|
|
|
|
| Demokratija |
 |
Na pitanje: "Šta je demokratija?" može se pronaći odgovor tako što će se napraviti granica između demokratičnih/demokratskih i nedemokratičnih/nedemokratskih sistema. Sljedeći tekst govori o tome. Nakon kratkog objašnjenja parlamentarizma općenito, tekst se posvećuje rezlici između demokratičnih/demokratskih, totalitarnih i autoritativnih sistema: |
| Parlamentarizam | Totalitarni sistemi |
| Demokratski sistemi | Autoritativni sistemi |
 |
Demokratski, totalitarni i autoritativni sistemi |
Parlamentarizam je na prvi pogled mnogoznačan pojam. Sa jako širokim pojmom parlamantarizma mogli bi se označiti svi sistemi u kojima postoji parlament - bez obzira na poziciju tog parlamenta ili na zadatke koje on ima. Nacionalismus bi ispunio uvjete/uslove ove definicije jednako kao i Sovjetski savez u doba Staljinove ere, te Španija pod Frankom ili Rumunija u doba Čaušeskog. Zapadnjačke demokracije/demokratije spadaju pod ovaj pojam jednako kao i autoritativne zemlje u razvoju. Očigledno je ova definicija parlamentarizma toliko široka da je naposlijetku neupotrebljiva.
O parlamentarizmu bi se trebalo govoriti samo vezano za demokratične/demokratske sisteme. Ovakav način upotrebe/uporabe pojma u najmanju ruku čini neophodnom razliku između demokratičnih/demokratskih i nedemokratičnih/nedemokratskih sistema. Pokušaj da se napravi razgraničenje između političkih sistema su jako stari. Intenzitet tih pokušaja nije se smanjio od antičkog doba u kojem im je Aristoteles dao važne impulse pa sve do danas. Ali, u toku/tijeku 19. i 20. vijeka desile su se promjene koje su ranije tipologije učinile u velikoj mjeri neupotrebljivim/neuporabljivim. Razlikovanje koje je ranije bilo omiljeno, razlikovanje između monarhija i republika danas više ne govori mnogo toga. U najmanju ruku u velikim zapadnjačkim demokracijama/demokratijama na čijem čelu - kao u Velikoj Britaniji, Belgiji, Španiji, Holandiji ili u Skandinavskim zemljama - i danas sjede monarsi, ali monarsi koji su lišeni svojih ranijih dalekosežućih moći i monarsi koji se od predsjednika drugih parlamentarnih država u biti razlikuju samo po tome što nasljeđuju svoje pozicije. Sa druge strane nacionalizam i staljinizam - uslovljeni sa razvitkom medernih sredstava masovne/masovnog komunikacije/komuniciranja - razvili su mehanizme vladanja i pritisaka na podređene, koji se, opet, ne mogu usporediti/uporediti sa vladajućom praksom ranijih diktatora. Tako su tridesetih godina ovog vijeka počeli prvi pokušaji da pronalaženja osobenosti nacionalističkog i staljinističkog režima. Oni su doveli do razlike između totalitarnih, autoritativnih i demokratičnih/demokratskih sistema.
[Početak stranice] [Natrag na pregled]
Demokratski sistemi karakteriziraju se prije svega političkim nadmetanjem. Redovni, opći, tajni, i slobodni izbori između partija koje imaju različite ciljeve legitimiraju nosioce političke vlasti i nude mogućnost razrješenja vladajuć(e)ih partij(e)a, čak iako ovo u praksi - kao što je to slučaj sa Japanom gdje je liberalna partija od 1946. godine na vlasti - može trajati dugo.
Garancija ljudskih i građanskih prava u ovim sistemima ograničava državnu moć i omogućava pluralističke strukture koje su neophodne da bi se ostvarila volja naroda i njegovi različiti interesi u vladajućem sistemu.
Demokratija nije samo sistem zasnovan na suverenitetu naroda sa odlukama koje donosi većina. Tu još spadaju pravna država i raspodjela vlasti koje štite manjine, sprečavaju samovolju države, te ograničavaju moći pojedinih nosilaca/nositelja vlasti.
Za održavanje demokratičnih/demokretskih sistema od velikog je značaja da pored kontroverznih/kontraverznih mišljenja i interesa postoji i općenito prihvaćena oblast vrijednosti - na primjer osnovna prava ili demokratična/demokratska forma vlasti sama po sebi - koju veće grupe građana neće dovoditi u pitanje.
[Početak stranice] [Natrag na pregled]
Totelitarizmus u ovoj tipologiji predstavlja suprotan pol/spol demokratičnim/demokratskim sistemima. Klasični totalitarni sistemi - nacionalizam i sistem u Sovjetskom savezu koji se orijentirao ka staljinističkim pretpostavkama - okarakterizirani su sljedećim značajkama:
[Partijaks konvencija NSDAP-a u Nürnberg-u; nacionalistička Njemačka je klasični primjer totalitarnog sistema] |
|
Prihvatanje vladajućeg razumijevanja svijeta u totalitarnim sistemima je za građanina obvezujuće/obavezujuće. Njima se ne dozvoljava de se drže po strani. Oni se mnogo više prisiljavaju da aktivno podržavaju vladajuće razumijevanje svijeta. Tamo gdje se vladajuće razumijevanje svijeta ne prihvati slobodnom voljom, ono se razvijenim sistemom pritisaka i drugih mehanizama nameće od strane vladara. Pošto sredstva masovne komunikacije koja se nalaze pod isključivom kontrolom elite moćnika, ni u doba nacionalizma ni u doba staljinizma nisu ispunila očekivanja i nisu postigla identitet između vladara i onih kojima se vlada, dodatna teroristička stredstva pritisaka bila su neophodna. Brutalno nametanje sopstvenog razumijevanja svijeta dostiglo je svoje simbolične vrhunce u koncentracionim logorima, uništavanjem "života koji nije vrijedan da živi", genocidom nad šest miliona europskih/evropskih Jevreja, kao i u staljinističkim čistkama, koje su donijele više miliona žrtava (...).
[Početak stranice] [Natrag na pregled]
Autoritativni sistemi su - a to im je zajedničko sa totalitarnim sistemima - nenedemokratski sistemi vladanja. Pojam "autoritativni sistem" nije jednoznačan, on obuhvata mnoštvo različitih režima. Pod autoritativne sisteme se, na primjer, ubrajalu lijevo i desno orijentirane vojne diktature koje su karakteristične za mnoge zemlje u razvoju, ali tu se ubraja i Španija pod Framnojm ili Čile pod Pinočeom. Izborima u ovakvim sistemima se manipulira. Za razliku od totalitarnih režima razumijevanje svijeta ne igra nikakvu ulogu, centralna uloga je u osiguranju vlasti. Ograničeni pluralizam, ukoliko on ne donosi nikakvu štetu sistemu se u pravilu trpi u autoritativnim sistemima. Mobiliziranje stanovništva u korist određenog razumijevanja svijeta koje ima funkciju dodatne religije za ovakve sisteme je netipično. Vladajuća elita je mnogo više spremna nego je to slučaj u totalitarnim sistemima da tolerira privatnu sferu, pa čak i različite političke stavove građana, sve dok nema otvorene javne kritike režima. Pošto u autoritativnim sistemima ne postoji opće obavezujuće razumijevanje svijeta, državna partija tako i ne igra naku odlučujuću ulogu i često se dešava da ona bude razriješena dužnosti od različitih vladajućih grupa, pri čemu lični/osobni odnosi igraju odlučujuću ulogu. Građanin je u autoritativnim sistemima, ukoliko ne postane aktivni protivnik režima, mnogo manje izložen mjerama represije i terora od građanina u totalitarnom sistemu, jer građanin autoritativnog sistema mora samo trpjeti režim, a nije obavezan podržavati ga.
Ideologije i totalitarni režimi nerijetko - a sigurno i s pravom - označavaju se kao karakteristični za 20. stoljeće/vijek. Razvoji najnovijeg doba pokazuju privlačnost demokratičnih/demokratskih sistema, te daju mjesta nadi da će parlamentarne demokracije/demokratije imati daljeg uspjeha.
[Emil Hübner; preuzeto iz: Savezna centrala za političko obrazovanje: Parlamentarna demokratija 1, Informacije o političkom obrazovanju Br. 227, 1993.]
|
Teme: Ljudska
prava I Uzori I Demokratija I Partije I Evropa
I Globalizacija I Ujedinjene
nacije I
Održivi razvoj
|