Partije u SAD

Demokrate ("Magarci") i Republikanci ("Slonovi") obrazuju dvopartijski sistem SAD-a koji se veoma mnogo razlikuje od parlamentarnih partijskih sistema. Historijske posebnosti i posebnosti političkog sistema (vidi odlomak "Pozadina") dovele su do specifičnog razvoja partijskog sistema, kojeg ćemo malo detaljnije razjasniti u ovom odlomku.

Pored uvodnog teksta na ovoj stranici na raspolaganju su Vam sljedeći materijali o partijskom sistemu SAD-a:

Pregled

Razvoj	nastajanje i razvoj američkog partijskog sistema +++ Posebnosti +++ Uloga u političkom sistemu
Karakteristike	Samorazumjevanje američkih partija +++ Karakteristike dvopartijskog sistema +++ unutarnja organizacija
Funkcije	Funkcije američkih partija u političkom sistemu SAD-a +++ Dominacija elektoralne funkcije
Problemi	Deficiti američkog partijskog sistema +++ Budućnost partija +++ Perspektive partijskog sistema
Bilans	Zaključak: Partije u SAD-u +++ Prednosti i mane posebne strukture

Evropljanima su partije i izbori u SAD-u izuzetno nejasni. U Evropi, u Saveznoj Republici Njemačkoj na primjer, partije i izbori opisani su u Ustavu. Partije imaju dobro organizirane i u cijeloj zemlju zastupljene partijske organizacije sa čvrstim članstvom. One imaju dobro razrađene i često ideološke partijske programe. One imaju hijerarhiju partijskih funkcionera, na čijem čelu stoji izabrani vođa, koji je kod partije koja osvoji većinu glasova, u pravilu, postaje šef vlade, a kod partije koja se mora zadovoljiti manjinom glasova vodi opoziciju. U SAD-u nije tako. Ustav partije ne pominje niti jednom jedinom riječju. One su nastale oko Ustava i u toku 200 godina više puta su mjenjale svoje ime. One ne raspolažu sa organiziranim partijskim aparatom. Uglavnom se sastoje od bezbrojnih lokalnih partijskih komiteta, koji u pojedinačnim državama vode prilično autonoman život, i samo se pred izbore stapaju u vrlo labave interesne koalicije. Shodno tome nema hijerarhije među partijskim funkcionerima i partijskim vođama. Ne postoji ni partijski program kojeg je odobrio partijski Kongres i koji sadrži ideološke perspektive za budućnost. Na izborima se diskutuje o aktuelnim problemima i pragmatičnim mogućnostima njihovog rješavanja. nakon izbora partije se ponovo "raspadaju" u njihove lokalne fragmente.

Izbori se već 200 godina održavaju po principu većinskog izbornog prava, to znači izabran je kandidat koji u izbornoj jedinici osvoji najviše glasova. Na taj način šansu imaju samo kandidati velikih partija, a to opet ima za posljedicu da od samog početka samo dvije velike partije određuju politički život. Time se može objasniti zadivljujuća stabilnost od samog osnivanja SAD-a.

Ono što je zajedničko objema partijama je priznavanje i poštovanje postojećeg ustavnog poretka, te zalaganje za vrijednosti građansko-liberalne demokratije. Njihovo držanje je uglavnom konzervativno, tako da je teško očekivati da će od njih krenuti inicijativa za revolucionarne društvene promjene. Kandidat koji se kandidira na izborima mora, obzirom na vrlo nizak procenat građana sa pravom glasa koji učestvuju na izborima (oko 50%), pokušati, da djeluje i van lokalnih partijskih organizacija, te da za sebe pridobije interesne grupe, udruženja, saveze svih vrsta, pa čak i etničke saveze, te neinformirane pojedinačne birače. Često su pri tome u igri namještaljke i manipulacija. Sve to ima za posljedicu da se izabrani kandidat osjeća više obveznim prema svojim biračima s lokalnog nivoa, nego prema svojoj partiji, a to mu sasvim lako pada, obzirom da parlament ne poznaje ni partijsku disciplinu, ni frakcijsku prisilu. Obzirom na to, nije čudno da se predsjednik mora u Kongresu boriti jednako za glas poslanika svoje partije, kao i za glas poslanika opozicione partije da bi njegov prijedlog zakona dobio potrebnu većinu. S druge strane predsjednik ne može računati sa glasovima svih poslanika njegove partije koji sjede u Kongresu, ako se radi o usvajanju nekog nepopularnog zakona.

Za Evropljanina nije lako raspoznati razlike između Republikanaca i Demokrata. Sa rezervom bi se moglo reći da je Demokratska partija prije partija siromašnijih, manjine i da se stoga često zalaže za socijalna pitanja. Njihovi birači se mogu naći u siromašnijem sloju stanovništva, u južnjačkim državama, u velikim gradovima i to u radničkim četvrtima i među crncima. Republikanska partija više zastupa privredne interese, ona se zalaže za slobodni omjer snaga, a manje za izgradnju države blagostanja. Republikansku partiju biraju pripadnici srednjeg staleža, bijelci, te protestanti u predgrađima velikih gradova.

Sa stanovišta jednog Evropljanina slabost partija je neprepoznatljiva: Njihova decentralizirana organizacija sa samo malim brojem članova, njihov interes koji se uglavnom orijentira na lokalni nivo, njihova ovisnost od interesnih grupa, nedostatak osjećaja odgovornosti prema donošenju neophodnih, ali istovremeno nepopularnih federalnih zakona samo jačaju predrasude Amerikanaca da je politika zlo i da se političarima ne može vjerovati. Činjenica da je učešće građana sa pravom glasa na izborima između 40 i 60% potvrđuje ovakvo stanovište.

Kada bi postojao samo labav partijski program, osnovno pitanje partijske politike ne bi bilo "Ko zapravo vlada Amerikom?". Ovo pitanje postavlje se sve češće i sa sve više zabrinutosti sa sumnjom da postoje moćni intreresni savezi, koji usmjeravaju, odnosno kontroliraju političare, pa čak i predsjednika. Već poslanik u jednom od domova mora se za vrijeme izbora mnogo oslanjati na podršku interesnih saveza, a samo po sebi je razumljivo da ta veza ne nestaje nakon izbora. Institucija lobija preuzela je svoje zadatke (ime je dobila po izlazno-ulaznom holu ispred parlamenta u kojem se posjetioci mogu obratiti poslanicima, te razgovarati s njima). Samo u Washingtonu zvanično postoje vezni ljudi 3000 interesnih saveza, koji stalno traže kontakt s političarima i pokušavaju da utječu na njih onako kako je to u njihovom interesu. To se još može nazvati legalnim dok god oni sa svojim stručnim znanjem savjetuju službenike ministarstava i političare pri razradi zakona. Diskutabilno postaje onda kada oni počnu da se bave namještaljkama, korumpiraju političare ili ih kao "pressure groups" stavljaju pod pritisak da bi proveli svoje interse na račun općeg dobra. Pored "big business"pri ovome se misli i na moćne privredne saveze, npr. vojna industrija i industrija naoružanja, ili "big labour", sindikati, nacionalni savezi farmera, savezi veterana rata, liječnika i nastavnika, te mnogi drugi, ukupno više hiljada njih. Broj njihovih zastupnika mnogostruko je veći od broja poslanika.

[iz: Ernst Rudolf Voigts: Sjedinjene američke države, Informacije o političkom obrazovanju 156, Bonn BpB 1979.]