunësi
të
lartë
dhe varfëri.
Por ç'lidhje
ka kjo me BE-në?
Përse
marrin një
kuptim të
veçantë
marrëdhëniet
e BE-së
me këtë
rajon? Kjo rrjedh së
pari nga fakti se pavarësisht
nga të
gjitha problemet e mbartura, përparimet
e arritura nga vendet e Evropës
Juglindore në
rreth 10 vitet e fundit, lidhen në
një
shkallë
të
konsiderueshme me mbështetjen
e BE-së.
Së
dyti, kjo lidhet me faktin që
perspektiva e afrimit dhe e hyrjes së
mundshme në
BE ka bërë
të
mundur procese reformuese të
dhimbshme e të
mundimshme. Për
më
tepër
lind - së
treti - pyetja si
mund dhe si duhet të
shkojë
puna në
Ballkan, ndërkohë
që
në
diskutimin aktual (fundi i vitit 2006) brenda BE-së
kërkohet
t'i jepet prioritet konsolidimit brenda BE-së
dhe deri në
përfundim
të
këtij
procesi të
mos pranohen më
vende të
reja.
Qëllimet dhe përmbajtja e artikullit
Arsye të
mjaftueshme për
t'u marrë
nga afër
me marrëdhëniet
e BE-së
me vendet e Evropës
Juglindore. Por në
kuadrin e dy Newsletter-ëve
ka vetëm
një
hapësirë
të
kufizuar në
dispozicion për
këtë
tematikë
komplekse, kështu
që
jemi të
detyruar ta kufizojmë
spektrin. Qëllimi
im në
këtë
rast është
t'ju transmetoj një
përqasje
thelbësore
dhe të
pavarur të
këtij
gërshetimi
marrëdhëniesh
komplekse, si dhe të
faktorëve
që
e përcaktojnë
atë.
Ky artikull synon t'ju japë
mundësinë
të
informoheni rreth zhvillimeve aktuale, jo vetëm
si ngjarje që
pasojnë
njëra-tjetrën,
por edhe të
kuptoni arsyet që
qëndrojnë
pas tyre, për
të
krijuar në
këtë
mënyrë
një
tablo personale.
Në
këtë
Rubrikë Informative dëshiroj
t'ju paraqes në
një
vështrim
të
përgjithshëm
zhvillimin e marrëdhënieve
BE-vendet e Evropës
Juglindore nga mesi i viteve 90 deri më
sot, në
vitin 2006. Ky vështrim
i përgjithshëm
shërben
në
radhë
të
parë
për
t'ju njohur me etapat kryesore. Së
dyti bëhet
fjalë
për
njohjen e shkaqeve dhe arsyeve që
kanë
ndikuar në
këto
zhvillime. Programi në
lidhje me këtë
është
si më
poshtë:
-
Zhvillimi i marrëdhënieve
mes BE-së
dhe Evropës
Juglindore 1996-2004
-
Marrëdhëniet
e BE-së
me vendet e veçanta
të
rajonit 2004-2006
-
Instrumente të
politikës
së
BE-së
kundrejt Evropës
Juglindore
-
Bilanc: Faktorë
të
rëndësishëm
vendimtarë
dhe ndikues
Në
Rubrikën Informative vijuese, e cila do të
dalë
së
shpejti, në
vazhdim të
bilancit, do t'ju prezantoj një
kornizë
analizuese, e cila përpiqet
që
faktorët
vendimtarë
t'i trajtojë
pak më
sistematikisht, duke ju ardhur kështu
në
ndihmë
për
t'i kuptuar më
mirë
kontekstet. Kjo do të
ndiqet nga një
shqyrtim i bisedimeve për
anëtarësim
mes Kroacisë
dhe BE-së,
në
të
cilin bëhet
fjalë
në
radhë
të
parë
për
dy aspekte. Së
pari, për
t'ju treguar si intensifikohen marrëdhëdhëniet
në
kuadrin e proceseve të
bisedimeve dhe
çfarë
rrjedhojash lidhen me këtë.
Së
dyti, si mund të
studiohen bisedime të
tilla sajë
të
kornizës
analizuese.
Zhvillimi i marrëdhënieve
BE-Evropë
Juglindore 1996-2004
1996 Procesi Royaumont: Përpjekja
e parë
e BE-së
për
stabilizimin e rajonit pas luftës
ishte i ashtuquajturi procesi Royaumont, i cili u iniciua nga në
dhjetor të
vitit 1996 nga presidenca franceze në
mbështetje
të
zbatimit të
marrëveshjeve
të
Dejtonit. Ai u përqendrua
në
mbështetjen
e projekteve rajonale në
fusha si: shoqëria
civile, kultura, të
drejtat e njeriut me qëllim
mobilizimin e shoqërisë
civile që
të
ndihmonte në
zbutjen e paragjykimeve, të
cilat kishin shkaktuar për
shumë
kohë
tensione në
rajon.
1997 Koncepti rajonal: Ky proces u ndoq,
tashmë
në
mënyrë
shumë
më
konkrete, nga i ashtuquajturi koncepti rajonal, i cili u miratua në
prill 1997 nga Këshilli
i Përgjithshëm
dhe që
nga kjo kohë
u bë
korniza për
marrëdhëniet
dypalëshe
të
BE-së
me Shqipërinë,
Bosnje-Hecergovinën,
Kroacinë,
Republikën
federative të
Jugosllavisë
dhe ish-Republikën
Jugosllave të
Maqedonisë.
Ky koncept vendosi një
kushtëzim
të
rreptë
dhe u përqendrua
në
çështje
si: kthimi i refugjatëve,
pajtimi ndëretnik,
bashkëpunim
rajonal dhe demokratizimi. Vendimtar ishte fakti që
kërkesat
e BE-së
nuk u shoqërua
me premtimin e një
anëtarësimi
të
mundshëm
– siç
ndodhi me shtetet e Evropës
Qendrore dhe Lindore sajë
Kritereve të
Kopenhagës
të
vitit 1993. Në
vend të
kësaj
u premtuan marrëdhënie
tregtare më
të
mira dhe mbështetje
financiare, nëse
do të
përmbusheshin
kushtet politike dhe ekonomike.
1999 Lufta e Kosovës
dhe Pakti i Stabilitetit:
Lufta në
Kosovë
si dhe sulmet e NATO-s mbi Jugosllavi në
periudhën
mars-qershor 1999 cuan në
ndryshime cilësore
të
marrëdhënieve
të
BE-së
me vendet e Ballkanit Perëndimor.
Duke qenë
se SHBA dhe NATO përgjigjeshin
për
pjesën
ushtarake, ishte e qartë
që
BE-së
i mbetej të
kujdesej për
ngritjen ekonomike dhe stabilitetin politik në
rajon.
Një
nga hapat e parë
të
rëndësishëm
në
këtë
drejtim
është
Pakti i Stabilitetit për
Evropën
Juglindore, një
përpjekje
e Bashkësisë
Ndërkombëtare,
për
të
bashkuar e koordinuar përpjekjet
për
paqe në
Ballkan. Ky Pakt përbënte
për
herë
të
parë
një
qasje të
plotë
dhe aktive ndaj problemeve në
Ballkan.
1999 Procesi i Stabilizim-Asociimit: Pakti
i Stabilitetit u plotësua
nga ana e BE-së
me një
instrument tjetër,
shumë
më
të
rëndësishëm,
të
ashtuquajturin Proces të
Stabilizim-Asociimit (PSA), i cili, në
thelb, e zgjeroi ndjeshëm
konceptin rajonal.
Në
këtë
kuadër,
BE-ja iu ofron vendeve në
fjalë
një
lloj marrëdhënieje
kontraktuese, Marrëveshjen
e Stabilizim-Asociimit (MSA). Këto
marrëveshje
janë
përpiluar
në
përputhje
me kushtet e vendeve të
veçanta
dhe koha për
fillimin e bisedimeve mbi këto
marrëveshje,
në
varësi
të
përmbushjes
së
kushteve nga secili vend, do të
jetë
e ndryshme. PSA do të
jetë
faktor i rëndësishëm
i kontributit të
BE-së
në
Paktin e Stabilitetit për
Evropën
Juglindore- kështu
thuhet në
raportin e Komisionit në
prezantimin e këtij
instrumenti. Instrumentet kryesore të
PSA-së
janë:
-
Nënshkrimi
i MSA-së
me perspektivë
anëtarësimin
-
Zgjerimi i marrëdhënieve
ekonomike dhe të
tregtisë
-
Rritja e ndihmës
ekonomike dhe financiare
-
Mbështetja
e demokratizimit, shoqërisë
civile dhe arsimit
-
Bashkëpunimi
në
fushën
e drejtësisë
dhe politikës
së
brendshme
-
Intensifikimi i dialogut politik
2000 Samiti i
Zagrebit: Një
hap tjetër
të
rëndësishëm
në
zhvillimin e marrëdhënieve
të
BE-së
me Ballkanin Perëndimor
shënon
viti 2000. Me humbjen në
zgjedhje të
Tudjman në
Kroaci dhe dështimin
e Miloshevicit në
zgjedhje në
Republikën
Federative të
Jugosllavisë
dhe fitoren e këtyre
zgjedhjeve nga DOS me Koshtunicën,
në
dy nga vendet e prekura ndryshojnë
rrënjësisht
konstelacionet e politikës
së
brendshme.
Deklarata përfundimtare
e Samitit të
Zagrebit në
nëntor
2000, e cila i konsideron këto
dy ngjarje si shumë
pozitive, thekson në
mënyrë
eksplicite se në
këtë
kohë
pesë
vendet e Ballkanit Perëndimor
janë
kandidatë
të
mundshëm
për
anëtarësim
dhe premton ngritjen e një
instrumenti të
veçantë
në
ndihmë
të
rajonit - CARDS (Community
Assistance for Reconstruction, Democratization and Stabilization) - i
cili, për
periudhën
2000-2006, do të
pajiset me një
fond prej 4,6 miliardë
Euro.
2003 Samiti i Selanikut: Përparime
të
tjera të
rëndësishme
në
këto
marrëdhënie
sjellin Samiti i Selanikut në
qershor 2003 dhe bazuar në
këtë
takim "Axhenda e Selanikut për
Ballkanin Perëndimor",
ku vendoset, ndër
të
tjera, nënshkrimi
i të
ashtuquajturave Partneritete Evropiane (sipas shembullit të
marrëveshjeve
të
partneritetit me vendet e Evropës
Qendrore dhe Lindore), rritja e fondeve për
projektin CARDS dhe nisja e një
dialogu politik intensiv në
takime të
përvitshme
të
ministrave të
jashtëm
dhe të
brendshëm.
2004 Partneritetet e para Evropiane:
Në
fund të
marsit 2004, Komisioni lejoi partneritetet e para evropiane për
Ballkanin Perëndimor.
Ato bazohen në
marrëveshjet
për
partneritet, nëpërmjet
të
cilave ishin përgatitur
vende të
ndryshme deri në
këtë
kohë
për
anëtarësim.
Marrëveshjet
për
partneritet bazohen gjithashtu në
raportet vjetore për
vendet e Ballkanit Perëndimor,
të
botuara në
mars 2004.
Ato janë
përshtatur
me nevojat specifike të
secilit prej këtyre
vendeve dhe përmbajnë
prioritete afatshkurtra (12-24 muaj) dhe afatmesme (3-4 vjet). Nëpërmjet
këtyre
marrëveshjeve
për
partneritet synohet që
qeveritë
e këtyre
vendeve të
mbështeten
që
përpjekjet
për
reformim dhe mjetet në
dispozicion t'i përqendrojnë
në
ato fusha, të
cilat kanë
më
shumë
nevojë.
Ndërsa
nga autoritet përgjegjëse
pritet që
të
paraqesin një
plan të
detajuar për
zbatimin e prioriteteve të
Marrëveshjeve
Evropiane për
Partneritet, i cili përcakton
masat konkrete dhe kuadrin kohor dhe që
bën
të
qartë
se çfarë
burimesh financiare dhe personeli duhen vënë
në
dispozicion për
detyrat e caktuara. Prioritetet
e Partneriteteve Evropiane do të
jenë
vendimtare edhe për
mbështetjen
financiare të
këtyre
vendeve nga BE-ja.
Marrëdhëniet
e BE-së
me vendet e veçanta 2004-2006
Meqë
me futjen e instrumentit të
Partneriteteve Evropiane, proceset e afrimit të
vendeve të
Ballkanit me BE-në
kalojnë
në
nivelin dypalësh,
nuk do të
ishte me vend që
zhvillimet në
vitet 2004-2006 t'i ndiqnim për
të
gjitha këto
vende njëkohësisht.
Nga ky moment
është
më
e domosdoshme që
etapat më
të
rëndësishme
të
bashkëpunimit
të
BE-së
me vendet e veçanta
t'i shohim në
përmbledhje
të
shkurtra.
Në
këtë
pasqyrë
dëshiroj
t |