Zhvillimi i vrullshëm i Bashkimit Evropian bëri që këtë libër online në vitin 2005 ta rishkruanim tërësisht, për  të marrë në konsideratë ndryshimet e shumta e të thella. Kështu që prej fundvitit 2005 mund të shfrytëzoni një hyrje thelbësore dhe aktuale në lidhje me këtë tematikë sa të rëndësishme dhe interesante, aq edhe të vështirë.

Numri i shtatë i Rubrikës Informative EDC prezanton këtë libër online me tiparet e tij kryesore duke u fokusuar në marrëdhëniet mes BE-së dhe vendeve të Evropës Juglindore. Të njëjtën temë do të trajtojë edhe Rubrika Informative në vijim.

Përshëndetje miqësore

Prof. Dr. Wolfgang Schumann
 

PËRMBAJTJA

speciale edc: Marrëdhëniet mes BE-së dhe Evropës Juglindore

Kjo pjesë e parë, e cila do të vijojë në Rubrikën Informative vijuese, tregon zhvillimin e marrëdhënieve me Evropën Juglindore në një vështrim të përgjithshëm dhe përmend instrumentet bazë të BE-së. Kjo përbën bazën për zhvillimin e një kuadri analizues në numrin tjetër...


ne internet: Libri online mbi Bashkimin Evropian

Versioni i aktualizuar dhe i ripunuar i ofertës së D@dalos-it jo vetëm që synon t'ju ofrojë informacione thelbësore në lidhje me BE-në, por përpiqet t'ju aftësojë për të analizuar vetë zhvillimet aktuale dhe në të ardhmen ...


impressum

_________________________________________________


speciale edc

Marrëdhëniet mes BE-së dhe Evropës Juglindore (Pjesa I)

Prof. Dr. Wolfgang Schumann

Mbi domethënien (rëndësinë) e tematikës

Rëndësia e mardhënieve mes BE-së dhe vendeve të Evropës Juglindore është e qartë. Ajo vjen nga moria e problemeve thelbësore, nga të cilat vuan rajoni, siç janë për shembull çështjet e pasqaruara kushtetuese apo çështjet e statusit (si në Bosnje Hecergovinë dhe Kosovë). Probleme të tjera të vështira janë deficitet në administratë dhe korrupsioni çka bën që shumë shtete të rajonit të jenë ende larg qeverisjes efektive dhe demokratike. Kësaj i shtohet një në shumë vende situatë ekonomike katastrofike me mungesën e investimeve të huaja, papunësi të lartë dhe varfëri.

Por  ç'lidhje ka kjo me BE-në? Përse marrin një kuptim të veçantë marrëdhëniet e BE-së me këtë rajon? Kjo rrjedh së pari nga fakti se pavarësisht nga të gjitha problemet e mbartura, përparimet e arritura nga vendet e Evropës Juglindore në rreth 10 vitet e fundit, lidhen në një shkallë të konsiderueshme me mbështetjen e BE-së. Së dyti, kjo lidhet me faktin që perspektiva e afrimit dhe e hyrjes së mundshme në BE ka bërë të mundur procese reformuese të dhimbshme e të mundimshme. Për më tepër lind - së treti - pyetja si mund dhe si duhet të shkojë puna në Ballkan, ndërkohë që në diskutimin aktual (fundi i vitit 2006) brenda BE-së kërkohet t'i jepet prioritet konsolidimit brenda BE-së dhe deri në përfundim të këtij procesi të mos pranohen më vende të reja.

Qëllimet dhe përmbajtja e artikullit

Arsye të mjaftueshme për t'u marrë nga afër me marrëdhëniet e BE-së me vendet e Evropës Juglindore. Por në kuadrin e dy Newsletter-ëve ka vetëm një hapësirë të kufizuar në dispozicion për këtë tematikë komplekse, kështu që jemi të detyruar ta kufizojmë spektrin. Qëllimi im në këtë rast është t'ju transmetoj një përqasje thelbësore dhe të pavarur të këtij gërshetimi marrëdhëniesh komplekse, si dhe të faktorëve që e përcaktojnë atë. Ky artikull synon t'ju japë mundësinë të informoheni rreth zhvillimeve aktuale, jo vetëm si ngjarje që pasojnë njëra-tjetrën, por edhe të kuptoni arsyet që qëndrojnë pas tyre, për të krijuar në këtë mënyrë një tablo personale.

Në këtë Rubrikë Informative dëshiroj t'ju paraqes në një vështrim të përgjithshëm zhvillimin e marrëdhënieve BE-vendet e Evropës Juglindore nga mesi i viteve 90 deri më sot, në vitin 2006. Ky vështrim i përgjithshëm shërben në radhë të parë për t'ju njohur me etapat kryesore. Së dyti bëhet fjalë për njohjen e shkaqeve dhe arsyeve që kanë ndikuar në këto zhvillime. Programi në lidhje me këtë është si më poshtë:

• Zhvillimi i marrëdhënieve mes BE-së dhe Evropës Juglindore 1996-2004

• Marrëdhëniet e BE-së me vendet e veçanta të rajonit 2004-2006

• Instrumente të politikës së BE-së kundrejt Evropës Juglindore

• Bilanc: Faktorë të rëndësishëm vendimtarë dhe ndikues

Në Rubrikën Informative vijuese, e cila do të dalë së shpejti, në vazhdim të bilancit, do t'ju prezantoj një kornizë analizuese, e cila përpiqet që faktorët vendimtarë t'i trajtojë pak më sistematikisht, duke ju ardhur kështu në ndihmë për t'i kuptuar më mirë kontekstet. Kjo do të ndiqet nga një shqyrtim i bisedimeve për anëtarësim mes Kroacisë dhe BE-së, në të cilin bëhet fjalë në radhë të parë për dy aspekte.  Së pari, për t'ju treguar si intensifikohen marrëdhëdhëniet në kuadrin e proceseve të bisedimeve dhe çfarë rrjedhojash lidhen me këtë. Së dyti, si mund të studiohen bisedime të tilla sajë të kornizës analizuese.

Zhvillimi i marrëdhënieve BE-Evropë Juglindore 1996-2004

1996 Procesi Royaumont: Përpjekja e parë e BE-së për stabilizimin e rajonit pas luftës ishte i ashtuquajturi procesi Royaumont, i cili u iniciua nga në dhjetor të vitit 1996 nga presidenca franceze në mbështetje të zbatimit të marrëveshjeve të Dejtonit. Ai u përqendrua në mbështetjen e projekteve rajonale në fusha si: shoqëria civile, kultura, të drejtat e njeriut me qëllim mobilizimin e shoqërisë civile që të ndihmonte në zbutjen e paragjykimeve, të cilat kishin shkaktuar për shumë kohë tensione në rajon.

1997 Koncepti rajonal: Ky proces u ndoq, tashmë në mënyrë shumë më konkrete, nga i ashtuquajturi koncepti rajonal, i cili u miratua në prill 1997 nga Këshilli i  Përgjithshëm dhe që nga kjo kohë u bë korniza për marrëdhëniet dypalëshe të BE-së me Shqipërinë, Bosnje-Hecergovinën, Kroacinë, Republikën federative të Jugosllavisë dhe ish-Republikën Jugosllave të Maqedonisë.

Ky koncept vendosi një kushtëzim të rreptë dhe u përqendrua në çështje si: kthimi i refugjatëve, pajtimi ndëretnik, bashkëpunim rajonal dhe demokratizimi. Vendimtar ishte fakti që kërkesat e BE-së nuk u shoqërua me premtimin e një anëtarësimi të mundshëm  – siç ndodhi me shtetet e Evropës Qendrore dhe Lindore sajë Kritereve të Kopenhagës të vitit 1993. Në vend të kësaj u premtuan marrëdhënie tregtare më të mira dhe mbështetje financiare, nëse do të përmbusheshin kushtet politike dhe ekonomike.

1999 Lufta e Kosovës dhe Pakti i Stabilitetit: Lufta në Kosovë si dhe sulmet e NATO-s mbi Jugosllavi në periudhën mars-qershor 1999 cuan në ndryshime cilësore të marrëdhënieve të BE-së me vendet e Ballkanit Perëndimor. Duke qenë se SHBA dhe NATO përgjigjeshin për  pjesën ushtarake, ishte e qartë që BE-së i mbetej të kujdesej për ngritjen ekonomike dhe stabilitetin politik në rajon.

Një nga hapat e parë të rëndësishëm në këtë drejtim është Pakti i Stabilitetit për Evropën Juglindore, një përpjekje e Bashkësisë Ndërkombëtare, për të bashkuar e koordinuar përpjekjet për paqe në Ballkan. Ky Pakt përbënte për herë të parë një qasje të plotë dhe aktive ndaj problemeve në Ballkan.

1999 Procesi i Stabilizim-Asociimit: Pakti i Stabilitetit u plotësua nga ana e BE-së me një instrument tjetër, shumë më të rëndësishëm, të ashtuquajturin Proces të Stabilizim-Asociimit (PSA), i cili, në thelb, e zgjeroi ndjeshëm konceptin rajonal.

Në këtë kuadër, BE-ja iu ofron vendeve në fjalë një lloj marrëdhënieje kontraktuese, Marrëveshjen e Stabilizim-Asociimit (MSA). Këto marrëveshje janë përpiluar në përputhje me kushtet e vendeve të veçanta dhe koha për fillimin e bisedimeve mbi këto marrëveshje, në varësi të përmbushjes së kushteve nga secili vend, do të jetë e ndryshme. PSA do të jetë faktor i rëndësishëm i kontributit të BE-së në Paktin e Stabilitetit për Evropën Juglindore- kështu thuhet në raportin e Komisionit në prezantimin e këtij instrumenti.  Instrumentet kryesore të PSA-së janë:

• Nënshkrimi i MSA-së me perspektivë anëtarësimin

• Zgjerimi i marrëdhënieve ekonomike dhe të tregtisë  

• Rritja e ndihmës ekonomike dhe financiare

• Mbështetja e demokratizimit, shoqërisë civile dhe arsimit

• Bashkëpunimi në fushën e drejtësisë dhe politikës së brendshme

• Intensifikimi i dialogut politik

2000 Samiti i Zagrebit: Një hap tjetër të rëndësishëm në zhvillimin e marrëdhënieve të BE-së me Ballkanin Perëndimor shënon viti 2000. Me humbjen në zgjedhje të Tudjman në Kroaci dhe dështimin e Miloshevicit në zgjedhje në Republikën Federative të Jugosllavisë dhe fitoren e këtyre zgjedhjeve nga DOS me Koshtunicën, në dy nga vendet e prekura ndryshojnë rrënjësisht konstelacionet e politikës së brendshme.

Deklarata përfundimtare e Samitit të Zagrebit në nëntor 2000, e cila i konsideron këto dy ngjarje si shumë pozitive, thekson në mënyrë eksplicite se në këtë kohë pesë vendet e Ballkanit Perëndimor janë kandidatë të mundshëm për anëtarësim dhe premton ngritjen e një instrumenti të veçantë në ndihmë të rajonit - CARDS (Community Assistance for Reconstruction, Democratization and Stabilization) - i cili, për periudhën 2000-2006, do të pajiset me një fond prej 4,6 miliardë Euro.

2003 Samiti i Selanikut: Përparime të tjera të rëndësishme në këto marrëdhënie sjellin Samiti i Selanikut në qershor 2003 dhe bazuar në këtë takim "Axhenda e Selanikut për Ballkanin Perëndimor", ku vendoset, ndër të tjera, nënshkrimi i të ashtuquajturave Partneritete Evropiane (sipas shembullit të marrëveshjeve të partneritetit me vendet e Evropës Qendrore dhe Lindore), rritja e fondeve për projektin CARDS dhe nisja e një dialogu politik intensiv në takime të përvitshme të ministrave të jashtëm dhe të brendshëm.

2004 Partneritetet e para Evropiane: Në fund të marsit 2004, Komisioni lejoi partneritetet e para evropiane për Ballkanin Perëndimor. Ato bazohen në marrëveshjet për partneritet, nëpërmjet të cilave ishin përgatitur vende të ndryshme deri në këtë kohë për anëtarësim. Marrëveshjet për partneritet bazohen gjithashtu në raportet vjetore për vendet e Ballkanit Perëndimor, të botuara në mars 2004.

Ato janë përshtatur me nevojat specifike të secilit prej këtyre vendeve dhe përmbajnë prioritete afatshkurtra (12-24 muaj) dhe afatmesme (3-4 vjet). Nëpërmjet këtyre marrëveshjeve për partneritet synohet që qeveritë e këtyre vendeve të mbështeten që përpjekjet për reformim dhe mjetet në dispozicion t'i përqendrojnë në ato fusha, të cilat kanë më shumë nevojë.  

Ndërsa nga autoritet përgjegjëse pritet që të paraqesin një plan të detajuar për zbatimin e prioriteteve të Marrëveshjeve Evropiane për Partneritet, i cili përcakton masat konkrete dhe kuadrin kohor dhe që bën të qartë se çfarë burimesh financiare dhe personeli duhen vënë në dispozicion për detyrat e caktuara. Prioritetet e Partneriteteve Evropiane do të jenë vendimtare edhe për mbështetjen financiare të këtyre vendeve nga BE-ja.

Marrëdhëniet e BE-së me vendet e veçanta 2004-2006

Meqë me futjen e instrumentit të Partneriteteve Evropiane, proceset e afrimit të vendeve të Ballkanit me BE-në kalojnë në nivelin dypalësh, nuk do të ishte me vend që zhvillimet në vitet 2004-2006 t'i ndiqnim për të gjitha këto vende njëkohësisht. Nga ky moment është më e domosdoshme që etapat më të rëndësishme të bashkëpunimit të BE-së me vendet e veçanta t'i shohim në përmbledhje të shkurtra. 

Në këtë pasqyrë dëshiroj të përfshij Shqipërinë, Bosnje-Hevergovinën, Serbinë dhe Malin e Zi. Kroacia nuk do të trajtohet në këtë kapitull, sepse me këtë vend do të merremi në Newsletter-in e ardhshëm, ku do të trajtojmë bisedimet për anëtarësim të rinisura në fund të vitit 2005. Nuk do të merret në konsideratë këtu as ish Republika Jugosllave e Maqedonisë, e cila e ka nënshkruar MSA-në e BE-në në prill 2004 dhe që nga dhjetori 2005 bën pjesë në rrethin e kandidatëve për anëtarësim.

Ndërsa Kosova me statusin e saj të veçantë dhe bisedimet në vazhdim për të ardhmen e rajonit paraqet një rast të veçantë dhe tejet të komplikuar, analiza e të cilit nuk do të na lejonte të nxirrnim përfundime të caktuara dhe për këtë arsye më duhet ta lë jashtë këtij konteksti.

Zhvillimi i marrëdhënieve Shqipëri-BE

Ta fillojmë këtë pasqyrë me Shqipërinë. Të dhënat më të rëndësishme janë:
 

Që nga viti 2001, Shqipëria merr mbështetje financiare, kryesisht nëpërmjet programit CARDS. Në periudhën 2001-2004 u derdhën sajë këtij programi gati 188 milionë Euro, 2005-2006 rreth 87 milionë. E rëndësishme për t'u përmendur është fakti që me ekipin e përbashkët Task Force mes BE-së dhe Shqipërisë (presidenca e radhës e BE-së, Komisioni dhe minstri shqiptar për Integrim Evropian) ekziston një kuadër i lirshëm institucional, i cili mblidhet disa herë në vit dhe këshillon sidomos në lidhje me përpjekjet dhe përparimet e Shqipërisë në fushat e drejtësisë, lirisë dhe sigurisë (së brendshme).

Zhvillimi i  marrëdhënieve Bosnje-Hercegovinë-BE

Të vijmë te Bosnje-Hercegovina, e cila ishte e fundit në nisjen e bisedimeve për nënshkrimin e MSA-së. Etapa të tjera të rëndësishme ishin vizita e Barrosos në shkurt, si dhe raundi i dytë dhe i tretë i bisedimeve në maj dhe në fund të qershorit.

I rëndësishëm për kontekstin tonë është edhe fakti që procesi i bisedimeve për MSA-në  kësaj është shoqëruar gjatë gjithë vitit nga kërkesat e BE-së dhe të Schwarz-Schilling për zbatimin e reformave të brendshme si kusht për nënshkrimin e MSA-së. Tema të rëndësishme ishin sërish reforma në polici, reforma kushtetuese me forcimin sferës së shtetit qendror (!!!), reformat në arsim etj.  

Zhvillimi i marrëdhënieve Serbi-BE

Duke qenë se Serbia dhe Mali i Zi deri në referendumin e majit 2006 kanë qenë një union, edhe zhvillimi i marrëdhënieve me BE-në deri në këtë kohë do të shihen për të dyja vendet bashkë. Në fillim e periudhës që do të vëzhgojmë, është nënshkrimi i Marrëveshjes për Partneritet Evropian, e cila u pranua nga Këshilli i Ministrave në qershor 2004 dhe plani për zbatimin e këtij partneriteti, i cili iu paraqit autoriteteve të Serbisë dhe Malit të Zi në dhjetor 2004.

Në prill 2005, Komisioni paraqiti një raport, në të cilin shprehej se Unioni në këtë pikë ishte i përgatitur për të filluar me bisedimet rreth një MSA-je, të cilat nisën në të vërtetë në tetor 2005. Por këto bisedime u ndërprenë sërish, pasi, sipas këndvështrimit të BE-së, bashkëpunimi i Serbi-Mali i Zi me Gjykatën Ndërkombëtare të Hagës ishte i pamjaftueshëm.
 

Në fund të janarit 2006 u arrit në një modifikim të Marrëveshjeve për Partneritet Evropian, në të cilin u përmendën, ndër të tjera, si prioritete kyçe bashkëpunimi me Hagën dhe intensifikimi i dialogut me Prishtinën. Por meqë sipas këndvështrimit të BE-së, bashkëpunimi me Hagën ishte i pamjaftueshëm, në fillim të majit kjo e fundit pezulloi bisedimet për MSA-në.

Gjatë vizitës së tij të parë në Serbi pas referendumit në fund të majit 2006, komisioneri evropian për zgjerim Olli Rehn bëri të qartë se Serbia i kishte dyert e hapura për rinisjen e bisedimeve për MSA-në, me kusht që Mlladiç t'i dorëzohej Hagës. Ndërkohë po përpunohet një mandat bisedimesh për Malin e Zi dhe një mandat i ripunuar për Serbinë. iAcarimi më i fundit dhe më i mprehtë erdhi në fund të qershorit pas kritikës së Koshtunicës ndaj politikës së BE-së për vendosjen gjithmonë të kushteve të reja.

Dhe përpara zgjedhjeve të 21 janarit 2007, Havier Solana e ka bërë sërish të qartë se bashkëpunimi me Gjykatën Ndërkombëtare të Hagës është conditio sine qua non për vazhdimin e bisedimeve për MSA-në.

Zhvillimi i marrëdhënieve Mali i Zi-BE

Meqë kanë kaluar vetëm pak muaj nga referendumi për pavarësinë e Malit të Zi, ka pak për të thënë rreth zhvillimit të marrëdhënieve. Megjithatë është e rëndësishme të kujtojmë fillimisht se BE-ja me këmbënguljen e saj për një shumicë prej 55 përqind ka ndikuar në mënyrë të vazhdueshme mënyrën e votimit.

Meqë ky kusht u përmbush, menjëherë pas referendumit, BE-ja bëri të ditur njohjen e rezultatit dhe përgatitjen e bisedimeve të veçanta me Malin e Zi për MSA-në. Gjatë vizitës së tij të parë pas pavarësisë në Podgoricë, Rehn deklaroi se ai priste (ri)nisjen e bisedimeve në shtator.

Në 24 korrik u miratua mandati i ri nga Këshilli i Ministrave. Në 27 korrik, drejtori i përgjithshëm përgjegës brenda BE-së për marrëdhëniet me Ballkanin Perëndimor deklaroi se Komisioni Evropian kishte si synim hapjen e një zyre në këtë vend.

Në të vërtetë, bisedimet për MSA-në nisën sërish në shtator dhe zgjedhjet e fundit u konsideruan nga BE-ja në përputhje me standartet ndërkombëtare. Mund të ndodhë që në një afat relativisht të shkurtër të arrihet në nënshkrimin e një MSA-je. Megjithatë Komisioni Evropian sheh një domosdoshmëri të madhe veprimi, ndër të tjera në forcimin e kapaciteteve institucionale të vendit.

Instrumentet e politikës së BE-së ndaj vendeve të Ballkanit

CARDS

CARDS u themelua në dhjetor 2000 në bazë të vendimit të Këshillit (EC) No 2666/2000. Qëllimi i programit është të mbështesë pjesëmarrjen e vendeve të Ballkanit Perëndimor në procesin e stabilizim-asociimit. Në kuadrin e këtij projekti në periudhën 2000-2006 janë dhënë dhe po jepen gati 5 miliardë Euro për arritjen katër objektivave kryesorë:

• rindërtimin, stabilizimin demokratik, pajtimin dhe kthimin e refugjatëve;

• zhvillimin në fushën institucionale dhe legjislative, përfshirë harmonizimin me normat e BE-së për të mbështetur dhe forcuar demokracinë, të drejtat e njeriut, shoqërinë civile, mediat dhe ekonominë e lirë të tregut;

• zhvillimin e qëndrueshëm ekonomik dhe shoqëror përfshirë reformën strukturore;

• mbështetjen e marrëdhënieve më të ngushta dhe të bashkëpunimit mes vendeve të rajonit dhe BE-së

Por të gjitha këto objektiva duken shumë abstrakte, por pas tyre fshihen shumë projekte konkrete në secilin prej këtyre vendeve dhe të lidhura me fushat e veçanta, të cilat mund t'i shikoni në një faqe përmbledhëse te Komisionit.

Natyrisht, përveç projekteve konkrete të CARDS, interesante janë edhe shumat e përqendruara, të cilat janë investuar e investohen në këtë rajon dhe në vendet e veçanta të tij. Edhe rreth kësaj do të gjeni në internet një pasqyre, madje në një përmbledhje për vitet 200-2006, të klasifikuar sipas vendeve, ku shihet qartë se bëhet fjalë për shuma jo fort të pakonsiderueshme.

Marrëveshjet për Partneritet Evropian

Le të vijmë te një instrument tjetër i politikës së BE-së ndaj vendeve të Ballkanit Perëndimor, te Marrëveshjet për Partneritet Evropian që kanë nisur në mars 2004. Bëhet fjalë për një vendim të BE-së në këtë kohë për të përdorur në vendet e Ballkanit Perëndimor të njëjtën strategji si më parë anëtarët e rinj. Kjo do të thotë që procesi i stabilizim-asociimit do të jetë kuadri për afrimin e vendeve të Ballkanit Perëndimor me BE-në deri në anëtarësimin e tyre të mundshëm në të ardhmen.

Këto marrëveshje, të cilat duhet të përshtaten me nevojat specifike të secilit vend, kanë si qëllim t'iu vijnë në ndihmë vendeve të Ballkanit Perëndimor, në mënyrë që përgatitja për një anëtarësim të mundshëm të kryhet brenda një kuadri të rregulluar dhe koherent. Ndërsa parë në një këndvështrim më të largët, ato përbëjnë kuadrin për hartimin e planveprimeve, të cilat përcaktojnë afatet kohore dhe reformat që duhen zbatuar dhe ku janë të përkufizuara qartë instrumentet, të cilat duhet të zbatojnë vendet për të qenë në lartësinë e kërkesave për një integrim më të fortë në Bashkimin Evropian. Vëzhgimi shoqërues i këtyre marrëveshjeve bëhet kryesisht nëpërmjet raporteve vjetore mbi procesin e stabilizim-asociimit.

Marrëveshja e stabilizim-asociimit (MSA)

Te ky instrument dua të shkoj pak më tej. Në mënyrë thjesht të përgjithshme bëhet fjalë për një marrëveshje mes BE-së dhe një vendi të tretë, e cila përcakton kornizën për bashkëpunimin e mëtejshëm. Në mënyrë tipike, marrëveshje të tilla lidhen në këmbim të lëshimeve të vendit të tretë në lidhje me ndryshimet dhe reformat në cështje politike, ekonomike dhe të politikave tregtare, si dhe në fushën e të drejtave të njeriut. Në këmbim, BE-ja siguron hyrje të lirë në tregjet e saj dhe/ose ndihmë teknike e financiare. Marrëveshje të tilla duhet të ratifikohen nga të gjitha shtetet anëtare të BE-së.

Ato zbatohen - dhe ky është aspekti më thelbësor për ne - aktualisht në dy kontekste krejtësisht të ndryshme, respektivisht një herë në formën e së ashtuquajturës politikë e fqinjësisë, e cila nuk parashikon anëtarësimin dhe së dyti si pjesë e një procesi stabilizim-asociimi me vendet e Ballkanit Perëndimor, me të cilat bëhet fjalë për përgatitjen për anëtarësim.

Ky ndryshim thelbësor në vendosjen e objektivave shihet qartë edhe në sanksionimin institucional në BE të këtyre dy proceseve. Për vendet e Ballkanit Perëndimor, me të cilat nënshkruhen MSA-të, të cilat përmbajnë rregulla të qarta për një anëtarësim të mëvonshëm, është përgjegjëse drejtoria e përgjithshme "Zgjerimi", ndërsa për politikën e fqinjësisë përgjigjet  drejtoria "Marrëdhëniet me jashtë".

Instrument for Pre-Accession Assistance (IPA)
Instrumenti i fundit nuk ekziston; një vendim në lidhje me këtë është miratuar para pak muajsh nga Këshilli, më 17.7.2006 dhe do të hyjë në fuqi më 1.1.2007. Në këtë vendim bëhet fjalë për të ashtuquajturin  Instrument for Pre-Accession Assistance, i cili zëvendëson programet që kanë ekzistuar pranë njëri-tjetrit PHARE, ISPA, SAPARD, Turkey Pre-Accession dhe CARDS.

Përse një instrument i ri si IPA? Ekzistenca pranë njëra-tjetrës e programeve, të cilat pjesërisht përsëriten, objektivat e të cilave nuk janë rakorduar as mes tyre, as me politikat kyce të BE-së dëshmoi se nuk ishte efikase, ndërsa procedurat shumë të komplikuara dhe të lodhshme. Pikërisht këto mangësi duhet të shmangen nga IPA, për periudhën 2007-2013 i pajisur me 11,5 miliardë euro, dy miliardë më pak se propozimi i bërë në vitin 2004 nga Komisioni.

Çfarë do të mbështesë IPA? IPA përfshin pesë komponentë (Vendimi i Këshillit (EG) Nr. 1085/2006 i datës 17.7.2006, Titulli I, Neni 3, Faqja 4):

• Ndihmë kalimtare dhe formim të institucioneve,

• bashkëpunim ndërkufitar,

• zhvillim rajonal,

• zhvillim të burimeve njerëzore,

• zhvillim rural,

ndërkohë që tre komponentët e fundit iu janë rezervuar vendeve kandidate për anëtarësim dhe nuk iu vihen në dispozicion kandidatëve potencialë të Evropës Juglindore si Shqipëria, Bosnje-Hecergovina, Mali i Zi, Serbia dhe Kosova. Disa i tremben madje rritjes së ndjeshme të ndasive mes vendeve kandidate dhe kandidatëve potencialë në dëm, natyrisht, të këtyre të fundit që kanë mbetur prapa. Edhe modalitetet krejtësisht të reja të kërkesës për anëtarësim mund të bënin që disa administrata të mos jenë vërtet në gjendje t'i thithin fondet e vëna në dispozicion.

Bilanc: Si mund të përmblidhen e të shpjegohen këto zhvillime?

Anëtarësim? - Jo!, Po!, Po-Jo!?

Ky vështrim i shkurtër i zhvillimeve të marrëdhënieve BE-Evropë Juglindore kishte si synim t'ju sillte më afër etapat dhe faktet kryesore, por ai ka arritur edhe në disa përfundime. Kështu, mundëm të vërenim ndryshime rrënjësore në politikën e BE-së. Fillimisht, në kuadrin e konceptit rajonal nuk kishte perspektivë anëtarësimi për vendet e Evropës Juglindore. Por vetëm dy vjet më vonë me procesin e stabilizim-asociimit, papritmas, iu premtua këtyre vendeve perspektiva e anëtarësimit, e cila aktualisht është shtyrë sërish në një të ardhme të largët.

Shpejtësi të ndryshme të përafrimit me BE-në
 
 Më pas mundëm të konstatonim se shpejtësia e përafrimit të vendeve të veçanta me BE-në është rrënjësisht e ndryshme. Me Kroacinë zhvillohen qysh prej një viti bisedimet për anëtarësim. Shqipëria, sidoqoftë, disponon me Marrëveshjen për Stabilizim-Asociim të nënshkruar në verë një kuadër të konsoliduar marrëveshjeje në bisedimet me BE-në.  Bosnje-Hecergovina është ende në bisedime për këtë marrëveshje, ndërsa me Serbinë hë për hë nuk po zhvillohen bisedime rreth një MSA-je. E gjithë kjo shtron një sërë pyetjesh.

Synime dhe shkaqe - përfundimet e para

Vështrimi i përgjithshëm i marrëdhënieve ka sjellë tregues rreth synimeve të mundshme. Kështu duket se lufta në Kosovë ka kontribuar në një riorientim nga ana e BE-së dhe pikërisht në drejtim të hapjes së një perspektive anëtarësimi për vendet e Evropës Juglindore. Ndryshimet e brendshme politike në vendet e veçanta, si në Kroaci e Serbi në vitin 2000 duket se i dhanë zemër BE-së të niste një projekt si CARDS.  Sidoqoftë këta tregues mbeten të pjesshëm dhe josistematikë.

Prandaj detyra jonë e parë në rubrikën informative vijuese do të jetë të mendojmë për një kornizë analizuese rreth këtij kompleksiteti marrëdhëniesh mes BE-së dhe Evropës Juglindore, ta zhvillojmë këtë kornizë dhe më pas ta aplikojmë atë në një hap të dytë. Veç kësaj dëshiroj t'ju tregoj si paraqiten marrëdhëniet, kur intensifikohen në kuadrin e bisedimeve për anëtarësi - në rastin tonë mes Kroacisë dhe BE-së. Do të shohim gjithashtu se korniza analizuese edhe në këtë rast do të na vijë në ndihmë të kuptojmë të tërën.

shko te përmbajtja
_________________________________________________

Në internet

Libri online rreth Bashkimit Evropian

Në fund të 2005-ës libri online rreth Bashkimit Evropian në www.dadalos.org ú ripunua dhe u aktualizua tërësisht. Në kuadrin e tematikës "BE-ja dhe Evropa Juglindore" dëshirojmë të prezantojmë këtë version, i cili është në dispozicion në të gjitha gjuhët e Evropës Juglindore që në fillim të vitit 2006.

Qëllimi i librit online është t'ju aftësojë për t'i analizuar në mënyrë të pavarur zhvillimet brenda BE-së, gjë që nuk është krejt e thjeshtë, pasi në rastin e BE-së, ku bëhet fjalë për një strukturë tërësisht të re e të panjohur më parë, nuk mund të mbështetemi në modele (shteti kombëtar, politika ndërkombëtare) apo koncepte (qeveria, parlamenti etj.) të njohura. Por përballë kompleksitetit të veçantë të BE-së dhe faktit që BE-ja është në ndryshim të shpejtë e të vazhdueshëm, kjo analizë është e një rëndësie të veçantë.

Dhe pikërisht në këtë pikë, në krahasim me versionin e parë të gushtit 2002 kemi ndërmarrë ndryshime thelbësore, duke ju vënë, për shembull, në dispozicion në kursin bazë 3 apo në kursin bazë 5, i cili trajton tematikën e zgjerimit, modele të thjeshta, të cilat do t'ju bëjnë të aftë analizoni.

Një vështrim të përgjithshëm rreth strukturimit të librit mund të merrni, nëse shikoni grafikun e pasqyrës së përgjithshme, të cilën ne e vëmë në dispozicion për çdo libër online në D@dalos: ... shko te grafiku

Ky burim online ndahet në pesë kurse bazë, të cilat do të shpjegohen shkurt më poshtë:

• kursi bazë 1 bën hyrjen në këtë tematikë dhe shpjegon vështirësitë, kushtet dhe përfitimin nga trajtimi i tematikës së BE-së.  

• Në kurset bazë 2 dhe 3, më tepër se thjesht për "historinë" e BE-së, bëhet fjalë për një analizë të hollësishme të procesit të integrimit. Në perspektivën afatgjatë të vendosur në bazë të kësaj analize dallohen faktorët thelbësorë përcaktues, të cilët ndihmojnë për të shpjeguar përparimet dhe krizat e së shkuarës dhe ato të së tashmes e së ardhmes. Kjo ju jep mundësinë e kuptimit të pavarur, për të cilin u fol më sipër.

• Objekt i kursit bazë 4 është struktura komplekse institucionale e BE-së, e cila shpjegohet në detaje nëpërmjet grafikëve të shumtë.

• Kursi bazë 5, i cili mbyll këtë kompleks, i është kushtuar temës me interes të padiskutueshëm për rajonin, zgjerimit. Me ndihmën e një modeli të thjeshtë, këtu do të mësoni të studioni e të shpjegoni zgjerimet e deritanishme me rrjedhën dhe përfundimet e tyre. Njëkohësisht do të keni në dorë një instrument për të kuptuar dhe vlerësuar proceset aktuale, si për shembull, bisedimet aktuale mes Kroacisë dhe BE-së.

Me pak fjalë, libri online ju jep mundësinë të informoheni vetë rreth BE-së e të përvetësoni një mënyrë bazë të të kuptuarit të kësaj tematike komplekse. Kështu do të jeni në gjendje të klasifikoni e të vlerësoni zhvillimet aktuale dhe ato në të ardhmen. Përveç kësaj, ky libër përcjell ide si mund të trajtohet kjo temë në shkollë, në arsimin e të rriturve apo në seminare.  

shko te përmbajtja
_________________________________________________


impressum

Kjo Rubrikë Informative publikohet nga D@dalos Sarajevo dhe financohet nga Ministria e Jashtme Federale në Berlin dhe Ministria Federale për Bashkëpunim Ekonomik (BMZ).

Redaktore përgjegjëse: Ingrid Halbritter

Adresa: D@dalos Sarajevo
Aleja Lipa 57
71000 Sarajevo
Telefon: +387 33 446 680
Fax: +387 33 715 601
Cel. Ingrid Halbritter: +387 61 199 742
E-Mail: Ingrid.Halbritter@dadalos.org

Artikuj dhe propozime në lidhje me temat si dhe feedback jeni të lutur t'i dërgoni direkt te Ingrid.Halbritter@dadalos.org

Lista e mail-eve: Nëse dëshironi, që rubrika informative të mbërrijë te ju në mënyrë automatike, shkruani, ju lutem në adresën Ingrid.Halbritter@dadalos.org

Nëse e keni marrë këtë rubrikë informative automatikisht dhe NUK e dëshironi më në të ardhmen, shkruani ju lutem shkurtimisht gjithashtu në të njëjtën adresë.

[shko te përmbajtja]

[shko lart]