Megjithë kritikat e justifikuara kundrejt burokracive të tepruara, me shpenzime dhe shpesh apatike të organizatave ndërshtetërore sikurse është edhe UNESCO, të cilat përpijnë çdo vit qindra milionë euro të taksapaguesve, unë personalisht mbushem herë pas here me gëzim kur shoh, që komuniteti ndërkombëtar shtetëror jep fonde dhe angazhon forca politike, në mënyrë që të punojmë bashkarisht për një botë më të mirë! Për këtë arsye ia vlen të hedhim një vështrim në organizatën më të madhe ndërkombëtare në sektorët e edukimit, shkencës dhe kulturës.

Ju uroj një fillim të mbarë pas pushimeve verore dhe shpresoj, që në këtë rubrikë të re informative të gjeni ngacmime të mëtejshme për punën Tuaj.

Përshëndetje miqësore

E Juaja Ingrid Halbritter

PËRMBAJTJA

Ju prezantojmë: UNESCO
UNESCO është organizata më e rëndësishme në fushat e edukimit, shkencës dhe kulturës. Asaj i është ngarkuar koordinimi i Dekadës së Kombeve të Bashkuara „Edukim për zhvillim të qëndrueshëm“ 2005–2014.

Për shembull … Dekada e OKB-së „Edukim për zhvillim të qëndrueshëm“ 2005-2014
Dekada më e re e Kombeve të Bashkuara ka nisur në fillim të vitit 2005. Në lidhje me rrethanat, qëllimet dhe realizimin e tyre duke marrë shembullin e Gjermanisë na flet Alexander Leicht nga Komisioni Gjerman i UNESCO-s.

në internet: Libri metodik online në lidhje me Edukimin për Zhvillim të Qëndrueshëm në serverin e edukimit D@dalos http://www.dadalos.org/
D@dalos ka zhvilluar si një kontribut të parë për dekadën e Kombeve të Bashkuara një libër metodik online, i cili u jep mësuesve dhe multiplikatorëve informacione dytësore si dhe ofron shembuj praktikë, se si gjithsecili prej nesh mund të kontribuojë në një zhvillim të qëndrueshëm.

impressum

_________________________________________________


Ju prezantojmë:

UNESCO – Organizata e Kombeve të Bashkuara për Edukim, Shkencë dhe Kulturë (http://www.unesco.org/)

Ingrid Halbritter

UNESCO është organizata më e madhe ndërqeveritare e cila është e angazhuar në nivel ndërkombëtar në sektorët e edukimit, shkencës dhe kulturës. Ajo është një organizatë e veçantë, që i përket familjes së madhe të Kombeve të Bashkuara. „Ndërqeveritare“ do të thotë: ajo është krijuar me iniciativën e shteteve dhe shtetet janë anëtarët e saj. UNESCO ka sot 191 shtete anëtare, të cilat ndajnë edhe shpenzimet mes tyre. Buxheti i zakonshëm për vitet 2004 dhe 2005 arrin te diçka më shumë se 600 milionë dollarë. Selia e saj qendrore është në Paris dhe në të gjithë botën kjo organizatë ka mbi 50 zyra të vetat dhe, natyrisht, projekte të panumërta.

Një vështrim i përgjithshëm dhe i plotë rreth kësaj organizate gjigante do të ishte i pamundur në këtë kontekst. Por do të doja t’ Ju udhëhiqja drejt UNESCO-s, t’Ju hapja paksa derën duke mundësuar kështu të hidhni një vështrim dhe ndoshta të hyni në një botë, që – edhe pse e huaj dhe e largët ndan me ne të njëjtat qëllime dhe vlera bazë dhe që me siguri mund të jetë e dobishme nga pikëpamja praktike për punën tonë, edukimin demokratik. UNESCO është e pranishme në Evropën Juglindore, megjithëse jo në masën e dëshiruar. Pra më poshtë do të doja t’Ju shpjegoja shkurtimisht, çfarë përfaqëson UNESCO, si dhe t’Ju tregoj me anë shembujsh konkretë, se në cilat fusha vepron dhe si punon kjo organizatë e si mund të kontaktoni me UNESCO-n.

UNESCO – një organizatë e veçantë e Kombeve të Bashkuara

Në dallim nga organet e veçanta të Kombeve të Bashkuara (p.sh. UNICEF und UNHCR) UNESCO është një organizatë e veçantë  me një profil juridik dhe me një buxhet të vetin. Por mes saj dhe kombeve të Bashkuara ka një lidhje kontraktore.

Historia e UNESCO-s filloi që gjatë Luftës së Dytë Botërore në vitin 1942 kur Ministrat e Arsimit te  Aleatëve u takuan me njëri-tjetrin dhe shkëmbyen mendime në lidhje me mënyrën se si do të mund të rindërtoheshin sistemet e edukimit të vendeve të tyre pas mbarimit të luftës. Në nëntor të vitit 1942, pra, pak pas mbarimit të luftës, 37 vende morën vendimin e krijimit të UNESCO-s. Kjo organizatë e re do të duhej të kontribuonte para së gjithash në nxitjen e kulturës së paqes. Kohë pas kohe shtoheshin anëtarë të rinj. Sot numri i anëtarëve është 191, dhe këta janë të gjithë anëtarë të Kombeve të Bashkuara.

Veçoria e kësaj organizate është struktura e saj demokratike: të gjitha shtetet anëtare kanë të ashtuquajturat Komisione Kombëtare. Përfaqësuesit e tyre mblidhen çdo dy vjet në Paris në Asamblenë e Përgjithshme, ku merren edhe vendimet më të rëndsishme sipas parimit „një vend – një votë“.

Ju mund të gjeni në Internet në adresën http://erc.unesco.org/cp/nclist_portal.asp?language=E informacionet e plota të kontaktit me të gjitha Komisionet Kombëtare. Zakonisht ato kanë zyrat, personelin, buxhetin dhe realizojnë projekte në vendet e tyre. Me siguri që do t'ia vlente, nëse do të informoheshit rreth këtyre aktiviteteve në vendin Tuaj ose, të paktën, nëse do të vizitonit faqen e internetit, adresën e së cilës e gjeni gjithashtu në informacionet e kontaktit.

Çfarë dëshiron të arrijë UNESCO?

Në Preambulën e Kushtetutës së saj thuhet: „Meqenëse luftrat lindin në shpirtrat e njerëzve, është pikërisht në shpirtrat e njerëzve, ku duhet ankoruar paqja." Ndërsa neni 1 i Kushtetutës thotë: "Qëllimi i UNESCO-s është, që përmes nxitjes së bashkëpunimit mes popujve në fushën e edukimit, shkencës dhe kulturës të kontribuojë në ruajtjen e paqes dhe të sigurisë, me qëllim përforcimin në mbarë botën të respektit ndaj ligjit dhe drejtësisë, të drejtave të njeriut dhe lirive bazë, që u janë konfirmuar të gjithë popujve të botës pa dallim race, gjinie, gjuhe apo besimi fetar nga Karta e Kombeve të Bashkuara." Qëllimi i saj, pra, është krijimi i besimit përmes bashkëpunimit paqësor.

Sektorët e detyrave

Ka gjithsej katër sektorë të mëdhenj, ku UNESCO është aktive: edukimi, shkenca, kultura si dhe komunikimi dhe informacioni.

Në sektorin e kulturës p.sh. mbrohen, ruhen apo rindërtohen objekte natyrore apo ndërtesa me vlera. Kështu UNESCO kontribuoi në rindërtimin e urës së vjetër në Mostar. Në internet mund të gjeni një listë të plotë të së ashtuquajturës trashëgimi kulturore botërore: http://whc.unesco.org/en/list/. Këtu përshkruhet shkurtimisht secili prej monumenteve, gjithsesi vetëm në gjuhët e UNESCO-s, anglisht, frëngjisht dhe spanjisht. Për këtë arsye faqja zyrtare, e cila ofron një sasi të paimagjinueshme informacionesh, për fat të keq është e shfrytëzueshme vetëm nga një pakicë njerëzish në të 191 shtetet anëtare.

Në sektorin e shkencave të natyrës UNESCO angazhohet p.sh. për një shfrytëzim efikas të burimeve më të rëndësishme natyrore për njeriun: Uji i pijshëm! Në Link-un http://www.unesco.org/water/ do të gjeni një portal më vete në lidhje me temën UJI, për fat të keq sërish vetëm në gjuhët e sipërpërmendura. Por Komisioni i vendit Tuaj mund të ketë ndoshta informacione në gjuhën Tuaj amtare.

Shkencat sociale janë një fushë tjetër e rëndësishme. Këtu bëhet fjalë për çështjen: Si mund të ndryshohet diçka në shoqëritë tona, në mënyrë që idealet dhe objektivat tona të idealizuara të tregojnë ndryshime apo përmirësime konkrete? Detyrat formulohen në një faqe interneti më vete shkurt dhe në mënyrë të pëmbledhur:
- të përcaktojë se çfarë duhet të jetë etike (Etika dhe të drejtat e njeriut);
- të paraprijë se çfarë mund të jetë (filozofi);
- të vëzhgojë çfarë është (studime empikrike të shkencave sociale).

Sektori i katërt - komunikimi dhe informacioni - kujdeset në rradhë të parë për faktin, që - me ndihmën e masmediave dhe të mediave të reja sikurse është interneti - të mund të shfrytëzohen më mirë informacione nga e gjithë bota. Krijimi i mundësisë për shfrytëzimin e kompjuterave dhe të internetit në institucionet arsimore do të ishte një projekt tipik në këtë sektor. Më poshtë shihni Link-un, që Ju çon në faqen përkatëse të internetit: http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=1657&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html

Edukimi - detyra më e rëndësishme!

Edukimi është sektori më i rëndësishëm i UNESCO-s. Pjesa më e madhe e buxhetit jepet për programe, që mbështesin dhe nxisin në mënyrë të shumëllojshme edukimin.

Nëse dëshironi të dini, se cilin koncept edukimi kanë në bazë tyre programet e UNESCO-s, Ju rekomandoj serverin tonë të edukimit http://www.dadalos.org/. Këtu ne kemi përmbledhur konceptin e të mësuarit gjatë gjithë jetës, i cili mbështetet në katër kolona: 'Të mësojmë sesi të përftojmë dije', 'Të mësojmë të veprojmë', 'Të mësojmë të bashkëjetojmë', 'Të mësojmë për jetën'. Nëse Ju do të vizitoni librin tonë mësimor online mbi didaktikën politike, që në faqen hyrëse do të shihni link-un „Edukimi“. Atje ne prezantojmë në mënyrë të hollësishme konceptin e edukimit, i cili bazohet në të ashtuquajturin  „Raporti i Delors“ me titull „aftësia për të mësuar, pasuria jonë e fshehur“, i cili është ngarkuar për t'u punuar dhe përbën një dokument të rëndësishëm reference.

Në librin tonë mësimor online „Pedagogjia e paqes“ do të gjeni edhe një fragment tjetër në lidhje me të njëjtën temë, por të përqendruar në kolonën „Të mësojmë për të bashkëjetuar“. Në këtë fragment Ju mund të shkoni edhe nëpërmjet faqes hyrëse dhe të shkoni më pas te Link-u „UNESCO“. Sikurse e dini, të gjitha materialet në këtë server edukimi janë të përkthyera në gjuhët e Evropës Juglindore.

Edukimi për një kulturë paqeje

Serveri i edukimit D@dalos http://www.dadalos.org/ është mbështetur financiarisht në mënyrë të gjerë dhe për shumë vite me rradhë duke përfaqësuar kështu një shembull, se çfarë bën konkretisht kjo organizatë në Evropën Juglindore. Me materialet mbi edukimin demokratik dhe edukimin  e paqes, që vihen në dispozicion në këtë server, nxitet edukimi për një kulturë të paqes.

Koncepti dhe termi „Kulturë paqeje“ u formulua fillimisht në vitin 1989 gjatë një kongresi ndërkombtar mbi temën „Paqe në shpirtin e njerëzve“ në Cote d´Ivoire (Bregun e Fildishtë). Kongresi atëherë rekomandoi, që UNESCO të zhvillonte konceptin e një kulture paqeje, i cili të mbështetej në vlera universale si dinjiteti njerëzor, liria, drejtësia, solidariteti, toleranca, të drejtat e njeriut dhe barazia ginore.

Në vitin 1998 Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara shpalli „Dekadën Ndërkombëtare për një kulturë paqeje dhe jetë pa dhunë për fëmijët e kësaj bote 2001-2010“ si dhe miratoi një vit më vonë një deklaratë të përbashkët dhe një plan veprimi. UNESCO u ngarkua të ishte „lead agency“, pra, organizata udhëheqëse dhe koordinuese në nivel ndërkombëtar. Në këtë faqe interneti do të gjeni informacione rreth Dekadës: http://portal.unesco.org/education/en/ev.php-URL_ID=24073&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html

Kombet e Bashkuara e përkufizojnë kulturën e paqes si një strukturë vlerash, pozicionesh dhe mënyrash sjelljeje, që refuzojnë dhunën dhe synojnë parandalimin e dhunës, duke i trajtuar që në rrënjë arsyet e dhunës si dhe duke i zgjidhur problemet përmes dialogut dhe mirëkuptimit. Programi i bën apel gjithësecilit të marrë përsipër përgjegjësitë në këtë kontekst.

Plani i veprimit përbëhet nga tetë fusha, në të cilat duhet të merren masa konkrete. Këtu bëjnë pjesë p.sh. barazia e të drejtave mes burrave dhe grave dhe zhvillimi i qëndrueshëm, por edhe nxitja e pjesëmarrjes demokratike. Ky është qëllimi i mbivendosur dhe më i rëndësishmi i fushës, ku ne zhvillojmë aktivitetin tonë, pikërisht i edukimit të demokracisë. Në këtë kontëkst me gjithçka, që ne bëjmë, kontribuojmë në dekadën e OKB-së, por para së gjithash në kulturën e paqes.

Edukim për të gjithë!

Në verën e vitit 2004 UNESCO financoi blerjen e një autobuzi shkolle për një komunë të vogël rurale në Bosnjen lindore. Shumë fëmijë në këtë vend nuk e përballonin dot biletën mujore të autobuzit publik deri në shkollën, që ndoshej rreth 25 km larg. Veçanërisht vajzat duhej të rrinin në shtëpi pas klasës së katërt. Ky është një shembull praktik për të treguar sesi UNESCO ofron mbështetjen e saj me programin „Edukim për të gjithë“.

„Edukimi për të gjithë“ është një prej programeve më të rëndësishme të UNESCO-s. Ai kontribuon në këtë mënyrë në të ashtuquajturit objektiva të mijëvjeçarit, arritja e të cilëve në vitin 2015 është marrë përsipër nga të gjitha 191 shtetet anëtare. Njëri nga këto objektiva është, që deri në vitin 2015 të gjithë fëmijët e kësaj bote të kenë mundësinë e të paktën arsimit fillor. Ata, që interesohen për objektivat e mijëvjeçarit, mund të gjejnë informacione në këtë faqe disagjuhëshe interneti: http://www.un.org/millenniumgoals/

„Edukimi për të gjithë“ është, natyrisht, një projekt shumë ambicioz, veçanërisht kur mendohet, se 115 milionë fëmijë sot nuk kanë mundësi të shkojnë në shkollë. Edhe më i tmerrshëm tingëllon numri prej 862 milionë njerëzve, që sot nuk dinë të shkruajnë dhe të lexojnë. Për fushën tonë të veprimtarisë - edukimin e demokracisë -  „edukimi për të gjithë“ është natyrisht një problem qendror, pasi kush nuk di të shkruajë dhe lexojë, zor se mund të marrë pjesë në formimin e vullnetit politik dhe bëhet shumë lehtë viktimë e manipulimit.

Si mund të bashkëpunoni me UNESCO-n?

një shembull është dhënia e bursave për projekte kërkimore. Këtu mund të gjeni të gjitha informacionet për procedurat e aplikimit, i cili duhet të realizohet përmes Komisionit Tuaj kombëtar: http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=7972&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html

Me qëllim që Ju të mund t'u jepni një kontekst të përshtatshëm dhe një motiv konkret projekteve Tuaja të edukimit mund të shfrytëzoni p.sh. ditët e shpallura nga Kombet e Bashkuara si „Ditë Ndërkombëtare“. 8 Marsi është tashmë i njohur për Ju: Festa Ndërkombëtare e Gruas. Meqë ra fjala, kjo ditë është futur si e tillë në vitin 1909 nga Partia Socialiste në Amerikë - atëherë gjithsesi festohej më 28 shkurt. Më pak e njohur është të themi dita Ndërkombëtare për Viktimat e Torturave më 26 qershor. Një listë me të gjitha ditët ndërkombëtare në kuadër të ofertës online të UNESCO-s do të gjeni në faqen e mëposhtme: http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=7588&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html. Çdo Ditë Ju çon më tej në informacione dytësore, njoftime shtypi ose faqe të veçanta interneti.

Për punën Tuaj do të mund të ishin të rëndësishme shkollat e ashtuquajtura të asociuara të UNESCO-s, të cilat ndodhen në pothuaj çdo vend, pra edhe në vendin Tuaj. UNESCO ka një rrjet prej 7662 shkollash në 175 vende, të cilat cilësohen ndryshe edhe si shkollat-projekt të UNESCO-s. Këto shkolla angazhohen me projekte konkrete, veçanërisht me realizimin e qëllimeve, që UNESCO i ka vënë vetes, dhe zakonisht janë të hapura për bashkëpunimin me organizata joqeveritare. Në çdo vend ka një koordinator, që ndjek ecurinë e shkollave, fton personat e kontaktit të këtyre shkollave në konferenca dhe shërben si qendër koordinimi mes UNESCO-s dhe jetës së përditshme të shkollave. Në faqen e mëposhtme do të gjeni një listë me të gjithë koordinatorët në vende të veçanta: http://portal.unesco.org/education/en/ev.php-URL_ID=14706&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html. Nëse do të kishit interes për punën e UNESCO-s, me siguri që do t'ia vlente një kontakt me ta.

Në internet do të gjeni – sikurse thamë – për fat të keq vetëm informacione në gjuhën angleze, franceze ose spanjolle. Se çfarë bën saktësisht UNESCO në vendin Tuaj, këtë mund t'Jua thotë më mirë Komisioni KOmbëtar në vendin Tuaj.

[shko te lista e përmbajtjes]
_________________________________________________

Për shembull ...

Të mësojmë qëndrueshëm – Dekada e OKB-së „Edukim për zhvillim të qëndrueshëm 2005-2014“

Alexander Leicht

Një inciativë ndërkombëtare për edukimin

Ne të gjithë e dimë: modeli i shoqërisë industriale në formën e tij të tanishme nuk mund të ketë të ardhme. Ne konsumojmë burimet tona të natyrshme jetësore pa menduar fare se kështu rrezikohet seriozisht jeta e brezave të ardhshëm. Përveç kësaj shanset për një jetë të denjë njerëzore në botën e sotme janë shpërndarë në mënyrë shumë të padrejtë. Ne të gjithë e dimë këtë të paktën që nga Konferenca Botërore për mjedisin dhe Zhvilimin e vitit 1992 në Rio de Janeiro (http://www.un.org/geninfo/bp/enviro.html). - Por ne nuk e kemi parasysh këtë në veprimet tona. Ndaj ajo, që na nevojitet neve, është një ndryshim gjithëpërfshirës i ndërgjegjes - përmes edukimit. Kjo është ideja bazë e Dekadës Botërore „Edukim për zhvillim të qëndrueshëm“, e cila ka filluar këtë vit dhe do të zgjasë deri në vitin 2014. Shtetet anëtare të Kombeve të Bashkuara kanë marrë përsipër detyyrimet e tyre në kuadër të Dekadës Botërore përmes Rezolutës së Dhjetorit 2002 dhe iu lutën UNESCO-s - Organizatës Botërore për Edukim, Kulturë dhe Shkencë - të marrë përsipër koordinimin ndërkombëtar.

Dekada e OKB-së „Edukim për zhillim të qëndrueshëm“ u propozua nga Samiti për zhvillim të qëndrueshëm në Johannesburg (http://www.johannesburgsummit.org/). Kur përfaqësues të qeverive dhe shoqërisë civile u takuan në atë samit në vitin 2002, pra, 10 vjet pas Konferencës së rëndësishme të Rio-s, ata ishin të një mendjeje në një pikë qendrore: nëse ne duam të bëjmë hapa përpara në një shoqërie botërore të drejtë dhe të aftë për të ekzistuar, atëherë duhet që edukimi të luajë një rol shumë më të fuqishëm se deri tani në kontekstin e qëndrueshmërisë.

Edukim për zhvillim të qëndrueshëm

Dekada e OKB-së synon, që në dhjetë vitet e ardhshme të arrijë, që qeveritë, institucionet arsimore, organizatat joqeveritare, ekonomia private dhe çdo individ të integrojnë idenë e zhvillimit të qëndrueshëm në të gjitha fushat e sistemit edukativ. Rëndësia e zhvillimit të qëndrueshëm është dhënë më së miri në përkufizimin e të ashtuquajturit Komisioni Brundtland: „Zhvillim i qëndrueshëm është ai zhvillim, që plotëson nevojat e së tashmes, pa vënë në rrezik mundësitë e brezave të ardhshëm për të plotësuar nevojat e tyre.“ Për këtë duhen sjellë në harmoni tre dimensionet e zhvillimit: ekonomia, shoqëria dhe mjedisi. Pra zhvillmi ekonomik i një shoqërie nuk duhet të deklarohet si qëllimi i vetëm. Kjo do të kishte pastaj kostot e veta në burimet natyrore apo në drejtësinë shoqërore.

Pra, çfarë do të thotë Edukim për zhvillim të qëndrueshëm? Nëse njerëzit edukohen në kuptimin e qëndrueshmërisë, ata duhet të mësojnë kompetenca, të cilat u mundësojnë atyre, të organizojnë të ardhmen e tyre në mënyrë aktive dhe të përgjegjshme. Këtë shkenca e edukimit e cilëson si përftim të kompetencës së organizimit. Këtu bëjnë pjesë: Të menduarit paraprirës dhe në perspektivë; dije të gjalla, komplekse dhe ndërdisiplinore; të vepruar i pavarur; pjesëmarrje në proceset e vendimmarrjes shoqërore. Pra në edukimin për zhvillim të qëndrueshëm nuk është fjala thjesht për ndjeshmëri ndaj mjedisit, sikurse supozohet shpeshherë. Përkundrazi, këtu bëhet fjalë më shumë që njerëzit në tërësi të aftësohen për veprime, të cilat orientohen për nga ideali i një zhvillimi të qëndrueshëm.

Ky koncept edukimi duhet të gjejë zbatim në kopshtet e fëmijëve, shkolla, formimin profesional, universitete, institute kërkimore, institucione kërkimore jashtëshkollore si dhe në të mësuarit joformal jashtë institucioneve të edukimit. Edukimi për zhvillim të qëndrueshëm duhet të realizohet përmes projektit ndërkombëtar të Dekadës së OKB-së si dhe të shndërrohet në një koncept integrues edukimi, me të cilin të mund të identifikohen të gjtihë ata aktorë, që problemet e qëndrueshmërisë deri tani i kanë trajtuar në mënyrë të shkëputur. Kjo ka të bëjë me edukimin për çështje të mjedisit, edukimin në lidhje me politikat për zhvillim apo edhe edukimin për çështje të konsumatorit. Nëse këto fraksione do të lidheshin më ngushtë me njëri-tjetrin, kjo do të çonte edhe në një rritje të rëndësisë politike të edukimit për zhvillim të qëndrueshëm. Në këtë kontekst edhe Dekada e OKB-së mund të kontribuojë që në edukimin për zhvillim të qëndrueshëm të marrin pjesë tema dhe aktorë, të cilët deri tani kanë luajtur gabimisht një rol dytësor. Kështu, p.sh., bëhet gjithnjë e më e qartë, që sektori i përkujdesit në raste katastrofash si dhe ai i kërkimeve shkencore të rreziqeve janë me rëndësi esenciale për edukimin për zhvillim të qëndrueshëm. Diçka e ngjashme mund të thuhet edhe për mbrojtjen e shumëllojshmërisë kulturore, e cila po kërcënohet nga liberalizimi i tregjeve botërore.

Si realizohet Dekada e OKB-së? Gjermania si shembull praktik

Edukimi për zhvillim të qëndrueshëm ka shënuar në Gjermani një traditë të gjallë. Krahas kësaj, ne në Gjermani jemi aktualisht në gjendjen fatlume, ku Dekada e OKB-së „Edukim për zhvillim të qëndrueshëm“ gëzon një mbështetje të gjerë të politikës. Në datën 1 korrik 2004 të gjitha partitë e Bundestag-ut Gjerman i kanë kërkuar Qeverisë Federale njëzëri të mbështesë Dekadën e OKB-së si dhe të përpunojë një plan veprimi në lidhje me të. Sipas vendimit të Bundestag-ut Komisioni Gjerman i UNESCO-s duhej të merrte përsipër një funksion koordinues në realizimin e Dekadës në Gjermani.

Edukimi për zhvillim të qëndrueshëm nuk mund të urdhërohet  ‚nga lart’. Sikurse bëhet e qartë në slloganin e mirënjohur ‚mendo globalisht – vepro lokalisht’ decentralizimi është pothuaj njëri nga parimet bazë të qëndrueshmërisë. Vetëm me pjesëmarrjen e sa më shumë aktorëve të ndryshëm bëhet i mundur realizimi i plotkuptimtë i Dekadës së OKB-së. Ndaj Komisioni Gjerman i UNESCO-s ka krijuar me ndihmën dhe mbështetjen e Ministrisë Federale për Arsim dhe Kërkime Shkencore një strukturë organizative, e cila duhet të bashkojë në mënyrë efikase sa më shumë aktorë, të mbledhë sa më shumë profesionalizëm dhe të gjenerojë efekt publik.

Komiteti Qendror Drejtues për Dekadën e OKB-së në Gjermani është Komiteti Kombëtar i thirrur nga Komisioni Gjerman i UNESCO-s. Ky komitet mbledh tridhjetë ekspert dhe institucione dhe synon të përfaqësojë të gjithë spektrin e qëndrueshmërisë: Anëtarë janë Ministritë Federale si p.sh. ajo e Edukimit, e Zhvillimit dhe e Mjedisit, përfaësues të Parlamentit, të Landeve Federale, të organizatave joqeveritare, si dhe të mediave dhe të ekonomisë private. Kjo përbërje e gjerë garanton, që veprimet programuese dhe organizative për realizimin e Dekadës të mbështeten në konsensin më të gjerë të mundshëm. Kryetar i Komitetit është ekspertii mirnjohur gjerman për edukimin dhe zhvillimin e qëndrueshëm, Shkencëtari për çështje të edukimit Gerhard de Haan nga Freie Universität Berlin. Për ta zgjeruar edhe më tej rrethin e aktorëve pjesëmarrës Komiteti Kombëtar ka thirrur një tryezë të rrumbullakët mbi Dekadën e OKB-së duke bashkuar atje 100 iniciativa të tjera.

Çfarë duam të arrijmë gjatë kësaj Dekade? Kësaj pyetjeje i jep përgjigje „Plani Kombëtar i Veprimit për Gjermaninë në lidhje me Dekadën e OKB-së ‚Edukim për zhvillim të qëndrueshëm’“, të cilin e kanë hartuar Komiteti Kombëtar dhe Tryeza e Rrumbullakët. Ai iu prezantua një publiku të gjerë në janar të vitit 2005. Plani i Veprimit përcakton katër objektiva, për nga duhet të orientohen aktivitetet e Dekadës në Gjermani: 1. Zhvillimi i mëtejshëm dhe grupimi i aktiviteteve si dhe transferim i praktikës pozitive në dimension horizontal; 2. Krijimi i rrjetit të aktorëve në fushën e edukimit për zhvillim të qëndrueshëm; 3. Përmirësimi i perceptimit publik të Edukimit për zhvillim të qëndrueshëm; 4. Përforcimi i bshkëpunimeve në nivel ndërkombëtar. (Plani i Veprimit mund të shihet në gjuhën angleze në adresën http://www.dekade.org/).

Këto qëllime, sikurse ndodh shpesh në rastet e dokumentave të miratuara me konsensus, janë ende shumë të përgjithshme. Në mënyrë që aktorët pjesëmarrës të nxiten drejt masave sa më konkrete të mundshme, ky dokument politik plotësohet nga i ashtuquajturi Katalog Masash. Katalogu i masave përmban një listë, në të cilën pasqyrohet kontributi, që mund të japë një aktor i caktuar në një periudhë të caktuar për të realizuar njërin prej qëllimeve. Ai përcakton indikatorët duke mundësuar kështu një vlerësim të progresit. Katalogu i masave duhet plotësuar më tej gjatë gjithë Dekadës. Momentalisht ai përmban më shumë se 60 masa tejet konkrete, të cilat duhet të kontribuojnë në ndryshimin e kursit të sistemit të edukimit në drejtim të qëndrueshmërisë.

Për shembull: Ministria e Edukimit planifikon, që brenda vitit të ardhshëm të ngrihet një portal qendror interneti në lidhje me Edukimin për Zhvillim të Qëndrueshëm. Zyra Qendrore për Edukimin Politik synon të prezantojë Qëndrueshmërinë në ofertat e veta si temë të tërthortë. Programi Transfer 21 kërkon që brenda tre viteve të ardhshme të verë në dispozicion materiale speciale mësimore mbi Edukimin për Zhvillim të Qëndrueshëm si dhe masat përkatëse kualifikuese për mesuesit në 10% të te gjitha shkollave gjermane. Landet Federale përpunojnë një Curriculum model për edukimin në kuptimin e politikave për zhvillim nëpër shkolla.

Krahas këtij niveli të edukimit politik Dekada e OKB-së në Gjermani është edhe në një mënyrë tjetër aktive. Projekte të veçanta, përmes të cilave realizohet në vend në mënyrë inovative Edukimi për zhvillim të qëndrueshëm, kanë mundësinë të njihen dhe vlerësohen pranë Komitetit Kombëtar si Projekt Zyrtar Gjerman i Dekadës së OKB-së. Për dy vjet projektet mund të përdorin logon e Dekadës dhe të prezantohen si shembull i mirë praktik në opinionin publik. Kjo kontribuon në perceptimin e gjerë viziv të Dekadës në Gjermani. Deri më tani janë  dalluar si të tilla rreth 100 projekte.

Për shembull: Në projektin shkollor „Chat me botën“ adoleshentë në gjermani këmbejnë mendime me adoleshentë të vendeve të jugut në lidhje me tema, që kanë të bëjnë me mjedisin dhe politikat për zhvillim. „Java e Aksionit Transfair“ të Qendrave Tregtare Karstadt nxisin produkte të trgtuara në mënyrë të ndershme. Në Landin Federal Baden-Württemberg arsimohen „Kujdestarë nxënësish për mbrojtjen e natyrës dhe mjëdisit“, të cilët u sqarojnë bashkëmoshatarëve të tyre çështje shfrytëzimit të qëndrueshëm të energjisë. Ekspozita „Re-Art One“ tregon se si bëhet art me materiale të ricikluara. Veç këtyre rreth 100 projektev afatgjata këtë vit janë zhvilluar aktivitete të shumta si p.sh. konferenca mbi Dekadën e OKB-së.

Edukimi për Zhvillim të qëndrueshëm në nivel ndërkombëtar

Zor se arritja e ndonjë qëllimi tjetër politik varet kaq shumë nga një bashkëpunim i arrirë ndërkombëtar sikurse qëndrueshmëria. Por kushtet e përgjithshme të Edukimit për Zhvillim të Qëndrueshëm ndryshojnë nga njëri-tjetri në mbarë botën në mënyrë dramatike. E njëjta gjë vlen edhe për përmbajtjet. Aftësi perspektive në një vend të ashtuquajtur në zhvillim do të thotë diçka krejt tjetër nga kuptimi që mund t'i jepet në një vend industrial. Në të parin bëhet fjalë fillimisht për sigurimin e kushteve elementare të jetesës, ndërsa në vendet industriale për çështje të një sjelljeje të qëndrueshme konsumatori. Krahas kësaj shtohet sfida, që përfaqëson industrializimi i të ashtuquajturave vende pragu për zhvillimin e qëndrueshëm të shoqërisë botërore.

Këtu lindin shumë pyetje, që prekin thelbin e problematikës së globalizimit. Cilat struktura të  ‚global governance’ na nevojiten, për të garantuar aftësinë perspektive të botës? Si do të bëjmë të mundur industrializimin e vendeve në zhvillim pa vënë në rrezik klimën botërore? Cili është raporti mes burimeve gjithnjë e më të pakta dhe garantimit të paqes? Dekada e OKB-së duhet të jetë edhe një mundësi për t'i përsëritur këto pyetje gjithnjë e më shpesh, për të marrë kontakt me aktorët e një edukimi për zhvillim të qëndrueshëm si dhe për të mësuar nga njëri-tjetri në kuptimin e një dialogu ndërkulturor.

Sigurimi në mënyrë afatgjate i mundësive të zhvillimit për brezat e sotëm dhe të ardhshëm kërkon guxim, kreativitet dhe durim të madh. Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara Kofi Annan e ka cilësuar dikur si „sfidën më të madhe të shek. XXI“,  „përpjekjen për të bërëidenë ende shumë abstrakte të zhvillimit të qëndrueshëm realitetin e gjithë njerëzve të kësaj bote .“ Realizimi i idesë në dukje abstrakte të një koncepti zhvillimi, që përfshin breza të tërë, shndërrimi i ndërgjegjes së secilit prej individëve drejt qëndrueshmërisë - kjo është detyra, që çdonjëri duhet t'i vërë vetes në kuadër të Dekadës së OKB-së „Edukim për Zhvillim të Qëndrueshëm“.


Rreth autorit:
Alexander Leicht koordinon aktivitetet në kuadër të Dekadës pranë Komisionit Gjerman të UNESCO-s.

Informacione të mëtejshme mbi Dekadën në internet:
Faqe interneti e  UNESCO-s mbi Dekadën: http://portal.unesco.org/education/en/ev.php-URL_ID=27234&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html (anglisht, frëngjisht, spanjisht)

Faqe interneti në gjermanisht mbi Dekadën e OKB-së: http://www.dekade.org/

Faqe interneti e Komisionit Gjerman të UNESCOz-s, në të cilën mund të gjeni informacione në gjermanisht, anglisht dhe frëngjisht në lidhje me kontributin gjerman në këtë Dekadë: http://www.unesco.de/

[shko te lista e përmbajtjes]

_________________________________________________

në internet

Libri i ri mësimor mbi edukimin për Zhvillim të Qëndrueshëm në Serverin e Edukimit D@dalos http://www.dadalos.org/

Edukim për Zhvillim të Qëndrueshëm do të thotë përftim kompetencash për të organizuar të ardhmen në menyrë aktive dhe të përgjegjshme. Ju me siguri do të pyesni: Si bëhet kjo praktikisht? Cilat përmbajtje duhet të përçoj unë dhe me anë të cilave metoda? Këto pyetje e kanë bërë skuadrën tonë të D@dalos të mendojë, se çfarë kontributi do të mund të jepnim ne në këtë fushë (tejet) ekzistenciale të sektorit të edukimit dhe të Dekadës së OKB-së. Në fillim të vitit 2005 ne zhvilluam një libër të ri mësimor online në lidhje me temën „Qëndrueshmëria“, i cili ndërkohë është vënë në dispozicion në të gjitha gjuhët e Evropës Juglindore dhe që Ju mund ta gjeni në gjuhën Tuaj nën adresën URL të sipërpërmendur në internet.

Unë dëshiroj t'Ju udhëheq tashmë përmes kësaj oferte të re dhe t'Ju përshkruaj përmbajtjet më të rëndësishme. Sikurse të gjithë librat e tjerë mësimorë online edhe ky libër përbëhet nga pesë kurse bazë, të cilat Ju ofrojnë përgjigje për pyetje të rëndësishme rreth kësaj teme. Gjatë zhvillimit të këtij libri ne u nisëm nga fakti që Ju vetë dëshironi t'u bëni të qartë të tjerëve arsyen, pse zhvillimi i qëndrueshëm është e vetmja mundësi mbijetese e planetit tonë. Por kjo nuk mjafton. Ju me siguri doni t'u tregoni nxënësve apo kursantëve se cilat janë rrugët dhe mënyrat, që individi të mund të veprojë dhe kontribuojë në kuptimin e një zhvillimi të qëndrueshëm. Pra, ne kemi mbledhur shembuj shumë praktikë dhe të afërt me jetën, të cilët Ju mund t'i përdorni mjaft mirë në mësimin Tuaj apo në punën Tuaj edukative.

Megjithatë, Ju keni nevojë edhe për njohuri dytësore, në mënyrë që të argumentoni në mënyrë të efektshme. Më të rëndësishmet i gjeni te Kursi bazë 1. Aty Ju tregojmë, se si ka lindur fillimisht termi dhe Ju ofrojmë përkufizime të ndryshme. Krahas klësaj gjeni edhe një listë me link-e të përzgjedhura në internet dhe dy faqe përmbledhëse, të cilat paraqesin ofertën e pltë ne formë grafike dhe listë-përmbajtjeje.

Kursi bazë 2 shkon menjëherë në praktikë dhe trajton çështjen: Si mund të veproj në përputhje me zhvillimin e qëndrueshëm? Shumica e njerëzve ankohen: Unë si individ nuk mund të ndryshoj gjë! Politikanët janë fajtorë për gjithçka! Por ne mendojmë të kundërtën: secili dhe secila  mund të bëjë diçka! Në këtë kapitull ne Ju tregojmë mundësi praktike për të vepruar në mënyrë të përgjegjshme. Ju do të mësoni, që kurseni 350% energji, nëse tenxheren ku zieni ujin e keni mbyllur me kapak. Dhe kjo ka një efekt pozitiv jo vetëm për mjedisin por edhe për kuletën Tuaj!

Ju do të mësoni, që ekziston një lëvizje mbarëbotërore, e cila mbështet tregtinë e ndershme. Tregti e ndershme do të thotë, që fermerëve të vegjël në vendet në zhvilim të mund t'u paguhen çmime të përshtatshme për prodhime të mira, me qëllim që shfrytëzimi të marrë fund. Nëse ne blejmë pikërisht këto prodhime dhe shmangim të tjerat, atëherë ndihmojmë dhe kujdesemi për më shumë drejtësi. Një fragment i tërë i Kursit bazë 2 orientohet nga ne si konsumatorë. Ne vendosim, çfarë të blejmë. Ne duhet të jemi të vetëdijshëm, që vendimi ynë për të blerë diçka ka një efekt, që nuk na prek vetëm ne.

Në një fragment tjetër të Kursit bazë 2 do të mësoni, se çfarë do të thotë turizëm i qëndrueshëm: nuk janë vetëm udhëtimet me avion ato, që dëmtojnë mjedisin, por ne duhet edhe të pyesim: Cilët fitojnë nga udhëtimet e mia të pushimeve?

Ju me siguri e keni dëguar termin „Axhenda 21“. Se çfarë fshihet pas tij, këtë e bën të qartë  Kursi bazë 3. „Mendo globalisht – vepro lokalisht!“ Ky është parimi thelbësor i një Axhende Lokale 21, pra p.sh. i një iniciative lokale të komunës sonë, e cila merret me çështjen: Si mund të prodhohet, të hiqen plehrat, të ndërtohet, të arsimohen fëmijët, të merren vendime politike etj. këtu te ne - dhe si mund të bëhen këto në përputhje me zhvillimin e qëndrueshëm?

Kursi bazë 4 trajton atë për çka ne njerëzit kemi më shumë nevojë: Ajrin për të marrë frymë dhe një temperaturë në të cilën të mund të jetojmë. Bëhet fjalë për klimën tonë. Ka shumë probleme mjedisore. Më të mëdhatë ndër to janë ndryshimi i motit dhe rezervat e pakta ujore. Në këtë kurs bazë do t’Ju shpjegojmë, përse ndryshon klima si dhe cilat janë pasojat e këtij fenomeni. Çfarë do të ndodhte p.sh. nëse Rryma e Gjirit të Meksikës nuk do të ekzistonte më? Cilat do të ishin arsyet e pushimit të ekzistencës së saj? Çfarë ka ndërmarrë deri tani politika dhe çfarë mund të bëj unë personalisht për të mbrojtur klimën tonë? Të gjitha këto gjenden në Kursin bazë 4.

Kursi bazë 5 trajton problemet parimore në kontekstin e qëndrueshmërisë. Çfarë na ndalon ne si komunitet ndërkombëtar të jetojmë dhe veprojmë në mënyrë të tillë, që t’u lëmë fëmijëve dhe nipërve tanë një botë të denjë për të jetuar në të? Ky kurs bazë jep impulse mendimi. A mund të ketë pajtueshmëri mes parimit të ekonomisë së tregut, e cila funksionon vetëm nëse blen dhe konsumon sa më shumë të jetë e mundur, dhe zhvillimit të qëndrueshëm?

Do të dëgjojmë, se çfarë na tregon fizikanti dhe filozofi  Fritjof Capra rreth idesë sonë mbi botën, për të cilën ne mendojmë se është realiteti i vetëm i mundshëm. Ai tregon, se si ne mund ta shohim botën ndryshe dhe se kjo do të mund të hapë rrugën për një raport të qëndrueshëm me të.

Më tej mësojmë, se çdo të thotë „tragjedia e  pasurisë së përbashkët“: Ne, njerëzit, për fat të keq nuk jemi në gjendje të shfrytëzojmë burimet tona të përbashkëta në mënyrë të tillë të arsyeshme, që të ketë mjaftueshëm dhe për një kohë të gjatë për të gjithë, nëse kjo nuk do të ishte në interesin tonë të ngushtë personal. Për këtë arsye nevojitet një instancë kontrolluese (p.sh. një ligj ose dikush, që të vendosë). Por kjo është e vështirë në rastin e problemeve globale me përmasa ndërkombëtare. Dhe këtu vijme te tema e globalizimit, rreth së cilës ne ofrojmë një libër mësimor online më vete në serverin e edukmit.

Ndoshta gjatë leximit të këtyre rreshtave do të provoni ndjesi të përziera. Unë ndihem ashtu sikurse edhe Ju, ndaj do të doja ta mbyllja me një citat nga Fritz Schumacher, i cili hap kursin e parë bazë dhe, sipas mendimit tim, përmbledh me fjalë në mënyrë shumë të gjetur, atë çka shumica prej nesh mbajnë në zemër:

"A mund të jemi tërësisht të sigurt, që kthesa e një shumice të mjaftueshme njerëzish mund realizohet aq shpejt sa të shpëtojë botën? Kjo është një pyetje, që bëhet shpesh, dhe sido që të jetë përgjigjja, do të na çorientojë. Një 'po' si përgjigje do të na bënte euforikë, ndërsa një përgjigje 'jo' do të shkaktonte mëdyshje. Duhet të kërkojmë t'i lëmë pas vetes këto komplikime dhe të fillojmë punën."

[Fritz Schumacher, Eko-Filozof dhe pararendës i Lëvizjes Ekologjiste, Autor i librit të publikuar në vitin 1975 "Small is Beautiful"]

[shko te lista e përmbajtjes]
_________________________________________________


impressum

Kjo rubrikë informative publikohet nga D@dalos Sarajevo dhe financohet nga  Ministria e Jashtme Federale në Berlin, Ministria Federale për Bashkëpunimin Ekonomik (BMZ) dhe Këshilli i Evropës.

Redaktore përgjegjëse: Ingrid Halbritter

Adresa: D@dalos Sarajevo
Aleja Lipa 57
71000 Sarajevo
Telefon: +387 33 715 600 (Buero Hrasno)
Telefon/Fax: +387 33 446 680 (Buero Vratnik)
Fax: +387 33 715 601
Cel. Ingrid Halbritter: +387 61 276 381
E-mail: Ingrid.Halbritter@dadalos.org

Artikuj apo sugjerime në lidhje me temën si dhe përgjigjet Tuaja jeni të lutur t’ia përcillni direkt Ingrid.Halbritter@dadalos.org

Lista e shpërndarjes me e-mail: Nëse dëshironi, që rubrika informative të mbërrijë te Ju çdo dy muaj, drejtohuni Ju lutem te  Ingrid.Halbritter@dadalos.org

Nëse e keni marrë automatikisht rubrikën informative dhe NUK e dëshironi më në të ardhmen, drejtohuni me një e-mail të shkurtër sërish në të njëjtën adresë.

[shko te lista e përmbajtjes]

[lart]