Velika Britanija

Veliki izborni uspjeh socijalnodemokratsko-liberalne alijanse, koja je na izborima za Donji dom 1983. godine osvojila svega 2,2 procenta glasova manje nego Laburistička partija, postavio je pitanje da li se još uvijek s pravom govori o dvopartijskom sistemu u Velikoj Britaniji. Međutim, veliki broj osvojenih glasova jedva da se primjetio pri raspodjeli mjesta u Donjem domu. Sa 25,4 procenta glasova alijansa je dobila svega 23 poslanička mjesta, dok je Laburistička partija sa 27,6 procenata glasova dobila 209 parlamentarnih mjesta Donjega doma. Van velikih gradova još jasnije se ocrtavaju konture tropartijskog sistema, a u Škotskoj i Velsu su prisutne čak četiri partije. Oni koji britanski dvopartijski sistem smatraju mitom ne mogu se pozvati na današnje razvoje unutar partijskog sistema, već historijske razloge i činjenice navoditi sebi u korist (...). 

Uprkos ovim nesumnjivim promjenama, bitno je da se britanski partijski sistem i dalje po svom jezgru posmatra kao dvopartijski sistem. U prilog tome govori i način funkcioniranja političkog sistema, koji se i u krugovima političke elite shvata kao dualizam vladajuće i opozicone partije koji je osiguran većinskim izbornim pravom, te se kao takav prakticira. Osim toga, u prilog tome govori politička kultura zemlje, koja upravo i u novoj generaciji, iako je svjesna "nepoštenosti" postojećeg izbornog sistema, podržava održanje većinskog izbornog prava i vladavine jedne partije, a apstraktno pitana, ipak se zalaže za pošteniji izborni sistem. Kada ih se postavi pred alternativu: Fer izborni postupak ili efektivna i stabilna vlada, još uvijek se velika većina odlučuje za održanje dosadašnjeg sistema, a tu prednjače pristalice Konzervativne partije, praćeni Laburistima i Škotskom nacionalnom partijom.  

[iz: Karl Rohe: Partije i partijski sistem; u: Hans Kastendiek u.a. (Izdavač), Izvještaji iz zemalja: Velika Britanija, Bonn BpB 1994.]

Dvopartijski sistem

Često se tvrdi da je u Velikoj Britaniji došao kraj dvopartijskom sistemu, te da se dualitet dvije partije održava još samo zahvaljujući većinskom izbornom pravu. Pristalice te teze polaze od sljedećih indikatora za postojanje dvopartijskog sistema: 
1. Prosječno postoje, u pravilu, manje od tri (ozbiljna) kandidata u jednoj izbornoj jedinici. 
2. Partijski duo osvaja redovno više od 90% glasova.
3. Jedna partija ima dovoljnu parlamentarnu većinu.
4. Mala promjena odnosa glasova može dovesti do promjene vlade. 

Ako se uzmu u obzir ovi preduslovi, onda se zaista u slučaju Velike Britanije više ne može govoriti o dvopartijskom sistemu. Nasuprot tome imamo Satorijevu teoriju, po kojoj je jedna partija partija tek kada ima mjesta u parlamentu, tj. kada raspolaže potencijalom vladanja ili ometanja, odnosno kada na pozitivan ili negativan način može utjecati na obrazovanje vlade. Po ovim kriterijima Velika Britanija se, ipak, može označiti kao država sa dvopartijskim sistemom.Tome u prilog govori i način funkcioniranja postojećeg sistema. "Ukoliko bi se partijski sistemi klasificirali numerološki, onda bi se klasificirali po osnovu svog formata - dakle, koliko partija se nalazi unutar sistema. Ali format je interesantan samo do one mjere do koje utječe na mehaniku - dakle, kako sistem funkcionira." Za razliku od nestabilnih većinskih odnosa koji su bili prisutni u 70-tim godinama, 80-te su obilježene konsolidiranjem mehanike ovog sistema.  

Funkcioniranje dvopartijskog sistema počiva na tri bitne stvari: 
1. Institucionalno na konkurentno- demokratskom dualizmu vlade i opozicije, što se, između ostalog, jasno vidi iz većinskog izbornog prava. 
2. Socijalno-strukturalno na socijalnim i regionalnim vezama birača za partijski dualitet. 
3. Habitualno na političkoj kulturi koja više vrijednosti pripisuje obrazovanju djelotvorne i funkcionalne vlade, nego odrazu spektra različitih mišljenja u parlamentu. Podređivanje participacije, tj. svijesti o participaciji principu demokratskog legitimiranja, eficijentnog vladanja, je karakteristika britanske političke kulture.  

Korijeni dvopartijskog sistema su dublji, nego što to misle zastupnici teze da je dualitetu došao kraj. Velike partije imaju mnogo vremena za prilagođavanje na  promjene u ponašanju birača i za prilagođavanje na promjene na političkom tržištu, prije nego neka treća partija postane opasna po njih. One (manje partije) obavljaju komplementarnu funkciju, te u prvom redu signaliziraju nezadovoljstvo i protest, te jednostavno nepovjerenje u kompetencije velikih partija.  

[iz: André Kaiser: Izbori i partijski sistem u eri Tatčerove; u: Iz politike i svakodnevnice 28/1991.]