Funkcije

Partijski sistem SAD-a ima mnogo neobičnih karakteristika. Pored neobično slabih unutarnjih struktura partije (vidi tekst "Karakteristike") i kontinuiteta dvopartijskog sistema, s ovim u vezi uvijek iznova se ukazuje na specifičnu ulogu koju partije imaju u političkom sistemu SAD-a Razlozi za ovo općenito leže u američkoj demokratiji (vidi odlomak "Pozadina"), te u razvoju partija počev od 18. vijeka (vidi odlomak "Razvoj"). Sljedeći tekst pokušava povući paralele između ovih specifičnosti.

Po učenju, partije u zapadnjačkim demokratijama ispunjavaju četiri bitne funkcije:

Detaljnije informacije o funkcijama partija u političkom sistemu naći ćete u osnovnom kursu 3 u okviru ovog tematskog kompleksa.

a) Funkcija pronalaženja cilja: Partije imaju ideologije i programe. One se okušavaju u razvoju strategija koje vode u određenom smjeru, te građanima pojašnjavaju alternativne mogućnosti djelovanja.

b) Funkcija artikulacije i agregacije društvenih interesa: One prezentiraju ("artikuliraju", slično kao interesni savezi) interese, ali ih za razliku od interest groups uvezuju ("agregacija") u jednu formu, kojoj uspijeva da ostvari neposredni interes za obrazovanje političke volje vladajućih organa.

c) Funkcija mobiliziranja i socijalizacije građana: One žele potaknuti građane na političku aktivnost i socijalizaciju, te stvoriti dugoročne političke predstave (ovaj zadatak partije moraju dijeliti sa medijima koji imaju sve više utjecaja).

d) Funkcija regrutiranja elite i obrazovanja vlade: One stavljaju na raspolaganje vodeći, vladajući i upravni potencijal, ili još više: one danas monopoliziraju podjelu personala za gotovo sve javne službe.

Ukoliko se, imajući u vidu ovaj idealno-tipični katalog funkcija, napravi poređenje između američkih i zapadno-evropskih partija, opet se mogu primjetiti vrlo velike razlike, kako iz historijske, tako i iz aktuelno-političke perspektive.

Theodore J. Lowi je uz pomoć atributa constituent i responsible izrazio ove razlike. »Konstitutivna« partija prioritetno radi na strukturi, sastavu i funkcioniranju političkog sistema, dok se »odgovorna« partija svojom programatikom osjeća obavezna prema biračima, koji zapravo vode njeno političko djelovanje i koherentno (u partijskom sistemu alternativno) razvijaju šeme rješavanja problema sa obavezom da ih učini zakonskim, ukoliko na izborima dobije legislativnu većinu. Po Lowiju američke partije u američkoj historiji nikada nisu nastupile kao program innovators, dakle, zanemarile su funkciju pronalaženja cilja. One se mnogo više prezentiraju kao instrumenti vladajuće funkcije, regrutiranja političkog vodećeg personala, organizacije birača i spajanja disparitetnih interesa u cjelinu kojom se može djelovati, te su ispunjavale i ispunjavaju primarno izbornu funkciju i funkciju regrutiranja kandidata za javne službe (na svim nivoima političkog sistema sa rastućom tendencijom od dna ka vrhu).

(...) Osim toga, američke partije su se uvijek nalazile pred zadatkom da osiguraju eficijenciju i legitimnost političkog sistema, što znači da održe vjeru društva u sposobnost djelovanja i optimalan smisao vladajućih institucija. U striktno institucionalno odvojenoj vladavini koja počiva više na blokadi, nego na djelotvornosti moći, "funkciji obrazovanja vlade", po mišljenju američkog sociologa (Edward C. Banfield et al.), uvijek je dodjeljivana najvažnija uloga: Partije su djelovale kao remeni za transmisiju, pravile su veze između personalno i institucionalno odvojenih organa legislative i egzekutive, između predsjednika i kongresa, te su time doprinosile stvaranju deadlocks, blokada u procesu obrazovanja političke volje, te u procesima donošenja odluka, što se nije moglo sasvim spriječiti, ali se ipak u određenoj mjeri može izbjeći.

[iz: Hartmut Wasser: Političke partije u SAD-u; u: W.P. Adams i ostali (Izdavač), Izvještaji iz zemalja: SAD I, Bonn BpB 1990.]