Krahas kësaj do të doja t’Ju prezantoja një iniciativë nga Bosnjë-Hercegovina: OJQ-në Independent nga Zenica. Kjo organizatë është me rëndësi edhe për vende të tjera në Evropën Juglindore, pasi ajo ka përkthyer manualin „Kompass“ (Edukimi i të drejtave të njeriut për adoleshentë), njohur në nivel ndërkombëtar, si dhe trajnon multiplikatorë në mënyrë të vazhdueshme. Pra, Independent ka se ç’të ofrojë edhe përtej kufijve të Bosnje-Hercegovinës. Ata që nuk e njohin „Kompass“, janë përzemërsisht të ftuar ta shohin këtë libbër metodik më me hollësi me anë të internetit. Ia vlen vërtet!

Në vazhdën e kërkimeve të mia ndesha edhe në Iniciativën 21 nga Tuzla dhe rastësisht zbulova një portal të të drejtave të njeriut, i cili sigurisht mund të jetë i dobishëm dhe me vlerë. Se  çfarë mund të gjeni atje, këtë do ta përshkruaj në pjesën e tretë të këtij numri.

Ju uroj të gjithëve gjithë të mirat për Vitin e Ri dhe Ju përshëndes shumë përzemërsisht.

Ingrid Halbritter

PËRMBAJTJA

Ju prezantojmë: OJQ Independent
Independent është emri i një organizate në Zenica në Bosnjën Qendrore, e cila këtë vit feston përvjetorin e saj të dhjetë. Specialiteti i saj është puna me „Kompass“ – manuali i mirënjohur i Këshillit të Evropës mbi të Drejtat e Njeriut.

Për shembull … Sfidat për edukimin politik në shek. XXI.
Qytetari demokratik duhet të marrë pjesë në jetën politike – por a ka ai vërtet aq ndikim sa mendohet? Në një kohë, kur edukimi i demokracisë në kuadrin e debatit evropian diskutohet në nivelet më të larta, Dr. Schumann nga Universiteti i Tübingen na vë përballë një fakti  të komplikuar: shteti kombëtar po humbet gjithnjë e më shumë ndikimin e vet politik, duke bërë që qytetarët të humbasin mundësitë e pjesëmarrjes.

në internet: Të drejtat e njeriut në internet: www.ljudskaprava.com
OJQ-ja Iniciativa 21 nga Tuzla ka ndërtuar në kuadrin e një projekti për të rinjtë një portal të vogël për edukimin e të drejtave të njeriut, në të cilin mund të gjendet versioni online i „Kompass“ si dhe një listë voluminoze linkesh.

impressum

_________________________________________________


Ju prezantojmë:

Organizata Independent në Zenica/Bosnje-Hercegovinë

Ingrid Halbritter

Nëse hyjmë në zyrën e  Independent në Fakultetin e Inxhinierisë Mekanike të Zenicës menjëherë mendon: këtu duket që punohet! Muret janë të mbushur me kartolina, fotografi seminaresh, postera dhe certifikata. Zyra tepër të rregullta janë disi të dyshimta, po ashtu ato tejet kaotike, por këtu zotëron një përzierje e shëndetshme.

Independent është – sikurse shumë organizata joqeveritare – frut i angazhimit të individëve. Që në fillim të trazirave të luftës në Bosnjë-Hercegovinë disa jursitë të qytetit të Zenicës në Bosnjen Qendrore filluan të mbështesnin me këshillim juridik gratis bashkëqytetarët, të cilët, për shkak të përkatësisë fetare dhe kombëtare, luftonin për banesat, shtëpitë, vendet e punës dhe të drejtat e tyre sociale.

Në mars të vitit 1995 ata krijuan Independent dhe dy vjet më pas morën prej përfaqësisë së Komisionit Evropian dhe Fondacionit SOROS mbështetjen e parë financiare për projektin. Në të njëjtin vit ata morën me qera një zyrë të vogël në Universitetin e Zenicës duke filluar kështu gradualisht të zgjeronin veprimtarinë e tyre me temën e të drejtave të njeriut. Kështu Independent është që prej vitit 1998 pjesë e përhershme e një grupi OJQ-sh, të ashtuquajturit „Rrjeti Syri“, i cili në Bosnje-Hercegovinë merret me vëzhgimin dhe raportimin e zgjedhjeve.

Në të njëjtin vit Independent filloi të organizonte në mbarë Bosnje-Hercegovinën bisedime në formë tryezash të rrumbullakta, në të cilat merrnin pjesë politikanë lokalë, përfaqësues të OJQ-ve lokale, të mediave, të autoriteteve të policisë dhe të drejtësisë si dhe përfaqësues të komunitetit ndërkombëtar, të cilët diskutonin rreth temave të tilla si kthimi i refugjatëve dhe kthimi i pronave të dëbuarve.

Nga një kurs mbi të drejtat e njeriut rezultoi ideja e mobilizimit të të rinjve. Independent mblodhi një grup prej rreth 20 të rinjsh, të cilët u vetëquajtën Independent Junior dhe filluan të bashkëpunonin dhe realizonin projekte të vogla si vullnetarë apo praktikantë , si p.sh. themelimi i një reviste për të rinj, organizim bisedash me të rinj të tjerë, apo angazhime të ndryshme për mbrojtjen e mjedisit. Sot vazhdojnë të jenë ende aktivë 6 të rinj nga ky rreth personash, të cilët herë pas here angazhohen si vëzhgues zgjedhjesh dhe trajnues mbi bazë honoraresh.

Nga ky projekt lindi një strukturë rezistente e quajtur „Teledom“ në një qytet të vogël me emrin Nemila pranë Zenicës, pra një institucion, që mbështet qytetarët dhe OJQ-të me pajisje për zyrash, lidhje interneti dhe oferta arsimimi (shih http://www.teledom.org/nemila/).

Megjithatë, në qendër të aktivitetit të Independent vazhdojnë të jenë të drejtat e njeriut në kuptimin e ngushtë të fjalës. Kjo është duke u realizuar për momentin përmes dy projektesh në praktikë. Nga njëra anë, Independent është njëri nga gjashtë partnerët e një projekti rajonal disavjeçar, që janë të angazhuar me përmirësimin e të drejtave të minoriteteve në Evropën Juglindore. Ky projekt po realizohet nën kujdesin e organizatës Minority Rights Group International (www.minorityrights.org) dhe po financohet nga qeveria britanike. Aktivitetet e veçanta shkojnë nga raportimi rreth situatës ligjore të pakicave deri në përkthimin e librave metodikë dhe seminareve  me anë të të cilave tregohet se si mund të angazhohemi për të drejtat e minoriteteve.

Projekti i dytë i madh është trajnimi i multiplikatorëve për edukimin e të drejtave të njeriut, pikërisht me ndihmën e librit „Kompas“. Ky libër me më shumë se 400 faqe është publikuar në vitin 2002 nga Këshilli i Evropës dhe vlen si një nga veprat më gjithëpërfshirëse për praktikantët, që punojnë me adoleshentë apo të rinj.

Pjesa  kryesore e këtij libri me pesë kapitujt e vet janë 49 udhëzime të detajuara për njësi mësimore në lidhje me tema të ndryshme, të cilat kanë një gjë të rëndësishme: ato janë të rëndësishme për edukimin e të drejtave të njeriut. Krahas udhëzimeve praktike mutiplikatori këtu do të gjejë edhe burime informacioni, këshilla praktike, fletë pune të gatshme për t’u kopjuar dhe materiale të tjera të nevojshme. Në kapitujt e tjerë ka informacione dytësore rreth të drejtave të njeriut, temave të përzgjedhura si dhe rreth të gjitha instrumenteve të tjera ndërkombëtare për të drejtat e  njeriut.

„Kompas“ është përkthyer tashmë në shumë gjuhë dhe gjendet në internet në anglisht, frëngjisht, rusisht dhe arabisht si version online dhe i gatshëm për t’u shkarkuar nga interneti (www.coe.int/compass). Atje mund të gjeni edhe një listë me informacione kontakti të atyre organizatave, që e kanë përkthyer dhe e shpërndajnë librin (http://eycb.coe.int/compass/other.html). Krahas një versioni gjuhësor për Bosnjë-Hercegovinën në Evropën Juglindore tanimë ky libër është edhe në kroatisht, rumanisht dhe sllovenisht. Sipas informacioneve të Independent një version tjetër në serbisht është duke u përgatitur.

Independent ka përgatitur përkthimin për Bosnjë-Hercegovinën si dhe ka shtypur 750 kopje të këtij libri në pranverë të vitit 2005. Një kopje kushton në vlerë të konvertuar 20 euro dhe mund të porositet direkt tek Independent http://www.ljudskaprava.com/kompas/index.htm. Nuk ka asnjë version të gatshëm për t’u shkarkuar nga interneti; por në rast nevoje mund të printohet edhe versioni online. Në verën e vitit 2005 „Kompas“ u  përfshi nga Ministria Federale për Arsimin e Bosnje-Hercegovinës në listën e librave metodikë të autorizuar për shkollat fillore dhe ato të mesme/gjimnazet duke u lejuar kështu zyrtarisht të përdoret në shkolla.

Një vit më parë organizata kroate „Europski Dom“ në Slavonski Brod e kishte përkthyer në kroatisht librin „Kompass“ dhe ofron në faqen e internetit http://www.europski-dom-sb.hr/clanak1000-0-0006.htm kapituj të veçantë si dokumente gati për t’u shkarkuar në format pdf.

Independent organizon çdo vit me katër trajnerët e saj me përvojë kurse kualifikimi dy deri treditore për multiplikatorë, që kërkojnë të punojnë me „Kompass“ në shkollë dhe në fushën e edukimit jashtëshkollor të të rinjve. Trainimi nga ana metodike bazohet në parimin „learning by doing“, që do të thotë me fjalë të tjera, që pjesëmarrësit futen me symbyllur: ata përgatisin gjatë kursit në mënyrë të pavaruar njësi të ndryshme mësimore dhe i realizojnë ato së bashku  me grupin e pjesëmarrësve. Në fazën përmbyllëse, atë të reflektimit, ata marrin një feedback konstruktiv nga trajnuesit dhe pjesëmarrësit.

Në mbyllje edhe një herë një vështrim përmbledhës në atë çka u ofron Independent në Zenica organizatave të tjera në Evropën Juglindore:

Në fushën e edukimit të të drejtave të njeriut:

·    Informacione rreth bashkëpunimit me Këshillin e Evropës në përkthimin e Kompas dhe në kualifikimin e trajnuesve. Ata, që duan të përkthejnë librin Kompas ose të përgatisë trajnues, duhet të lidhet më Qendrën Evropiane të të Rinjve në Budapest. Link: http://eycb.coe.int

·         Shitja e librit Kompas për një vlerë prej 20 eurosh

·         Kualifikimi i multiplikatorëve për përdorimin e Kompas

·    Këshillimi i multiplikatorëve, që janë të angazhuar apo duan të angazhohen në fushën e edukimit të të drejtave të njeriut

Në fushën e të drejtave të njeriut:

·         Kualifikime për anëtarë minoritetesh në lidhje me të drejtat e minoriteteve

·         Publikime

Në fushën e kualifikimit për Organizatat Joqeveritare:

·         Kualifikime dhe publikime

Informacione kontakti:

Independent - Zenica
Fakultetska 1
72000 Zenica, BiH
Telefon: +387 (0)32 440 390
Fax: +387 (0)32 440 391
e-mail (1): indep@gmx.net
e-mail (2): indepze@yahoo.com
Faqe në internet: http://indep.cjb.net
Kompass versioni online: http://www.ljuskaprava.com

Person kontakti: Gordana Cicak, Drejtuese projketi (flet anglisht)

[shko te lista e përmbajtjes]
_________________________________________________

Për shembull ...

Sfidat për edukimin e demokracisë në shek.XXI

Prof. Dr. Wolfgang Schumann

Projekti i sjellë në jetë nga Këshilli i Evropës në vitin „Education for Democratic Citizenship“ (EDC) u ka dhënë pa dyshim impulse tejet të rëndësishme edukimit politik dhe atij të demokracisë. Qëllimi i këtij artikulli është të tregojë, se modeli, që qëndron në bazë të këtij koncepti, pikërisht qytetari i një shteti kombëtar demokratik, kështu siç është nuk i përgjigjet më realitetit, pasi kushtet e përgjithshme kanë ndryshuar në mënyrë thelbësore  përmes ekzistencës së BE-së dhe globalizimit. Këto dy fenomene përbëjnë sfidat qendrore të edukimit politik të shek.XXI, në lidhje me të cilat duhet të reagojmë, nëse duam të jemi të suksesshëm në punën tonë.  Por cilat janë detajet e këtij procesi?

1.    1) Në një hap të parë do të doja të zgjoja më shumë mirëkuptim për kontekstin në të cilin punon EDC. Unë do ta bëj këtë me ndihmën e një modeli të thjeshtë, i cili e përdor shkencën e politikës për të pasqyruar varësitë në sistemet politike (demokratike).

2.    2) Mbi këtë bazë dua të tregoj, se cilat janë supozimet kryesore, që shërbejnë si bazë në kuadër të modelit të iniciativës EDC të Këshillit të Evropës.

3.    3) Më tej dëshiroj të demonstroj, që pikërisht këto supozime janë pjesërisht të gabuara, dhe, që, në lidhje me to, konstatohen ndryshime rrënjësore.

4.    4) Në mbyllje do të nis disa analiza në lidhje më rëndësinë e këtyre ndryshime për punën tonë në edukimin politik dhe atë të demokracisë.

1. Qytetari në sistemin politik demokratik — një model

Le të fillojmë, pra, me modelin tim të vogël, i cili ilustron në formë skicash, se për çfarë bëhet fjalë në thelb në rastin e një sistemi politik (diagrama 1). Këtu bëhet fjalë që ky sistem politik së bashku me institucionet e veta të dekretojë ligje, të cilat rregullojnë në mënyrë të detyrtueshmë bashkëjetesën në një shoqëri (pjesët e kuqe të diagramës brenda drejtkëndorit të kuq).  Përse është e nevojshme kjo? Epo, shumë thjeshtë, sepse bashkëjetesa paqësore nuk do të ishte absolutisht e mundur pa rregullore të tilla. Por kështu, sikurse e tregojnë edhe pjesët e kuqe, mund të paraqitet dhe të funksionojë edhe një sistem politik autoritar.

Se çfarë e bën të jetë demokratik një sistem politik këtë e tregojnë pjesët blu brenda drejtkëndorit me vizë anësore të kuqe. Pra pikërisht fakti, që qytetarët bashkëpërcaktojnë në mënyra të shumëllojshme vendimet e shumëllojshme, që ndikojnë jetën e tyre dhe që ata duhet të ndjekin.

·      - Për shembull duke zgjedhur qeveritë / parlamentet dhe – nëse nuk janë të kënaqur me punën e tyre – duke ua hequr atyre sërish mandatin.

·      - Duke i drejtuar kërkesat e tyre sistemit politik – zakonisht përmes partive polittike, shoqatave dhe mediave – dhe duke patur mundësinë të reagojnë kundrejt ligjeve jo të kënaqshme.

Por pamja nuk është ende krejt e plotë, pasi brenda të gjithë sistemit, i cili kufizohet nga jashtë me një drejtkëndor me kënde të rrumbullta në ngjyrë të kuqe, ne natyrisht nuk kemi vetëm qytetarë, parti politike, shoqata dhe media, por edhe të tjera të ashtuquajtura nënsisteme. Në diagramë, për hir të thjeshtësisë, unë jam mjaftuar me një të vetëm, gjithsesi shumë të rëndësishëm, pikërisht me ekonominë.

Më tej sigurisht, duhet mbajtur parasysh, që ky sistem nuk është sistemi i vetëm, por që ekzistojnë edhe rreth 200 të tjera, të cilat do të përbënin „mjedisin ndërkombëtar“. Kufiri i një sistemi nga jashtë rezulton nga fakti, që ligjet ekzistuese brenda sisteme e të ndryshme janë të vlefshme vetëm për sistemin përkatës.

Diagrama 1

Por përse vlen e gjithë kjo? Kjo na ndihmon të njohim në mënyrë sistematike një bazë të edukimit të demokracisë, pikërisht sistemet politike demokratike, mënyrën e tyre të funksionimit dhe mjedisin e tyre, Kjo do të na vlejë kur të duhet të tregojmë ndryshimet. Por na ndihmon edhe në vëzhgimin dhe analizën e grupit qendror të synuar të EDC, pikërisht të qytetarit dhe qytetares, në mënyrë jo të izoluar por në një varësi të caktuar – si pjesë e një sistemi politik demokratik.

2. Modeli EDC

Si model i iniciativës EDC të Këshillit të Evropës shërben qytetari kritik, i përfshirë dhe i politizuar. Krahas kësaj demokracia nuk shihet vetëm si një parim rendi, i cili kufizohet vetëm në rendin politik; idetë shkojnë më shumë në drejtim të demokratizimit të të gjitha fushave të jetës: shkollës, familjes, komunitetit, por edhe të ekonomisë.

Më tej po analizohet në mënyrë intensive, por pjesërisht edhe po kërkohet me forcë zgjerimi i mëtejshëm i mundësive të ndikimit të qytetarëve  në elemente të drejtpërdrejta demokratike, sikurse janë referendumet. Edukimi politik ka zbuluar qytetarin kritik dhe bashkëveprues, për të cilin ka rëndësi demokracia në të gjitha fushat. E megjithatë, modeli bazë për EDC ka mbetur në mënyrë implicite i pandryshuar. Këtë e ilustron edhe diagrama e mëposhtme, në të cilën mund të gjeni edhe disa sentenca të rëndësishme mbi EDC marrë nga faqja e internetit të Këshillit të Evropës.

Diagrama 2

Atje ndër të tjera thuhet:

• që në rastin e EDC, e rëndësishme është që të rinjtë dhe të rriturit të vihen njësoj në lëvizje për të marrë pjesë në mënyrë aktive në jetën demokratike të shoqërive të tyre duke perceptuar drejt të drejtat e tyre si dhe duke përmbushur detyrimet demokratike që u takojnë;

• që e rëndësishme është të krijohen kultura të gjalla demokratike, që qytetarët të kultivojnë ndjenjën e përkatësisë në shoqëritë dhe sistemet e tyre demokratike etj.

Me fjalë të tjera: baza për të gjitha analizat në fushën e edukimit të demokracisë mbetet shtetasi i një shteti kombëtar demokratik, ra vetëm ata aktorë dhe ato procese, që në diagramën 2 janë të vendosura brenda drejtkëndorit të kuq.

3. Deficite të Modelit EDC

Në pjesën e tretë të këtij referati do të doja të tregoja, që ky model është i pamjaftueshëm, pasi ai lë jashtë ndryshime shumë të rëndësishme duke shtrembëruar kështu perspektivën mbi varësitë vendimtare shkak-pasojë. Ku qëndrojnë këto ndryshime?

Brejtja e shtetit kombëtar përmes themelimit dhe zhvillimit të mëtejshëm të Komunitetit Evropian / Bashkimit Evropian

Ndryshimi i parë është i lidhur ngushtë me themelimin dhe zhvillimin e mëtejshëm të Komunitetit Evropan / BE-së. Kjo nuk do të thotë vetëm, që, fillimisht, gjashtë shtete lidhen në një bashkëpunim veçanërisht të ngushtë me njëri-tjetrin. Parë në vetvete, kjo nuk do te ishte diçka e re; në fund të fundit aleanca ndërkombëtare ka pasur gjithmonë. Por këtu nuk bëhet fjalë vetëm për një bashkëpunim tradicional ndërkombëtar, gjë që duket në faktin, që këto gjashtë shtete kanë krijuar institucione të reja të përbashkëta dhe u deleguan këtyre institucioneve kompetenca të pavarura. Krahas kësaj ato morën përsipër  që në raste mosmarrëveshjesh në lidhje me këto kompetenca vendimmarrjeje të kërkonin ndërhyrjen e Gjykatës Evropiane ngritur për këtë qëllim. Ndaj edhe këtu flitet për bashkëpunim mbikombëtar.

Ç’ka të bëjë kjo më atë, që është thënë deri tani, me EDC-në, me qytetarin? Këtë e bën të qartë diagrama e mëposhtme.

Diagrama 3

Ngritja e strukturave mbikombëtare do të thotë së pari, që ligjet e detyrueshme për qytetarët/et nuk bëhen më ekskluzivisht vetëm nga sistemi i tyre politik, por edhe nga Komuniteti Evropian – dhe kjo fillimisht në aspekte te kufizuara. Në këtë mënyrë fushat që mund të rregullohen në mënyrë autonome nga  sistemi i vet politik, bëhen gjithnjë e më të vogla. Qytetari mund dhe natyrisht do të vazhdojë të zgjedhë parlamentin kombëtar dhe në këtë mënyrë do të ndikojë në formimin e qeverisë, e cila nga ana e saj nuk mund t’i marrë (e vetme) të gjitha vendimet e rëndësishme për qytetarin. Dhe kjo, e thënë më qartë, do të thotë që ai humbet kështu mundësi ndikimi dhe bashkëveprimi, pasi në nivel Komuniteti Evropian ai nuk ka (ende) të njëjtat mundësi pjesëmarrje të krahasueshme me nivelin kombëtar – dhe madje në shumicën e rasteve pa qenë krejtësisht i vetëdijshëm për këtë.

Nëse hidhemi në vitin 2005 dhe shohim diagramën 4 mund të shquajmë, se si historia ka ndryshuar sërish në mënyrë dramatike. Cilat janë këto ndryshime më hollësisht?  Së pari nga ai boshllëk fillimisht i vogël  në kufijtë e jashtëm të sistemit politik tanimë shohim një portë të madhe hambari. Lart nuk ka më praktikisht asnjë kufi.

Arsyeja është fakti, që BE sot (bashkë)përcakton pak a shumë të gjitha fushat e politikës. Dy të tretat e legjislacionit në shtetet anëtare të BE-së bashkëpërcaktohen nga Bashkimi Evropian. Këtë ndikim të jashtëzakonshëm e simbolizon më së miri Bashkimi Monetar; as edhe në këtë fushë qendrore të politikës shtetet pjesëmarrëse kombëtare nuk mundën të bënin një politikë autonome!

Krahas kësaj zona e  përfshirjes së këtij konstelacioni të veçantë madje unik në historinë e politikës është zgjeruar ndërkohë deri në 25 shtete. Pas jo shumë kohësh do të bëhen 27 dhe në një afat të mesëm edhe më shumë.

Po çfarë do të thotë kjo për qytetarin e BE-së? Mund të ndodhë që ai p.sh. të përforcojë angazhimin e vet politik dhe, tanimë, jo vetëm të zgjedhe por edhe të aderojë në një parti. E megjithatë sipas situatës së sapo përshkruar ndikimi i tij i drejtpërdrejtë mbi politikanët dhe politikën, që përcaktojnë jetën e tij, parë në një bilanc  krahasues, ka rënë në mënyrë drastike!

Diagrama 4

Tani dikush mund të argumentojë, se e gjithë kjo është një veçanti e BE-së dhe shteteve të anëtare të tij ndaj edhe nuk duhet të ketë asnjë lloj ndikimi në përpjekjet tona në kuadër të EDC-së.  Por besoj që është e qartë, që pikërisht kjo – duke u nisur nga fakti që në rastin e BE-së bëhet fjalë për 25 sistme politike demokratike – është problematikja në këtë mes. Por këtu shtohet edhe një aspekt tjetër.

Pikërisht fakti, që BE-ja ndikon në të njëjtën mënyrë masive politikën e jo vetëm shteteve të veta anëtare por edhe të të gjitha atyre vendeve – edhe pse në një mënyrë të ndryshme – që kërkojnë të bëhen anëtarë të tij, madje këta të fundit edhe më fuqishëm. Kërkesat e bazuara në kriteret e Kopenhagenit të vendosura nga BE-ja në vitin 1993, kërkesa këto drejtuar vendeve kandidate, janë sa voluminoze aq edhe të detajuara, dhe në fund të të gjitha këtyre kërkesave rezultantja është një ndërrim sistemi me shumë efekte dhe pasoja, por edhe në këtë rast qytetari/ja zor se mund të ndikojë vërtetë në rrjedhën dhe rezultatin e bisedimeve mes qeverisë së tij/saj dhe BE-së; mundësitë e bashkëpërcaktimit kufizohen në „po“-në ose „jo“-në e një referendumi për anëtarësimin -  kështu e përcakton qeveria.

Pasoja për qytetarët dhe qytetaret

Pra konkluzioni i përkohshëm është, që ekzistenca e BE-së, sado konsekuente, e dobishme dhe e vlefshme – deri edhe e domosdoshme - të jetë ajo për shumë arsye, kufizon në një masë shumë të madhe mundësitë e qytetarëve të shteteve anëtare dhe të shteteve potencialisht kandidate për anëtarësim për të ndikuar në politikë. Kjo do të thotë, që mekanizmi bazë i sistemeve demokratike – fakti që populli merr pjesë në hartimin dhe përpunimin e rregullave të detyrueshme për të nëpërmjet zgjedhjeve dhe instrumenteve të tjera – vlen vetëm në një masë tejet të kufizuar.

Dhe tani përfytyroni një qytetare, që ka marrë pjesë në njërën nga aktivitetet tona mbi edukimin e  demokracisë dhe së cilës ne i kemi mësuar, që duhet të bashkëveprojë si dhe i kemi bërë të qarta mundësistë e shumëllojshme të bashkëveprimit brenda për brenda htetit kombëtar. Çfarë do të thotrë ajo, nëse

• si qytetare e BE-së konstaton, që qeveria që ajo zgjedh, mund të vendosë në fakt vetëm për një pjesë shumë të vogël të fushave, që janë të rëndësishme për të dhe jetën e sajtë përditshme, ose

• nëse ajo si qytetare  e një vendi kandidat për në BE përjeton se si sistemi politik dhe shoqëria ndryshohen me  rrënjë vetëm në mënyrë revolucionare, s’ka rëndësi nëse do apo jo ajo?

Ekziston rreziku që ajo të zhgënjehet, sepse ne nuk e kemi përgatitur atë për këtë realitet; përkundrazi në aktivitetet tona të EDC ne kemi paraqitur një pamje, që i përket tashmë prej kohësh të shkuarës. Madje disa do të jenë aq të zhgënjyer sa, të nënshtruar, nuk do të duan të kenë të bëjnë më me politikën.

Gërryerja e shtetit kombëtar nga globalizimi

Por këto ndryshime nuk janë gjithçka në kontekstin e integrimit evropian. Këtu shtohen edhe dy të tjera, të cilat e rëndojnë situatën edhe më shumë. Së pari përmendim fenomenin e globalizimit.

Diagrama 5

Për kontekstin tonë janë të rëndësishme para së gjithash dy pasoja të globalizimit (Diagrama 5). E para qëndron në faktin që, përmes globalizimit të ekonomisë,  sistemi kombëtar politik humbet masivisht ndikimin mbi ekonominë, pasi ligjet e tij kombëtare nuk vlejnë në kuadrin jashtështetëror dhe global, në të cilin lëvizin bashkimet e sipërmarrjeve të mëdha ekonomike.

Së dyti ekonomia globale është duke marrë gjithnjë e më shumë vendime të rëndësishme për qytetarët, pa u kontrolluar nga politika, vendime këto, të cilat për nga efekti i tyre vendimtar në jetën e individit janë të ngjashme me vendimet e detyrueshme të politikës.

Pasojat për qytetarët/et

Çfarë bën qytetari kur ai konstaton, që zhvillimi i ekonomisë së globalizuar ndikon në mënyrë dramatike jetën e tij dhe se qeveria e zgjedhur prej tij nuk mund të bëjë asgjë kundër kësaj – e ku është pjesëmarrja e tij?; ku janë rregullat demokratike, që ai ka njohur në kuadër të edukimit politik?

Qytetari, në pjesën më të madhe, është i vetëdijshëm për këtë situatë vetëm në një masë shumë të kufizuar. Kjo është e lidhur ngushtë më një ndryshim tjetër, me një efekt tejet të madh, i cili në gjykimin tim nuk njihet (ende) mjaftueshëm në të gjitha efektet e tij në fushën e edukimit të demokracisë: fjala është për të ashtuquajturin medializim.

Medializimi mbulon realitetin kompleks

Për çfarë bëhet fjalë këtu? Edhe këtu, sikurse në rastin e globalizimit, bëhet fjalë për një fenomesh shumështresor. Unë sërish do të përqendrohem në dy aspekte qendrore.  Medializimi do të thotë së pari, që mediat përcaktojnë jetën tonë shumë më tepër se më parë. Ne nuk njohim më realitetin e vërtetë (politik) por vetëm atë që përçohet nga mediat. Kjo bëhet edhe më fatale kur – dhe ky është aspekti i dytë – mediat në raportet e tyre politike u binden vetëm ligjeve të tyre. Duke qenë se lajmet kanë nevojë për pamje, dhe nëse mundet duhet të jenë zbavitëse pra joi  shumë të gjata dhe komplekse, pasi pikërisht duhet që të „shiten“ ato shkojnë në drejtimin e kundërt me politikën reale. Ndërkohë që politika reale bëhet gjithnjë e më e komplikuar dhe me proceset e veta, gjithnjë e më e vështirë, mediat mundohen të japin lajme sa më të thjeshta, zbavitëse, të personalizuara etj.

Pasojat për qytetaret/ët

Kjo çon në tendencën drejt një situate, sikurse e bën të qartë edhe diagrama, në të cilën qytetarëve u sugjerohet që politika kombëtare dhe persona të eksponuar individualisht, sikurse Kancelari Federal në Gjermani, janë me rëndësi vendimtare, mund të përcaktojnë politikën kombëtare, të zgjidhin problemet e tyre më urgjente, dhe më e rëndësishmja është, pjesëmarrja në të gjithë këtë – pra, në politikën kombëtare.

Me fjalë të tjera: problemi i tematizuar më sipër, pikërisht që qyutetari nuk është absolutisht i qartë në lidhje me efktet dhe zhvillimet e anëtarësimit në BE dhe të globalizimit, në këtë rast bëhet edhe më i mprehtë.

Diagrama 6

4. Implikime për edukimin e demokracisë dhe edukimin politik

Kaq në lidhje me ndryshimet, pra edhe me sfidat para të cilave gjendet EDC në fillim të shek. XXI. Dhe në këtë mënyrë kam mbërritur tashmë në pjesën e katërt dhe të fundit të artikullit tim, pra, në pyetjen, se cilat janë pasojat që rrjedhin nga e gjithë kjo.

Diagrama 7

Nga nënshtetasi te qytetari disa-nivelesh

Si pikë e parë duhet kuptuar që premisat nuk qëndrojnë më. Shtetasi ynë, i kuptuar si pjesëtar i një shteti kombëtar, i cili përcakton edhe kushtet e përgjithshme politike qendrore,  është shndërruar tashmë në një qytetar disa-nivelesh (diagrama 7). Qytetar disa-nivelesh do të thotë që rregullat e detyrueshme për jetën  e tij vijnë tanimë nga niveli global, të themi nga ekonomia e globalizuar, nga Bashkimi Evropian dhe shteti i tij kombëtar, por edhe nga njësia e tij rajonale dhe nga komuna, ku duhet thënë se pjesa e dy elementëve të parë rritet vazhdimisht.

Duke hedhur vështrimin te qytetari aktiv, për të cilin është propaganduar në kuadër të projektit EDC është e rëndësishme të kuptohet, që mundësitë për një angazhim të tillë dallojnë mes tyre në një masë të konsiderueshme nga njëri nivel në tjetrin.  Ndërsa ato në nivel komunal janë ende qartësisht të dallueshme – këtu bëhet fjalë për çështje të tilla si vendosja e një pike të depozitimit të plehrave apo çështje të tjera të ngjashme — ato që janë në nivelet e tjera më lart vijnë gjithnjë e duke u zvogëluar derisa në nivelin global priren për nga zeroja.

Koncept i ri i demokracisë

Detyra qendrore në kuadër të edukimit të demokracisë në vitet e ardhshme, jam krejtësisht i bindur që duhet të jetë, që krahas përpjekjeve ekzistuese të mundohemi të vendosim në mendjet e njerëzve edhe idenë e qytetarit disa-nivelesh. Të bëjmë që ata – përkundër tendencës së mediave për thjeshtëzim – të kuptojnë, së çfarë përcakton jetën e tyre dhe përse ndodh kështu. Sepse vetëm ai që kupton mund të mos ndihet më i pafuqishëm, të mos ketë më atë ndjesinë e të qenit i ekspozuar i vetëm dhe pa ndihmë ndaj forcave krejt të panjohura.

Dhe ai ose ajo do të kenë më pas edhe mundësinë të marrin pjesë në diskutimin se cila do të ishte forma e demokracisë në këto kushte të reja dhe krejtësisht të ndryshuara. Sepse pikërisht për këtë arsye, për një mënyrë të re të konceptimit të demokracisë, ne nuk po ia dalim dot!

Si të përçojmë idenë e qytetarisë-disanivelesh?

Edhe më urgjente është t’u përçojmë njerëzve idenë e këtij realiteti të ri disanivelesh. Por kjo për shkak të kompleksitetit të këtij realiteti është tejet e vështirë. Si mund të realizohet? Diskutimi i kësaj pyetjeje do të bënte të domosdoshëm një referat më vete. Për këtë arsye do të më duhet t’u referohem përvojave të mia personale.

Ajo, që është provuar si diçka e suksesshme është përqendrimi në një fushë, të themi në politikën e mjedisit, dhe në një rast konkret, i cili në rastin ideal do të prekte drejt për së drejti vetë nxënësit. Diskutojeni këtë rast dhe proceset e vendimmarrjes lidhur me të dhe lërini nxënësit të gjejnë vetë në mënyrë induktive, që – për të mbetur në shembullin e politikës së mjedisit – p.sh. në rastin e  Gjermanisë BE-ja me referencat e veta ligjore luan një rol qendror, por në aspektin e realizimit dhe zbatimit praktik marrin pjesë edhe nivelet e tjera, ai i shtetit kombëtar, i landit federal dhe i komunës. Perspektiva, që hapet në këtë kontekst është për t’u vënë re dhe lë pas një mbresë të përhershme.

Me këtë pjesë mbërrita në fundin e sqarimeve të mia, të cilat synonin të jepnin një skicë të sfidave për edukimin e demokracisë në fillim të shek. XXI. Duke u nisur nga fakti që ndodhemi në një kohë ndryshimesh rrënjësore, në atë të ripërcaktimit të demokracisë, këto sfida janë madhore. E megjithatë është diçka e domosdoshme dhe urgjente, por edhe një detyrë tepër joshëse dhe ngacmuese, të përballesh me to.

[shko te lista e përmbajtjes]

_________________________________________________

në internet

Portal i vogël për të drejtat e njeriut: www.ljudskaprava.com

Ingrid Halbritter M.A.

Organizata Iniciativa 21 nga Tuzla në Bosnje-Herzegovinë punon kryesisht në edukimin jashtëshkollor të të rinjve dhe në vitet 2003 dhe 2004 ka organizuar një seri seminaresh për adoleshentë mbi temën e të drejtave të njeriut. Pjesëmarrësit nuk mjaftoheshin vetëm me njohuri të reja, por kërkonin që t’i përcillnin ato më tej: ata prodhuan një film video, shkuan në shkolla të mesme dhe drejtuan workshop-e për bashkëmoshatarët e tyre, krijuan faqen e internetit përmendur më sipër, në mënyrë që t’u lehtësonin të rinjve të tjerë aksesin në temën e të drejtave të njeriut. Ky projekt i përbashkët u financua nga Komisioni Evropian.

Kjo faqe interneti në parim është një portal i vogël në një gjuhë, që mund t kuptohet në Bosnje-Hercegovinë, Kroaci, Serbi-Mal i Zi, Kosovë dhe Maqedoni duke u shndërruar kështu me siguri në diçka të rrallë në rajonin e Evropës. Ajo ka dy elemente kryesore: versionin online të librit „Kompas“ në gjuhën lokale (shih pjesën mbi  organizatën Independent) dhe një link-listë shumë voluminoze. Termat e link-listës janë më së shumti në gjuhën lokale, por vizituesi duhet të dijë gjithsesi edhe anglisht pasi shumica e faqeve të internetit dhe e dokumenteve, ku të çojnë linket, është në anglisht.

Linklista është renditur sipas institucoineve dhe temave (p.sh. „Persona me aftësi të kufizuar“, „Refugjatë dhe azilantë“, „Pakicat“, „Edukimi“ etj.). Joshës është vëllimi i tyre: këtu mund të gjesh vërtet gjithçka në një vend të vetëm. Pra kush di anglisht, kupton „serbokroatisht“ dhe kërkon dokumente ndërkombëtare mbi të drejtat e njeriut këtu me siguri do të gjejë një thesar.

[shko te lista e përmbajtjes]
_________________________________________________


impressum

Kjo rubrikë informative publikohet nga D@dalos Sarajevo dhe financohet nga  Ministria e Jashtme Federale në Berlin, Ministria Federale për Bashkëpunimin Ekonomik (BMZ) dhe Këshilli i Evropës.

Redaktore përgjegjëse: Ingrid Halbritter

Adresa: D@dalos Sarajevo
Aleja Lipa 57
71000 Sarajevo
Telefon: +387 33 715 600 (Buero Hrasno)
Telefon/Fax: +387 33 446 680 (Buero Vratnik)
Fax: +387 33 715 601
Cel. Ingrid Halbritter: +387 61 276 381
E-mail: Ingrid.Halbritter@dadalos.org

Artikuj apo sugjerime në lidhje me temën si dhe përgjigjet Tuaja jeni të lutur t’ia përcillni direkt Ingrid.Halbritter@dadalos.org

Lista e shpërndarjes me e-mail: Nëse dëshironi, që rubrika informative të mbërrijë te Ju çdo dy muaj, drejtohuni Ju lutem te  Ingrid.Halbritter@dadalos.org

Nëse e keni marrë automatikisht rubrikën informative dhe NUK e dëshironi më në të ardhmen, drejtohuni me një e-mail të shkurtër sërish në të njëjtën adresë.

[shko te lista e përmbajtjes]

[lart]