Zhvillimi i vrullshëm i Bashkimit Evropian bëri që këtë libër online në vitin 2005 ta rishkruanim tërësisht, për  të marrë në konsideratë ndryshimet e shumta e të thella. Kështu që prej fundvitit 2005 mund të shfrytëzoni një hyrje thelbësore dhe aktuale në lidhje me këtë tematikë sa të rëndësishme dhe interesante, aq edhe të vështirë.

Numri i shtatë i Rubrikës Informative EDC prezanton këtë libër online me tiparet e tij kryesore duke u fokusuar në marrëdhëniet mes BE-së dhe vendeve të Evropës Juglindore. Të njëjtën temë do të trajtojë edhe Rubrika Informative në vijim.

Përshëndetje miqësore

Prof. Dr. Wolfgang Schumann
 

PËRMBAJTJA

speciale edc: Marrëdhëniet mes BE-së dhe Evropës Juglindore

Kjo pjesë e parë, e cila do të vijojë në Rubrikën Informative vijuese, tregon zhvillimin e marrëdhënieve me Evropën Juglindore në një vështrim të përgjithshëm dhe përmend instrumentet bazë të BE-së. Kjo përbën bazën për zhvillimin e një kuadri analizues në numrin tjetër...


ne internet: Libri online mbi Bashkimin Evropian

Versioni i aktualizuar dhe i ripunuar i ofertës së D@dalos-it jo vetëm që synon t'ju ofrojë informacione thelbësore në lidhje me BE-në, por përpiqet t'ju aftësojë për të analizuar vetë zhvillimet aktuale dhe në të ardhmen ...


impressum

_________________________________________________


speciale edc

Marrëdhëniet mes BE-së dhe Evropës Juglindore (Pjesa I)

Prof. Dr. Wolfgang Schumann

Mbi domethënien (rëndësinë) e tematikës

Rëndësia e mardhënieve mes BE-së dhe vendeve të Evropës Juglindore është e qartë. Ajo vjen nga moria e problemeve thelbësore, nga të cilat vuan rajoni, siç janë për shembull çështjet e pasqaruara kushtetuese apo çështjet e statusit (si në Bosnje Hecergovinë dhe Kosovë). Probleme të tjera të vështira janë deficitet në administratë dhe korrupsioni çka bën që shumë shtete të rajonit të jenë ende larg qeverisjes efektive dhe demokratike. Kësaj i shtohet një në shumë vende situatë ekonomike katastrofike me mungesën e investimeve të huaja, papunësi të lartë dhe varfëri.

Por  ç'lidhje ka kjo me BE-në? Përse marrin një kuptim të veçantë marrëdhëniet e BE-së me këtë rajon? Kjo rrjedh së pari nga fakti se pavarësisht nga të gjitha problemet e mbartura, përparimet e arritura nga vendet e Evropës Juglindore në rreth 10 vitet e fundit, lidhen në një shkallë të konsiderueshme me mbështetjen e BE-së. Së dyti, kjo lidhet me faktin që perspektiva e afrimit dhe e hyrjes së mundshme në BE ka bërë të mundur procese reformuese të dhimbshme e të mundimshme. Për më tepër lind - së treti - pyetja si mund dhe si duhet të shkojë puna në Ballkan, ndërkohë që në diskutimin aktual (fundi i vitit 2006) brenda BE-së kërkohet t'i jepet prioritet konsolidimit brenda BE-së dhe deri në përfundim të këtij procesi të mos pranohen më vende të reja.

Qëllimet dhe përmbajtja e artikullit

Arsye të mjaftueshme për t'u marrë nga afër me marrëdhëniet e BE-së me vendet e Evropës Juglindore. Por në kuadrin e dy Newsletter-ëve ka vetëm një hapësirë të kufizuar në dispozicion për këtë tematikë komplekse, kështu që jemi të detyruar ta kufizojmë spektrin. Qëllimi im në këtë rast është t'ju transmetoj një përqasje thelbësore dhe të pavarur të këtij gërshetimi marrëdhëniesh komplekse, si dhe të faktorëve që e përcaktojnë atë. Ky artikull synon t'ju japë mundësinë të informoheni rreth zhvillimeve aktuale, jo vetëm si ngjarje që pasojnë njëra-tjetrën, por edhe të kuptoni arsyet që qëndrojnë pas tyre, për të krijuar në këtë mënyrë një tablo personale.

Në këtë Rubrikë Informative dëshiroj t'ju paraqes në një vështrim të përgjithshëm zhvillimin e marrëdhënieve BE-vendet e Evropës Juglindore nga mesi i viteve 90 deri më sot, në vitin 2006. Ky vështrim i përgjithshëm shërben në radhë të parë për t'ju njohur me etapat kryesore. Së dyti bëhet fjalë për njohjen e shkaqeve dhe arsyeve që kanë ndikuar në këto zhvillime. Programi në lidhje me këtë është si më poshtë:

• Zhvillimi i marrëdhënieve mes BE-së dhe Evropës Juglindore 1996-2004

• Marrëdhëniet e BE-së me vendet e veçanta të rajonit 2004-2006

• Instrumente të politikës së BE-së kundrejt Evropës Juglindore

• Bilanc: Faktorë të rëndësishëm vendimtarë dhe ndikues

Në Rubrikën Informative vijuese, e cila do të dalë së shpejti, në vazhdim të bilancit, do t'ju prezantoj një kornizë analizuese, e cila përpiqet që faktorët vendimtarë t'i trajtojë pak më sistematikisht, duke ju ardhur kështu në ndihmë për t'i kuptuar më mirë kontekstet. Kjo do të ndiqet nga një shqyrtim i bisedimeve për anëtarësim mes Kroacisë dhe BE-së, në të cilin bëhet fjalë në radhë të parë për dy aspekte.  Së pari, për t'ju treguar si intensifikohen marrëdhëdhëniet në kuadrin e proceseve të bisedimeve dhe çfarë rrjedhojash lidhen me këtë. Së dyti, si mund të studiohen bisedime të tilla sajë të kornizës analizuese.

Zhvillimi i marrëdhënieve BE-Evropë Juglindore 1996-2004

1996 Procesi Royaumont: Përpjekja e parë e BE-së për stabilizimin e rajonit pas luftës ishte i ashtuquajturi procesi Royaumont, i cili u iniciua nga në dhjetor të vitit 1996 nga presidenca franceze në mbështetje të zbatimit të marrëveshjeve të Dejtonit. Ai u përqendrua në mbështetjen e projekteve rajonale në fusha si: shoqëria civile, kultura, të drejtat e njeriut me qëllim mobilizimin e shoqërisë civile që të ndihmonte në zbutjen e paragjykimeve, të cilat kishin shkaktuar për shumë kohë tensione në rajon.

1997 Koncepti rajonal: Ky proces u ndoq, tashmë në mënyrë shumë më konkrete, nga i ashtuquajturi koncepti rajonal, i cili u miratua në prill 1997 nga Këshilli i  Përgjithshëm dhe që nga kjo kohë u bë korniza për marrëdhëniet dypalëshe të BE-së me Shqipërinë, Bosnje-Hecergovinën, Kroacinë, Republikën federative të Jugosllavisë dhe ish-Republikën Jugosllave të Maqedonisë.

Ky koncept vendosi një kushtëzim të rreptë dhe u përqendrua në çështje si: kthimi i refugjatëve, pajtimi ndëretnik, bashkëpunim rajonal dhe demokratizimi. Vendimtar ishte fakti që kërkesat e BE-së nuk u shoqërua me premtimin e një anëtarësimi të mundshëm  – siç ndodhi me shtetet e Evropës Qendrore dhe Lindore sajë Kritereve të Kopenhagës të vitit 1993. Në vend të kësaj u premtuan marrëdhënie tregtare më të mira dhe mbështetje financiare, nëse do të përmbusheshin kushtet politike dhe ekonomike.

1999 Lufta e Kosovës dhe Pakti i Stabilitetit: Lufta në Kosovë si dhe sulmet e NATO-s mbi Jugosllavi në periudhën mars-qershor 1999 cuan në ndryshime cilësore të marrëdhënieve të BE-së me vendet e Ballkanit Perëndimor. Duke qenë se SHBA dhe NATO përgjigjeshin për  pjesën ushtarake, ishte e qartë që BE-së i mbetej të kujdesej për ngritjen ekonomike dhe stabilitetin politik në rajon.

Një nga hapat e parë të rëndësishëm në këtë drejtim është Pakti i Stabilitetit për Evropën Juglindore, një përpjekje e Bashkësisë Ndërkombëtare, për të bashkuar e koordinuar përpjekjet për paqe në Ballkan. Ky Pakt përbënte për herë të parë një qasje të plotë dhe aktive ndaj problemeve në Ballkan.

1999 Procesi i Stabilizim-Asociimit: Pakti i Stabilitetit u plotësua nga ana e BE-së me një instrument tjetër, shumë më të rëndësishëm, të ashtuquajturin Proces të Stabilizim-Asociimit (PSA), i cili, në thelb, e zgjeroi ndjeshëm konceptin rajonal.

Në këtë kuadër, BE-ja iu ofron vendeve në fjalë një lloj marrëdhënieje kontraktuese, Marrëveshjen e Stabilizim-Asociimit (MSA). Këto marrëveshje janë përpiluar në përputhje me kushtet e vendeve të veçanta dhe koha për fillimin e bisedimeve mbi këto marrëveshje, në varësi të përmbushjes së kushteve nga secili vend, do të jetë e ndryshme. PSA do të jetë faktor i rëndësishëm i kontributit të BE-së në Paktin e Stabilitetit për Evropën Juglindore- kështu thuhet në raportin e Komisionit në prezantimin e këtij instrumenti.  Instrumentet kryesore të PSA-së janë:

• Nënshkrimi i MSA-së me perspektivë anëtarësimin

• Zgjerimi i marrëdhënieve ekonomike dhe të tregtisë  

• Rritja e ndihmës ekonomike dhe financiare

• Mbështetja e demokratizimit, shoqërisë civile dhe arsimit

• Bashkëpunimi në fushën e drejtësisë dhe politikës së brendshme

• Intensifikimi i dialogut politik

2000 Samiti i Zagrebit: Një hap tjetër të rëndësishëm në zhvillimin e marrëdhënieve të BE-së me Ballkanin Perëndimor shënon viti 2000. Me humbjen në zgjedhje të Tudjman në Kroaci dhe dështimin e Miloshevicit në zgjedhje në Republikën Federative të Jugosllavisë dhe fitoren e këtyre zgjedhjeve nga DOS me Koshtunicën, në dy nga vendet e prekura ndryshojnë rrënjësisht konstelacionet e politikës së brendshme.

Deklarata përfundimtare e Samitit të Zagrebit në nëntor 2000, e cila i konsideron këto dy ngjarje si shumë pozitive, thekson në mënyrë eksplicite se në këtë kohë pesë vendet e Ballkanit Perëndimor janë kandidatë të mundshëm për anëtarësim dhe premton ngritjen e një instrumenti të veçantë në ndihmë të rajonit - CARDS (Community Assistance for Reconstruction, Democratization and Stabilization) - i cili, për periudhën 2000-2006, do të pajiset me një fond prej 4,6 miliardë Euro.

2003 Samiti i Selanikut: Përparime të tjera të rëndësishme në këto marrëdhënie sjellin Samiti i Selanikut në qershor 2003 dhe bazuar në këtë takim "Axhenda e Selanikut për Ballkanin Perëndimor", ku vendoset, ndër të tjera, nënshkrimi i të ashtuquajturave Partneritete Evropiane (sipas shembullit të marrëveshjeve të partneritetit me vendet e Evropës Qendrore dhe Lindore), rritja e fondeve për projektin CARDS dhe nisja e një dialogu politik intensiv në takime të përvitshme të ministrave të jashtëm dhe të brendshëm.

2004 Partneritetet e para Evropiane: Në fund të marsit 2004, Komisioni lejoi partneritetet e para evropiane për Ballkanin Perëndimor. Ato bazohen në marrëveshjet për partneritet, nëpërmjet të cilave ishin përgatitur vende të ndryshme deri në këtë kohë për anëtarësim. Marrëveshjet për partneritet bazohen gjithashtu në raportet vjetore për vendet e Ballkanit Perëndimor, të botuara në mars 2004.

Ato janë përshtatur me nevojat specifike të secilit prej këtyre vendeve dhe përmbajnë prioritete afatshkurtra (12-24 muaj) dhe afatmesme (3-4 vjet). Nëpërmjet këtyre marrëveshjeve për partneritet synohet që qeveritë e këtyre vendeve të mbështeten që përpjekjet për reformim dhe mjetet në dispozicion t'i përqendrojnë në ato fusha, të cilat kanë më shumë nevojë.  

Ndërsa nga autoritet përgjegjëse pritet që të paraqesin një plan të detajuar për zbatimin e prioriteteve të Marrëveshjeve Evropiane për Partneritet, i cili përcakton masat konkrete dhe kuadrin kohor dhe që bën të qartë se çfarë burimesh financiare dhe personeli duhen vënë në dispozicion për detyrat e caktuara. Prioritetet e Partneriteteve Evropiane do të jenë vendimtare edhe për mbështetjen financiare të këtyre vendeve nga BE-ja.

Marrëdhëniet e BE-së me vendet e veçanta 2004-2006

Meqë me futjen e instrumentit të Partneriteteve Evropiane, proceset e afrimit të vendeve të Ballkanit me BE-në kalojnë në nivelin dypalësh, nuk do të ishte me vend që zhvillimet në vitet 2004-2006 t'i ndiqnim për të gjitha këto vende njëkohësisht. Nga ky moment është më e domosdoshme që etapat më të rëndësishme të bashkëpunimit të BE-së me vendet e veçanta t'i shohim në përmbledhje të shkurtra. 

Në këtë pasqyrë dëshiroj t